Dytmarów (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()., ) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Obniżenia Prudnickiego, będącego częścią Niziny Śląskiej, u podnóży Gór Opawskich. Przepływa przez nią rzeka Prudnik.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.
Według danych na 31 grudnia 2013 r. wieś była zamieszkana przez 511 osób.
Geografia Położenie Dytmarów znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Leży na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Dytmarów położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Swoim obszarem administracyjnym bezpośrednio sąsiaduje z terytorium Czech od strony wschodniej. Należy do Euroregionu Pradziad.
Sołectwo Dytmarów obejmuje obręb wsi Dytmarów. Zajmuje powierzchnię 8,4 km². Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Lubrza, Olszynka, Krzyżkowice, Skrzypiec, Jasiona.
Wieś leży na Nizinie Śląskiej, w pobliżu Gór Opawskich. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Dytmarów znajduje się w granicach mikroregionu Dolina Prudnika (318.58.4). W obszarze wsi przepływa rzeka Prudnik.
W pobliżu wsi znajduje się łąka o nazwie Dębe (również Dębie).
Leży na wysokości 286 m n.p.m. W centrum znajduje się kościół pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Dytmarów należy do tzw. trójwsi, na którą składają się jeszcze Krzyżkowice oraz Skrzypiec.
Środowisko naturalne W Dytmarowie panuje klimat umiarkowany ciepły. Średnia temperatura roczna wynosi +8,1 °C. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Dytmarowa wynoszą 624 mm. Dominują wiatry zachodnie.
Nazwa W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis () spisanej w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Dithmari villaLiber fundationis episcopatus Vratislaviensis online.H. Markgraf, J.W. Schulte, „Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis”, Breslau 1889.. W wydaniu śląskiego dziennika „Polonia” z 25 lutego 1929 wydawanego przez Wojciecha Korfantego, obok niemieckiej nazwy wsi zapisano używaną przez Polaków nazwę Pociękarb. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę DytmarówRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..
W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Dithmari villa (ok. 1300), Ditrichsdorf (1302), villa Theodorici (1321), Teodorici villa (1331), Ditrichsdorff (1384), Ditirsdorf (1484), Dytrychsdorf (1486), in Potiekarwi (1489), Potiekarni (1528), Dietmersdorff (1534), Potiekar (1583), Dittersdorff (1596), Dieterssdorff (1597), Dittersdorf (1784), Dytmarów, niem. Dittersdorf (1881), Dittersdorf (Dytrychowice) (1900), Dittersdorf – Dytmarów, -a, dytmarowski (1946), Dytmarów, -rowa (1980).
Historia mały|Dytmarów (Dittersdf.) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na mapie z 1849 Prehistoria i starożytność Podczas wykopalisk prowadzonych przez Muzeum Ziemi Prudnickiej w latach 60. XX wieku w Dytmarowie odkryto neolityczny topór (ok. 4000–1700 lat p.n.e.) i cmentarzysko z okresu kultury łużyckiej (ok. 1000 lat p.n.e.). Znaleziono również gliniane krążki, ptaki i swastyki, wskazujące na kult słońca.
Średniowiecze mały|lewo|upright|Pieczęć Dytmarowa (1723) Wieś wzmiankowana po raz pierwszy była w 1284 jako villa Ditmari. Lokowana na prawie niemieckim w 1302 jako jedna z największych wówczas wsi w okolicy, liczyła więcej niż 20 kmieci i zagrodników. Genetyczne siedlisko wsi usytuowano na skraju doliny rzeki Prudnik. Według dokumentu wystawionego w 1302 w Prudniku przez Henryka z Rożemberka, Rudiger kupił sołectwo w Dytmarowie od Arnolda von Kozhenn (Koczem). Budynek wolnego sołectwa dziedzicznego znajdował się przy głównym skrzyżowaniu wsi. Pierwsza wzmianka o kościele w Dytmarowie pochodzi z 1331. W średniowieczu przebiegała tędy droga z Nysy do Opawy.
W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. W tymże wieku właścicielem sołectwa był M. Rorich, a następnie Mikołaj z Szybowic i jego córka Walpuria.
XVI–XX wiek W 1562 Rada Miejska Prudnika wzięła Dytmarów w zastaw, a w 1597 nabyła go na własność od cesarza Rudolfa II Habsburga. Wchodził w skład dóbr zamku w Prudniku. Około XVI–XVII wieku na południowo-zachodnim krańcu wsi, przy drodze do Skrzypca, powstał zespół zabudowy folwarcznej. mały|upright|Figura św. Jana Nepomucena W czasie wojny trzydziestoletniej w Dytmarowie obozowała kawaleria księstwa cieszyńskiego. 23 lipca 1690 od uderzenia pioruna w wieżę kościoła wybuchł pożar, w wyniku którego w ciągu godziny spłonęła cała wieś oprócz plebanii. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego prudnickiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W XVIII wieku naprzeciwko kościoła wzniesiono figurę św. Jana Nepomucena. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu lemiesz pługa w słup pomiędzy dwoma ostrzami kosy, a w otoku napis: GEMEINDE DITTERSDORF / NEUSTÄDTER KREIS (). mały|lewo|upright|Pieczęć Dytmarowa (1880) W wieku XIX i XX wieś rozwijała się wzdłuż dróg na kierunku zachodnim i wschodnim. W wyniku pożaru 7 lipca 1857 we wsi spłonęło 130 budynków. W tymże roku w stylu neogotyckim został zbudowany obecny kościół św. Katarzyny. W XIX wieku w Dytmarowie funkcjonował młyn wodny. 1 maja 1874 miejscowość stała się siedzibą gminy Dytmarów w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. Miejscowi chałupnicy pracowali dla fabryki włókienniczej Fränklów w Prudniku (późniejszy „Frotex”). W 1876 otwarto linię kolejową na północ od Dytmarowa. Przystanek kolejowy w Dytmarowie został wybudowany w latach 1905–1907. Rozebrano go w latach 90. XX wieku. mały|upright|Pomnik poległych w I wojnie światowej Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 797 mieszkańców Dytmarowa 755 posługiwało się językiem niemieckim, 39 językiem polskim, a 3 było dwujęzycznych. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Dytmarów znalazł się po stronie zachodniej, poza terenem plebiscytowym. W latach 20. XX wieku powstał pomnik upamiętniający 35 mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej. Został umieszczony w kamiennym murze kościelnym.
II wojna światowa W okresie II wojny światowej w Dytmarowie pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Chrzanów, Wieprz, Korwin, Będzin, Psary, Bobrek, Ślemień i Podlipie. 8 lutego 1945 we wsi zakwaterowano członków Volkssturmu z Lublińca. Mieszkańcy Dytmarowa otrzymali nakaz ewakuacji tuż przed nadejściem frontu, kiedy okoliczne drogi były zatłoczone kolumnami uciekinierów z innych miejscowości. Armia Czerwona wkroczyła do Dytmarowa 22 marca 1945 w ramach operacji górnośląskiej. Czerwonoarmiści dopuszczali się morderstw, gwałtów i rabunków we wsi.
Czasy polskie mały|lewo|Tablica upamiętniająca dawnych mieszkańców Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Wówczas w Dytmarowie została osiedlona część polskich osadników z Małopolski. Niemieckojęzyczna ludność została wysiedlona na zachód w 1946. W Dytmarowie pozostała jedna rodzina autochtoniczna.
W latach 1945–1950 Dytmarów należał do województwa śląskiego, a od 1950 do województwa opolskiego. W latach 1945–1954 wieś należała do gminy Lubrza, w latach 1954–1961 była siedzibą gromady Dytmarów, a w latach 1961–1972 należała do gromady Lubrza.
W latach 1945–1959 stacjonowała tu strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza, która w 1959 została przeniesiona do Krzyżkowic. W 1946 Maria Pachutowa i Maria Wnęk założyły w Dytmarowie pierwsze w powiecie prudnickim koło gospodyń wiejskich. W 1949 we wsi znajdowały się między innymi: szkoła podstawowa prowadzona przez Inspektorat Szkolny w Prudniku, średnia szkoła rolnicza, sklep towarów mieszanych, kotlarz, krawiec, stolarz. Powstała rolnicza spółdzielnia produkcyjna.
3 lutego 1985 w Dytmarowie doszło do zderzenia parowozu Pt47 z ciągnikiem RSP. 2 osoby zginęły na miejscu, a 1 osoba została ciężko ranna (mężczyzna trafił w śpiączkę, zmarł kilka lat później). mały|Wjazd do Dytmarowa zalany podczas powodzi w 2024 W 2004 na ścianie kościoła w Dytmarowie zamontowano dwujęzyczną tablicę upamiętniającą budowniczych kościoła, „byłych niemieckich mieszkańców z Dytmarowa, Skrzypca i Krzyszkowic” oraz ofiary „wojny i wygnania, którzy tutaj lub daleko od ojczyzny znaleźli wieczny spokój”. W 2007 Dytmarów przystąpił do Programu Odnowy Wsi Opolskiej. 6 listopada 2011 ponownie poświęcono pomnik poległych w I wojnie światowej, zamalowany cementem w 1945, odrestaurowany w 2011 przez mieszkańców wsi, radę sołecką i koło Mniejszości Niemieckiej.
Podczas powodzi 14 września 2024 w Dytmarowie woda z rzeki Prudnik zalała drogę do Skrzypca, pola uprawne oraz boisko piłkarskie. Domy we wsi zostały podtopione.
Przynależność państwowa i administracyjna + Przynależność polityczno-administracyjna wsi Dytmarów Okres Państwo Zwierzchnictwo Jednostka administracyjna 1284–1337 18px Królestwo CzechMorawy, ziemia prudnicka 1337–1382 18px Księstwo niemodlińskie 1382–1424 18px Księstwo niemodlińsko-strzeleckie 1424–1460 18px Księstwo głogówecko-prudnickie 1460–1521 18px Księstwo opolskie 1521–1532 18px Księstwo opolsko-raciborskieksięstwo opolskie 1532–1742 Monarchia Habsburgów Święte Cesarstwo Rzymskie księstwo opolsko-raciborskie, powiat sądowy prudnicki 1742–1806 Królestwo Prus Święte Cesarstwo Rzymskie kamera wrocławska, departament wrocławski, powiat prudnicki 1806–1815 Królestwo Prus 1815–1871 prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1871–1918 Cesarstwo Niemieckie Królestwo Prus, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1918–1919 Republika Weimarska Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1919–1933 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1933–1938 III Rzesza 1938–1941 Wolne Państwo Prusy, prowincja Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1941–1945 Wolne Państwo Prusy, prowincja Górny Śląsk, rejencja opolska, powiat prudnicki 1945–1946 Rzeczpospolita Polska Okręg I (Śląsk Opolski) 1946–1950 województwo śląskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1950–1952 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1952–1954 Polska Rzeczpospolita Ludowa 1954–1961 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Dytmarów 1961–1973 województwo opolskie, powiat prudnicki, gromada Lubrza 1973–1975 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza 1975–1989 województwo opolskie, gmina Lubrza 1989–1998 Rzeczpospolita Polska od 1999 województwo opolskie, powiat prudnicki, gmina Lubrza
Liczba mieszkańców wsi 1793 – 365 1871 – 743 1885 – 823 1905 – 782 1910 – 797 1933 – 743 1939 – 774 1966 – 716 1998 – 594 2002 – 545 2008 – 547 2011 – 513 2012 – 515 2013 – 511
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół parafialny pw. św. Katarzyny, z 1600 r., wieża z 1857 r. ogrodzenie z bramą plebania, z 1 poł. XIX w. kaplica, z 1 poł. XIX w. kapliczka (przy domu nr 33) z 1 poł. XIX w. dwie kapliczki, z 1 poł. XIX w. dom nr 21, z 1 poł. XIX w.
Zgodnie z gminną ewidencją zabytków w Dytmarowie chronione są ponadto: układ ruralistyczny, z XIII/XIV w. szkoła, nr 1A, z ok. 1910–1920 r.