– długotrwała bitwa, a właściwie kampania II wojny chińsko-japońskiej. Walki toczyły się na rozległych obszarach prowincji Anhui, Henan, Jiangxi, Zhejiang i Hubei przez okres czterech i pół miesiąca. Była to największa, najdłuższa i najkrwawsza bitwa w całej wojnie. Ponad milion żołnierzy Narodowej Armii Rewolucyjnej z 5. i 10 Strefy Wojennej pod bezpośrednim dowództwem Czang Kaj-szeka broniło miasta Wuhan przed Cesarskiej Armii Japońskiej dowodzoną przez Shunroku Hatę. Siły chińskie były również wspierane przez , grupę pilotów-ochotników z radzieckich Wojskowych Sił Powietrznych.
Bitwa zakończyła się zdobyciem Wuhanu przez siły japońskie, jednak pociągnęła za sobą ciężkie straty po obydwu stronach. Choć Chińczycy stracili blisko milion ludzi, żołnierzy i cywilów, to również Japończycy ponieśli największe straty od początku wojny, wskutek czego postanowili skierować swoją uwagę na północ. Zakończenie bitwy o Wuhan oznaczało początek strategicznego impasu w wojnie chińsko-japońskiej, która odtąd przerodziła się w serię lokalnych zmagań na niewielką skalę aż do rozpoczęcia operacji Ichi-gō wiosną 1944 roku.
Tło Po incydencie na moście Marco Polo 7 lipca 1937 roku Cesarska Armia Japońska rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Chiny. Największe miasta na północy, Pekin i Tiencin padły po kilku dniach obrony do 30 lipca, odsłaniając agresorom resztę Niziny Chińskiej. Aby pokrzyżować japońskie plany, chińscy nacjonaliści postanowili zaatakować Japończyków w Szanghaju, otwierając drugi front. Krwawe walki trwały od 13 sierpnia do 12 listopada, a Chińczycy ponieśli ogromne straty, w tym „70 procent młodych oficerów Czang Kaj-szeka”. Po upadku Szanghaju, Nankin, ówczesna stolica Chin, stał się bezpośrednio zagrożony japońską ofensywą. Wskutek tego zapadła decyzja o przeniesieniu stolicy do Chongqingu.
Wraz z upadkiem trzech głównych chińskich miast (Pekinu, Tiencinu i Szanghaju) pojawiła się duża liczba uchodźców uciekających przed walkami, a także potrzeba przetransportowania rządowych obiektów i materiałów wojennych do Chongqingu. Słabość japońskiego systemu transportowego w tamtym czasie uniemożliwiła jednak rządowi dokończenie ewakuacji. W ten sposób Wuhan stał się de facto „wojenną stolicą” Republiki Chińskiej ze względu na silne fundamenty przemysłowe, gospodarcze i kulturalne. Pomoc napływająca ze strony Związku Radzieckiego zapewniła Chińczykom dodatkowe zasoby wojskowe i techniczne, w tym przybycie Radzieckiej Grupy Ochotniczej.
Siły japońskie zostały w znanym stopniu wyczerpane przez dużą intensywność i zakres terytorialny działań wojennych od początku inwazji w lecie 1937 roku. W związku z tym wysłano posiłki w celu wzmocnienia sił w Chinach, co poważnie nadwyrężyło japońską gospodarkę funkcjonującą nadal według standardów czasów pokoju. Skłoniło to premiera Fumimaro Konoe do ponownego zwołania gabinetu i wprowadzenia 5 maja 1938 roku Ustawy o mobilizacji narodowej, która wprowadziła w Japonii gospodarkę wojenną.
Znaczenie Wuhanu Wuhan, położony w połowie drogi w górę rzeki Jangcy, był drugim co do wielkości miastem w Chinach, z populacją sięgającą 1,5 miliona mieszkańców pod koniec 1938 roku. Rzeki Jangcy i Hanshui dzielą miasto na trzy regiony: Wuchang, Hankou i Hanyang. Wuchang był centrum politycznym, Hankou dzielnicą handlową, a Hanyang obszarem przemysłowym. Po ukończeniu budowy kolei Yuehan, znaczenie Wuhanu jako głównego węzła komunikacyjnego w głębi Chin jeszcze bardziej wzrosło. Miasto służyło również jako ważny punkt tranzytowy dla pomocy zagranicznej napływającej w głąb lądu z portów na południu Chin.
Po zdobyciu Nankinu przez Japończyków większość chińskich instytucji rządowych i kwatera główna dowództwa wojskowego znajdowały się w Wuhanie, mimo że stolicę przeniesiono do Chongqingu. W ten sposób Wuhan stał się faktyczną „wojenną stolicą” Republiki Chińskiej. Chiński wysiłek wojenny skoncentrował się zatem na obronie miasta przed Japończykami. Japoński rząd i kwatera główna Chińskiej Armii Ekspedycyjnej spodziewały się upadku Wuhanu, a wraz z nim całego chińskiego oporu, „w ciągu miesiąca lub dwóch”.
Przygotowania do bitwy W grudniu 1937 roku powołano Komisję Spraw Wojskowych, której zadaniem było opracowanie planu obrony Wuhanu. Po utracie Xuzhou przerzucono około 1,1 miliona ludzi, czyli 120 dywizji Narodowej Armii Rewolucyjnej. Komisja podjęła decyzję o zorganizowaniu obrony wokół Gór Dabie, jeziora Poyang i rzeki Jangcy do odparcia ok. 200 000 Japończyków zorganizowanych w 20 dywizjach Cesarskiej Armii Japońskiej. Li Zongren i Bai Chongxi z 5 Strefy Wojennej otrzymali zadanie utrzymania północnej części Jangcy, a Chen Cheng z 9 Strefy Wojennej – obrony południa. 1 Strefa Wojenna, położona na zachód od kolei Pinghan, otrzymała zadanie powstrzymania sił japońskich nadciągających z Niziny Chińskiej. Ostatecznie chińskie wojska w 3 Strefie Wojennej, położonej między Wuhu, Anqing i Nanchangiem, otrzymały zadanie obrony kolei Yuehan.
Po zajęciu Xuzhou w maju 1938 roku Japończycy aktywnie dążyli do rozszerzenia skali inwazji na Chiny. Cesarska Armia Japońska zdecydowała o wysłaniu awangardy do Anqing, które miało posłużyć jako wysunięta baza do ataku na Wuhan. Jej główne siły miały następnie zaatakować obszar na północ od Gór Dabie, przemieszczając się wzdłuż rzeki Huai i ostatecznie zająć Wuhan przez przełęcz Wusheng. Później kolejny oddział miał ruszyć na zachód wzdłuż Jangcy. Jednak powódź na Żółtej Rzece zmusiła Japończyków do porzucenia planu ataku wzdłuż Huai i zdecydowała się na atak wzdłuż obu brzegów Jangcy. 4 maja dowódca sił Japońskiej Armii Cesarskiej, Shunroku Hata, zorganizował około 350 000 żołnierzy 2. i 11 Armii do walki w Wuhanie i okolicach. Pod jego zwierzchnictwem Yasuji Okamura dowodził pięcioma i pół dywizjami 11 Armii wzdłuż obu brzegów Jangcy w głównym ataku na Wuhan, a książę Naruhiko Higashikuni dowodził czterema i pół dywizjami 2 Armii wzdłuż północnego podnóża Gór Dabie, aby wesprzeć główny atak. Siły te zostały wzmocnione o 120 okrętów 3 Floty Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii pod dowództwem Koshirō Oikawy, ponad 500 samolotów sił powietrznych armii japońskiej oraz pięć dywizji z Armii Obszaru Centralnych Chin, które miały chronić zajęte obszary w Szanghaju, Pekinie, Hangzhou i innych ważnych miastach, by osłaniać tyły głównych sił japońskich i pozwolić im dokończyć przygotowania do bitwy.
Preludium thumb|Chińskie wojska przeprawiające się przez Żółtą Rzekę w czerwcu 1938 roku. Tereny leżące nad rzeką zostały celowo zalane przez siły chińskie, aby zyskać czas na obronę Wuhanu thumb|Japońskie tankietki i oddziały saperskie zbliżają się do Wuhanu Bitwa o Wuhan została poprzedzona japońskim atakiem powietrznym 18 lutego 1938 roku, znanym jako „bitwa powietrzna 2.18”, który zakończył się jego odparciem przez siły chińskie. 24 marca parlament Japonii uchwalił Ustawę o mobilizacji narodowej, która zezwalała na nieograniczone finansowanie wojny. Wprowadzone w ramach tej ustawy Rozporządzenie o poborze do służby narodowej zezwalało również na pobór cywilów do sił zbrojnych. 29 kwietnia japońskie siły powietrzne przeprowadziły duże naloty na Wuhan, aby uczcić urodziny cesarza Shōwy. Chińczycy, dysponując wcześniejszymi informacjami wywiadowczymi, byli dobrze przygotowani. Bitwa ta znana była jako „bitwa powietrzna 4.29” i była jedną z najbardziej zaciętych walk powietrznych II wojny chińsko-japońskiej.
Po upadku Xuzhou w maju 1938 roku Japończycy planowali szeroko zakrojoną inwazję na Hankou i zajęcie Wuhanu, mając na celu zniszczenie głównych sił Narodowej Armii Rewolucyjnej. Chińczycy z kolei wzmacniali swoje wysiłki obronne, gromadząc wojska w regionie Wuhanu. Utworzyli również linię obronną w Henan, aby opóźnić natarcie wojsk japońskich z Xuzhou. Jednak dysproporcja w liczebności wojsk chińskich i japońskich spowodowała, że linia ta szybko się załamała.
Próbując zyskać więcej czasu na przygotowanie obrony Wuhanu, Chińczycy otworzyli wały przeciwpowodziowe na Żółtej Rzece w Huayuankou, 9 czerwca. Sztucznie wywołana powódź zmusiła Japończyków do opóźnienia ataku na Wuhan i dała obrońcom więcej czasu na przygotowania. Jednak spowodowała również śmierć od 500 000 do 900 000 chińskich cywilów, zalewając wiele miasteczek i wsi w północnych Chinach.
Bitwa Wojna powietrzna i ataki wyprzedzające 18 lutego 1938 roku siły uderzeniowe Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii, złożone z co najmniej 11 myśliwców A5M z 12. i 13 Dywizjonu Kōkūtai, dowodzonych przez por. Takashiego Kaneko, oraz 15 bombowców G3M z Kanoya Kōkūtai, dowodzonych przez kmdr. por. Sugahisę Tuneru, podczas nalotu na Wuhan, starły się z 19 myśliwcami I-15 Chińskich Sił Powietrznych z 22. i 23 Eskadry Pościgowej oraz 10 myśliwcami I-16 z 21 Dywizjonu Pościgowego, wszystkimi pod rozkazami dowódcy 4 Grupy Pościgowej, kpt. Li Guidana, a także z kilkoma innymi myśliwcami Polikarpow z Radzieckiej Grupy Ochotniczej. Myśliwce 4 Grupy miały zestrzelić co najmniej 4 A5M, a radziecka grupa zestrzeliła nie mniej niż 3. Zarówno japoński dowódca grupy myśliwskiej, por. Kaneko, jak i chiński dowódca grupy myśliwskiej, kpt. Li, zginęli w akcji. Jeden w dużej mierze nienaruszony myśliwiec A5M, zestrzelony tego dnia, został odzyskany z uszkodzonym silnikiem i był to drugi A5M, który mógł zostać zbadany, naprawiony i przetestowany w locie przez Chińczyków, po pierwszym AM5 zestrzelonym przez płk. Gao Zhihanga nad Nankinem 12 października 1937 roku.
3 sierpnia 1938 roku 52 chińskie myśliwce, w tym 20 I-15, 13 I-16, 11 Gloster Gladiator i 7 Hawk III, przechwyciły co najmniej 29 myśliwców A5M i 18 bombowców G3M nad Hankou. Były pilot sił powietrznych watażki Kuangsi, Zhu Jiaxun, i jego kolega z eskadry, He Jermin, wraz z chińsko-amerykańskimi pilotami myśliwców Arthurem Chinem i Louie Yim-qunem, wszyscy latający na Gladiatorach, twierdzili, że tego dnia zestrzelono co najmniej cztery A5M.
Bitwy o Madang i Jiujiang thumb|Chińskie moździerze w Xinyangu 15 czerwca Japończycy dokonali desantu morskiego i zdobyli Anqing, co zapoczątkowało lądową bitwę o Wuhan. Zdobycie bazy lotniczej w Anqing umożliwiło japońskim samolotom atak na Jiujiang, główny port rzeczny i węzeł kolejowy położony 160 km w górę rzeki.
Na południowym brzegu Jangcy, w chińskiej 9 Strefie Wojennej, jeden pułk stacjonował na zachód od jeziora Poyang, a drugi w Jiujiangu. Aby zapobiec japońskiemu atakowi na Jiujiang, Chińczycy zbudowali fortyfikacje obronne w Madang, w tym stanowiska artyleryjskie, miny morskie i zapory bambusowe.