Byzantios – określenie romańskiego rzeźbiarza lub warsztatu rzeźbiarskiego w kamieniu, działającego na szwedzkiej wyspie Gotlandii, w ostatniej ćwierci XII wieku. To pierwszy z grupy romańskich warsztatów rzeźbiarskich działających na Gotlandii. Identyfikacja Kilkanaście bogatych w ornamenty chrzcielnic z końca XII wieku jest tak podobnych do siebie pod względem stylu i wykonania, że historycy sztuki zakładają, iż mają one to samo pochodzenie. Artystę lub warsztat, który miałby być ich twórcą, nazwano Byzantiosem. Pochodzenie warsztatu Byzantiosa nie jest znane, ale panuje powszechna zgoda co do tego, że jego dzieła wykazują wpływy sztuki bizantyjskiej tamtego okresu. Stąd właśnie zaczerpnięto określenie Byzantios. Termin ten podał szwedzki historyk sztuki, Johnny Roosval, który przyznał, że jego użycie było wygodniejszym sposobem określania grupy rzeźb z końca XII wieku. Jednak to, czy zostały one wykonane przez pojedynczego rzeźbiarza, grupę ludzi czy warsztat z liderem, jest przedmiotem debaty. Niemniej jednak Roosval nazywał Byzantiosa „mistrzem”, a zatem traktował go również podmiotowo. Historyk sztuki starał się znaleźć równowagę, argumentując, że za Byzantiosem mógł stać warsztat składający się z kilku rzemieślników, ale być może także pewien lider, który odegrał kluczową rolę w nadaniu dziełom tego warsztatu określonego charakteru. Svetlana Svensson z Uniwersytetu Sztokholmskiego woli po prostu nazywać Byzantiosa „warsztatem rzeźbiarskim”. Pochodzenie mały|Chrzcielnica w kościele w Dalby (Skania) W stylu Byzantiosa daje się wyraźnie zauważyć wpływy sztuki bizantyjskiej. Dlatego też sugeruje się, że pochodził on z północno-wschodnich Włoch, a przynajmniej tam się kształcił. Mógł pracować na budowie katedry w Lund, a być może także w kościele w Dalby. Ostatecznie artysta lub warsztat przeniósł się na Gotlandię, gdzie zajmował się wytwarzaniem chrzcielnic i detali architektonicznych do kościołów (w tym czasie na Gotlandii budowano wiele kamiennych świątyń). Inna hipoteza głosi, że Byzantios pochodził z Niemiec, gdzie w tamtym czasie sztuka wykazywała silne wpływy bizantyjskie. Inni argumentują, że istnieje tu bardziej bezpośredni wpływ sztuki bizantyjskiej i sugerują, że warsztat składał się z artystów rosyjskich. Svetlana Svensson zakłada, że główny artysta warsztatu Byzantiosa przybył z Europy Zachodniej, a reszta warsztatu pochodziła z Gotlandii. Styl Po Byzantiosie na Gotlandii pracowało wielu innych artystów rzeźbiących w kamieniu. Z ich rąk wychodziły głównie chrzcielnice. Byli to przede wszystkim: Majestatis, Hegvald i Sigraf. W porównaniu z nimi styl Byzantiosa jest łatwo rozpoznawalny. Misy jego chrzcielnic są bowiem zawsze ośmiokątne, a podstawy zawsze okrągłe. Ponadto wszystkie podstawy zdobią cztery wystające rzeźbione głowy: człowieka, barana, lwa i stworzenia przypominającego panterę. Wszystkie boki mis zdobi jeden, a czasem dwa motywy: człowieka, zwierzęcia lub rośliny. Pojawiają się one bez żadnego szczególnego związku ze sobą. Brak nadrzędnego tematu lub schematu ikonograficznego został określony jako główna cecha stylu Byzantiosa. Stopień takiego rozdrobnienia tematów i zagadnień nie był niczym niezwykłym wśród ówczesnych zachodnioeuropejskich artystów romańskich. Pomimo braku precyzyjnego tematu lub narracji sugeruje się, że nadrzędnym motywem Byzantiosa była walka dobra ze złem.
Taki styl jest wyraźnym czerpaniem ze sztuki bizantyjskiej. Dla przykładu, w scenie zwiastowania Maryja przędzie nić na zasłonę do świątyni, co jest typowym bizantyjskim sposobem przedstawiania tego biblijnego wydarzenia. Podobnie jak w przypadku zwiastowania, niektóre tematy zaczerpnięte są z Biblii. Ponadto zwierzęta i mityczne stworzenia (w tym pierwsze w szwedzkiej sztuce przedstawienia słoni i wielbłądów) są również popularnymi tematami. To, czy Byzantios miał dostęp do księgi wzorów (być może w formie obrazkowego manuskryptu) i z niej korzystał, jest kwestią rozbieżnych opinii. Wiadomo za to, że był on pierwszym artystą w krajach nordyckich, który przedstawiał ludzi w sposób w miarę poprawny anatomicznie. Dwie z chrzcielnic przypisywanych Byzantiosowi (w kościołach w Garde i w Hejde) zachowały ślady oryginalnej farby. Pozostałe pomalowano w późniejszych wiekach. Dzieła mały|Fryz na kościele w Vänge, Gotlandia Byzantiosowi przypisano łącznie kilkanaście chrzcielnic. Ponadto uważa się go również za autora wielu zachowanych podstaw z innych chrzcielnic, których misy nie dotrwały do naszych czasów. Przedmiotem dyskusji jest autorstwo fryzów na fasadzie kościoła w Vänge. Niemalże wszystkie jego dzieła znajdują się na Gotlandii. Jedynym wyjątkiem może być podstawa chrzcielnicy w kościele w Dalby, w Skanii. Byzantiosa uważa się zatem za autora chrzcielnic znajdujących się w gotlandzkich kościołach w: Atlingbo, Eskelhem, Garde, Guldrupe, Hejde, Hogrän, Källunge, Mästerby, Sandzie, Träkumli, Vamlingbo, Väte, Öja (obecnie mieści się w w Visby). Przypisy
Kategoria:Gotlandia Kategoria:Szwedzcy rzeźbiarze Kategoria:Sztuka sakralna