Jewhen Onacki

Jewhen Onacki, Jewhen Dometijowycz Onaćkyj, ps. „Charakternyk”, „Dometenko”, „Ital”, „Wynar”, „Taras” (, ur. w Głuchowie, zm. 27 października 1979 w Buenos Aires) – ukraiński naukowiec, działacz społeczny, publicysta, językoznawca, encyklopedysta, jeden z ideologów nacjonalizmu ukraińskiego.

Biografia Jewhen Dometijowycz Onaćkyj urodził się w Głuchowie, w guberni czernihowskiej Imperium Rosyjskiego. Jego ojciec pochodził ze starej kozackiej rodziny z Połtawszczyzny i nauczał w Głuchowskim Instytucie Nauczycielskim. W 1904 r. Jewhen wraz z rodziną przeprowadził się do Kamieńca Podolskiego, gdzie uczęszczał gimnazjum męskiego, które ukończył w 1912 r. W tym okresie oprócz ojca i wydarzeń rewolucji 1905 r. silny wpływ na poglądy Jewhena Onackiego mieli krewny, członek Ukraińskiej Partii Demokratycznej, poseł do I Dumy, oraz , późniejszy minister edukacji w rządzie Symona Petlury.

W latach 1912–1917 r. Jewhen Onacki studiował na Wydziale Historyczno-Filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie został członkiem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki.

W 1917 r. wstąpił do Ukraińskiej Rady Centralnej jako przedstawiciel studentów ukraińskich. W 1918 r. został przewodniczącym Głównej Rady Studentów Kijowa.

W 1919 r. był członkiem delegacji rządowej Ukraińskiej Republiki Ludowej na konferencji pokojowej w Paryżu. Na początku lat dwudziestych XX wieku wyemigrował. Początkowo mieszkał w Szwajcarii, potem przeprowadził się do Włoch i osiadł w Rzymie, gdzie mieszkał przez 28 lat. Kierował tu biurem misji dyplomatycznej Ukraińskiej Republiki Ludowej (1920–22) oraz był redaktorem jej czasopisma „Głos Ukrainy” („La voce dell'Ucraina”). W okresie międzywojennym współpracował z ukraińskimi czasopismami.

W 1929 r. poznał Jewhena Konowalca, który mianował Onackiego przedstawicielem OUN we Włoszech. Współpracował z nacjonalistyczną „Rozbudową Nacji”. W sierpniu 1939 roku w domu, w którym mieszkał Onacki, odbył się II Wielki Zjazd OUN. Onacki po rozłamie w 1940 r. poparł Andrija Melnyka.

W latach 30. XX wieku był zwolennikiem włoskiego faszyzmu, wskazując jednak na różnice między nim a nacjonalizmem ukraińskim. Według Jewhena Onackiego faszyzm to nacjonalizm narodu państwowego, wrogiego wszelkim irredentystom, gotowego poświęcić wszystko i wszystkich dla swojego już stworzonego państwa. Nacjonalizm ukraiński natomiast to nacjonalizm narodu niepaństwowego, który żyje jedynie irredentyzmem i jest gotowy poświęcić wszystko i wszystkich, by zniszczyć te państwa, które nie pozwalają mu istniećPor. J. Onaćkyj, Łysty z Italiji. Deszczo pro faszyzm, „Rozbudowa Naciji” 1928, nr 3, s. 95. Jako przedstawiciel Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów we Włoszech był najbardziej aktywnym propagandzistą doświadczeń faszystowskich (oficjalnie wstąpił do OUN w 1930 r.). Publicysta podkreślał, że to nie faszystowska praktyka wykorzystywania władzy państwowej najbardziej interesowała ukraińskich nacjonalistów, ale jej ideowe aspekty: niechęć do akceptacji uwarunkowań zewnętrznych, wola zwycięstwa, pragnienie duchowego odrodzenia i stworzenia nowego człowieka, jedność narodowa ponad interesami partyjnymi, klasowymi i regionalnymi. W swoich artykułach wychwalał Mussoliniego i uzasadniał wyższość faszystowskiego państwa korporacyjnego, podporządkowującego sobie wszystkie siły społeczne, nad państwem liberalno-demokratycznym. Podobnie jak Wiktor Poliszczuk, Grzegorz Rossoliński-Liebe zalicza Onackiego do takich ideologów, jak Dmytro Doncow, Mykoła Sciborśkyj i Wołodymyr Martyneć, którzy doprowadził do wypracowania ukraińskiej formy faszyzmu. Onacki uważał nazizm za imperialistyczny, rasistowski i antychrześcijański, w przeciwieństwie do faszyzmu, jednak Niemcy ze względów geopolitycznych pozostawały dlań głównym sojusznikiem politycznym Ukraińców. Melnykowcy nawet po operacji Barbarossa i rozpoczęciu okupacji ziem ukraińskich Niemców zamierzali pozostawać lojalnymi sojusznikami III Rzeszy.

W latach 1936–1940 był profesorem (1936) na , gdzie nauczał języka ukraińskiego. Od 1940 do 1943 r. wykładał na Uniwersytecie Rzymskim.

29 września 1943 r., po kapitulacji Włoch, został aresztowany przez władze niemieckie (Gestapo). Był przetrzymywany w więzieniu w Rzymie (), w Berlinie oraz w Oranienburgu (KL Sachsenhausen). Powodem aresztowania Onackiego była krytyka nazizmu oraz – jak sam wspominał – potępianie na forum Związku Dziennikarzy Zagranicznych zbrodni hitlerowskich wobec narodu ukraińskiego na terenach okupowanych przez Niemców (m.in. Komisariat Rzeszy Ukraina).

W październiku 1944 roku został zwolniony, w maju/czerwcu 1945 roku wrócił do działalności publicznej w Rzymie, m.in. został wiceprzewodniczącym Ukraińskiego Komitetu Pomocy, na którego czele stanął arcybiskup Iwan Buczko.

Wiosną 1947 r. wyemigrował do Argentyny. W 1949 r. został jednym z założycieli i pierwszym przewodniczącym Związku Ukraińskich Naukowców, Artystów i Pisarzy w Buenos Aires. Pełnił szereg funkcji w ukraińskich organizacjach emigracyjnych w Argentynie. W 1964 r. z powodu problemów ze wzrokiem wycofał się z czynnego życia publicznego.

Zmarł w 1979 r. w Buenos Aires i został pochowany na cmentarzu La Chacarita. Później, w 1986 r., został ponownie pochowany na cmentarzu ukraińskim w Monte Grande.

Publikacje Twórczość Jewhena Onackiego obejmuje bardzo różnorodną tematykę, w tym Ukraińską Mała Encyklopedię, prace językoznawcze ukraińsko-włoskie («Українська теоретично-практична граматика для італійців», «Словник українсько-італійський»/„Vocabolario ucraino-italiano”), dzieła z zakresu historii i kultury Ukrainy, publicystykę polityczną oraz pamiętniki.

Upamiętnienie Na cześć Jewhena Onackiego nazwano ulice w Czernihowie, Kamieńcu Podolskim i Głuchowie.

Zobacz też Nacjonalizm integralny

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Ludzie urodzeni w Głuchowie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Kijowskiego Kategoria:Członkowie Ukraińskiej Centralnej Rady Kategoria:Członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Kategoria:Członkowie Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Kategoria:Więźniowie KL Sachsenhausen Kategoria:Ukraińscy publicyści Kategoria:Ukraińscy dyplomaci Kategoria:Ukraińscy naukowcy Kategoria:Ukraińscy działacze społeczni Kategoria:Ludzie związani z Kamieńcem Podolskim (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Ludzie związani z Buenos Aires Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1979