Oblężenie Antwerpii – starcie między armiami niemieckimi a belgijskimi, brytyjskimi i francuskimi stoczone wokół ufortyfikowanego miasta Antwerpia podczas I wojny światowej.
Wojska niemieckie oblegały garnizon belgijskich żołnierzy fortecznych, belgijską armię polową i brytyjską Królewską Dywizję Marynarki Wojennej w rejonie Antwerpii, po niemieckiej inwazji na Belgię w sierpniu 1914 roku. Miasto, otoczone fortami znanymi jako Reduta Narodowa, było oblegane od południa i wschodu przez siły niemieckie.
Siły belgijskie w Antwerpii przeprowadziły trzy loty bojowe pod koniec września i na początku października, co przerwało niemieckie plany wysłania wojsk do Francji, gdzie potrzebne były posiłki, aby przeciwstawić się armiom francuskim i Brytyjskiemu Korpusowi Ekspedycyjnemu. Niemieckie bombardowanie belgijskich fortyfikacji przy użyciu ciężkiej i superciężkiej artylerii oblężniczej rozpoczęło się 28 września. Belgijski garnizon nie miał nadziei na zwycięstwo bez odsieczy; pomimo przybycia Królewskiej Dywizji Marynarki Wojennej 3 października, Niemcy przedarli się przez zewnętrzny pierścień obrony. Gdy niemieckie natarcie zaczęło zaciskać pierścień biegnący od zachodu miasta wzdłuż granicy holenderskiej do wybrzeża, przez który Belgowie w Antwerpii utrzymywali kontakt z resztą nieokupowanego terytorium Belgii, belgijska armia polowa rozpoczęła odwrót na zachód, w kierunku wybrzeża Morza Północnego.
9 października pozostały na miejscu garnizon poddał się, Niemcy zajęli miasto, a część brytyjskich i belgijskich żołnierzy uciekła do neutralnej Holandii, gdzie zostali internowani do końca wojny. Wojska belgijskie z Antwerpii wycofały się nad rzekę Yser, blisko granicy z Francją i okopały się, aby rozpocząć obronę ostatniego niezajętego skrawka terytorium Belgii. W październiku i listopadzie 1914 roku siły te stoczyły bitwę nad rzeką Yser z niemiecką 4 Armią. Armia belgijska utrzymywała ten obszar aż do jesieni 1918 roku, kiedy to wzięła udział w ostatecznym wyzwoleniu Belgii przez aliantów.
Tło Kontekst strategiczny thumb|Belgijskie wojska forteczne w Antwerpii, 1914 Miasto Antwerpia (pod dowództwem gubernatora generalnego Victora Deguisego) było bronione przez liczne forty i inne pozycje obronne i powszechnie uważane za nie do zdobycia. Od lat 80. XIX wieku belgijskie plany obronne opierały się na utrzymywaniu sieci fortów nad Mozą w Liège oraz u zbiegu Mozy i Sambry w Namur, aby zapobiec przekroczeniu rzeki przez armie francuskie lub niemieckie, z możliwością wycofania się do Reduty Narodowej w Antwerpii w ramach ostateczności, dopóki nie będą mogły interweniować mocarstwa europejskie gwarantujące belgijską neutralność. Reduta Narodowa składała się z kilkunastu starszych fortów położonych około 5 km od Antwerpii, ukończonych w latach 60. XIX wieku, z wałem wokół miasta przylegającym do ujścia Skaldy z obu stron, z fosami wokół wiaduktu i fortów. Główną linię oporu stanowił pierścień 21 fortów, rozmieszczonych 10–15 km od miasta, zbudowanych po 1882 roku. Grupa dwóch fortów i trzech baterii nadbrzeżnych broniła Skaldy, ponadtwo istniała także niewielka liczba przygotowanych połapek wodnych. Forty zbudowane w Liège i Namur nad Mozą miały podobną konstrukcję i miały pełnić funkcję „fortów zaporowych i przyczółków mostowych”, pierwszej linii obrony w przypadku inwazji ze wschodu lub południowego wschodu.
Inwazja niemiecka 2 sierpnia 1914 roku rząd belgijski odmówił przejścia wojsk niemieckich przez Belgię do Francji, a w nocy z 3 na 4 sierpnia belgijski Sztab Generalny wydał rozkaz przejścia 3 Dywizji do Liège, aby powstrzymać niemieckie natarcie. Armia niemiecka dokonała inwazji na Belgię rankiem 4 sierpnia. Osłaniana przez 3 Dywizję, garnizon twierdzy Liège, osłonę Dywizji Kawalerii oraz oddziały z Liège i Namur, reszta belgijskiej armii polowej zbliżyła się do rzeki Gete. Do 4 sierpnia 1 Dywizja zebrała się w Tienen, 5 Dywizja w Perwez, 2 Dywizja w Leuven, a 6 Dywizja w Wavre, osłaniając środkową i zachodnią Belgię oraz linie komunikacyjne prowadzące do Antwerpii. Niemiecka kawaleria pojawiła się w Visé wczesnym rankiem 4 sierpnia i zastała most wysadzony, a wojska belgijskie na zachodnim brzegu. Niemcy znaleźli jednak bród, przekroczyli rzekę i zmusili Belgów do wycofania się w kierunku Liège. Wieczorem belgijskie naczelne dowództwo zdało sobie sprawę, że 3 Dywizja i garnizon Liège znalazły się na trasie bardzo dużych sił inwazyjnych.
thumb|left|Mapa fortyfikacji wokół Antwerpii w sierpniu 1914 5 sierpnia rozpoczęła się bitwa pod Liège. Niemcy próbowali zdobyć ufortyfikowane miasto z marszu, a następnie podjęli próbę nocnego ataku, który zakończył się niepowodzeniem, dopóki gen. Erich Ludendorff nie zmobilizował oddziałów piechoty. Ludendorff zaatakował ponownie około południa 6 sierpnia i nie napotkał żadnego oporu w mieście, ponieważ belgijska 3 Dywizja została wycofana na linię rzeki Gete. Niemcy rozpoczęli oblężenie twierdzy, która upadła 16 sierpnia. 10 sierpnia niemiecka kawaleria dotarła do Gete, a jegrzy zaczęli posuwać się na północ, w kierunku Diest i Hasselt. 12 sierpnia niemiecka kawaleria i jegrzy zaatakowali w bitwie pod Haelen i zostali odparci po dziesięciogodzinnej walce. Jednak do 17 sierpnia ogromna liczba niemieckich wojsk przedostała się do Belgii między Mozą, Demer i Gete, pomimo zniszczeń przeprowadzonych przez armię belgijską i paramilitarną . Belgijskie pozycje na prawym (południowym) brzegu Gete zostały zagrożone przez manewr oskrzydlający poprowadzony przez Huy. 18 sierpnia Niemcy ponownie zaatakowali, zdobyli Halen, wkroczyli do Tienen i zaatakowali 1 Dywizję frontalnie i na północnej flance. 1 Dywizja odparła atak z wielkim trudem.
Mając informację, że pięć regularnych korpusów niemieckich i sześć korpusów rezerwowych znajduje się w Belgii, a jednocześnie nie mając wsparcia ze strony armii francuskiej i Brytyjskich Sił Ekspedycyjnych, belgijska armia polowa otrzymała rozkaz wycofania się w kierunku Antwerpii wieczorem 18 sierpnia. Dotarła tam 20 sierpnia, z niewielką ingerencją wysuniętych niemieckich oddziałów, z wyjątkiem starcia 1 Dywizji z niemieckim IX Korpusem pod Tienen, w którym Belgowie stracili 1630 żołnierzy. Bruksela, stolica Belgii, została zdobyta bez walki 20 sierpnia, gdy belgijska armia polowa dotarła do Antwerpii. Namur padło 24 sierpnia, w tym samym czasie, gdy armia polowa wykonała wypad z Antwerpii w kierunku Brukseli. Rząd opuścił Brukselę i ruszył do Antwerpii, aby uniknąć pojmania przez Niemców, którzy odłączyli III Korpus Rezerwowy od 1 Armii, aby zasłonić miasto przed pozycjami po obu stronach Kanału Dyle. Brygada IV Korpusu Rezerwowego została wysłana do zajęcia Brukseli. IX Korpus Rezerwowy otrzymał rozkaz przemieszczenia się do Antwerpii 22 sierpnia.
Preludium Niemiecki plan ataku W ramach planowania wojny, prowadzonego przez Alfreda von Schlieffena, a następnie Helmutha von Moltkego w latach 1898–1914, opracowano plan odizolowania Antwerpii, aby przeciwdziałać możliwości, że siły belgijskie wzmocnione przez wojska brytyjskie zagrożą północnej flance armii niemieckich biorących udział w inwazji na Francję. Plan przewidywał działania jedenastu dywizji z siedmiu korpusów rezerwowych na wschód od Reduty Narodowej, gdzie zalanie terenu było niemożliwe. W 1914 roku oblężenie prowadziło tylko sześć dywizji, z których jedna była potrzebna do ochrony linii kolejowej Liège – Bruksela na odcinku między Tienen a Brukselą oraz terenu między Brukselą a Antwerpią. Gen. Hans von Beseler porzucił przedwojenny plan i zastąpił go atakiem z południa Antwerpii, w kierunku fortów Walem i Sint-Katelijne-Waver, a następnie penetracją na północ w rejonie fortów Koningshooikt, Lier, Kessel, czterech umocnień pośrednich, rzeki Nete i zalewu o szerokości 370–460 m. 28 września 6. i 5 Dywizja Rezerwowa, piechota morska i 4 Dywizja Zapasowa zmusiły belgijskie placówki do cofnięcia się o 6,5–8 km i utworzyły linię osłonową od Nete do Skaldy w Mechelen. Za linią osłonową, na wschód i południe od Mechelen, rozlokowano niemiecką artylerię oblężniczą, gotową do rozpoczęcia ostrzału fortów Sint-Katelijne-Waver i Walem. Reduty Dorpveld i Bosbeek na północny wschód od Sint-Katelijne-Waver zostały ostrzelane przez moździerze kal. 200 mm, a umocnienia polowe między fortami, mosty na Nete i wodociągi Antwerpii na północ od Walem przez ciężkie działa.
Belgijskie przygotowania obronne Prace belgijskich inżynierów nad budową umocnień polowych wokół Antwerpii trwały od początku wojny. Saperzy budowali pozycje w przerwach między fortami, tworzyli sztuczne zalewy i oczyszczali przedpole z przeszkód. Prześwity te okazały się jednak nierozsądne, ponieważ odsłaniały forty z dużej odległości. Okopy mogły mieć głębokość zaledwie 0,3 m z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych i nie miały żadnej osłony nad głowami żołnierzy. Podczas niemieckiego natarcia na Mechelen większość armii belgijskiej zajmowała 4. sektor obrony między 3. sektorem a Skaldą, jedynie lekkie siły utrzymywały 3. sektor, a 4 Dywizja zajmowała sektor wokół Dendermonde. 1. i 2 Dywizja zostały wysłane do 3. sektora, a 5 Dywizja zajęła pozycje rezerwowe za nimi.
Oblężenie Pierwszy wypad, 24–26 sierpnia thumb|Antwerpia: pierwszy wypad, 25–26 sierpnia Armia belgijska wykonała pierwszy wypad z Antwerpii, aby wesprzeć wojska francuskie i brytyjskie walczące nad Sambrą i kanałem Mons. Operacja miała na celu odwrócenie uwagi III i IX Korpusu Rezerwowego obserwujących Antwerpię oraz przerwanie niemieckiej komunikacji przez Leuven i Brukselę. Po rozpoznaniu 24 sierpnia, cztery dywizje ruszyły następnego dnia na południe z Mechelen, pozostawiając w rezerwie jedną dywizję piechoty i Dywizję Kawalerii. Wypad został przerwany 26 sierpnia po otrzymaniu wiadomości o wycofaniu się Francuzów i Brytyjczyków oraz o tym, że gen. Joseph Joffre, dowódca armii francuskiej, nie zamierza natychmiast zaatakować, a główne siły belgijskie wycofują się do Antwerpii.
W nocy z 25 na 26 sierpnia miasto zostało zbombardowane przez niemiecki sterowiec Zeppelin. Zginęło dziesięciu belgijskich cywilów, ale bombardowanie nie zdołało złamać morale garnizonu. 27 sierpnia raporty do OHL doprowadziły von Moltkego do przekonania, że armia belgijska utraciła zdolność ofensywną i nakazał brygadzie IV Korpusu Rezerwowego w Brukseli przesunięcie się na południe, aby dołączyć do korpusu w Péronne. 2 września niemieckie źródła wywiadowcze w Brukseli poinformowały, że ok. 40 000 żołnierzy brytyjskich wylądowało w Ostendzie, zajęło wybrzeże na zachód do Boulogne i wzmocniło armię belgijską w Antwerpii. Beseler zaatakował 4 września w kierunku Dendermonde po obu stronach Skaldy trzema dywizjami, które zdobyły twierdzę i wysadziły mosty na północy.
Drugi wypad, 9–13 września thumb|Antwerpia: drugi wypad, 9–13 września Po zakończeniu pierwszego wypadu belgijska armia polowa dołączyła do wojsk fortecznych, wzmacniając obronę między fortami, podczas gdy niemieckie siły oblegające umocniły swoje pozycje na linii wschód–zachód, około 13 km na północ od Brukseli i 6,4–8 km od zewnętrznych fortów. 31 sierpnia Beseler został mianowany odpowiedzialnym za zabezpieczenie sił niemieckich wokół Antwerpii przed próbami odsieczy z zachodu. Bataliony Landsturmu zostały przeniesione spod dowództwa Generalnego Gubernatora, feldmarszałka Colmara von der Goltza, wyznaczonego do administrowania okupowaną Belgią, a Dywizja Marinekorps otrzymała rozkaz udania się w ten obszar.