Dystrykt Biłgoraj

Dystrykt Biłgoraj (niem. Kreisdistrikt Bilgoraj) – jednostka administracyjna w Królestwie Galicji i Lodomerii w latach 1775–1777, w obrębie cyrkułu bełskiego.

Historia

Dystrykt Biłgoraj z siedzibą w Biłgoraju utworzono w 1775 roku na ziemiach polskich zagarniętych przez Austrię podczas I rozbioruBarwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65.

Od 1773 roku Galicja była pod względem administracyjnym podzielona na sześć cyrkułów, które z kolei były podzielone na 59 dystryktówBarwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Jednak już na konferencji Kancelarii Nadwornej z 14 marca 1774 stwierdzono, że tak duża liczba dystryktów może być uzasadniona jedynie w sytuacji, kiedy przed naczelnikami stoją liczne i istotne zadania. W związku z tym ustalono ogólną zasadę, że konieczna będzie znaczna redukcja ich liczby. Zgodnie z tym stanowiskiem, 21 czerwca 1774 gubernator przedstawił swoje wnioski dotyczące reorganizacji. W odpowiedzi otrzymał dekret z 3 sierpnia 1774 roku, w którym poinformowano, że cesarzowa Maria Teresa Habsburg wyraziła zasadniczą zgodę na proponowane zmiany – pod warunkiem, że ich wdrożenie nie opóźni prac nad wprowadzeniem systemu podatkowego oraz regulacji urbarialnej. W kolejnym memoriale z 11 października 1774 gubernator przedstawił szczegółowy plan reorganizacji, który został zatwierdzony rezolucją Kancelarii Nadwornej z 14 marca 1775Gubernjalne Normalia, 1775, nr. 1902.

W efekcie tych działań liczba dystryktów w cyrkule bełskim została zredukowana z ośmiu do trzech. Jednym z nich był dystrykt Biłgoraj, który utworzono z dotychczasowych dystryktów Goraj, Ulanów i Lubaczów.

Siedzibą dystryktu został Biłgoraj. Do dystryktu należały miasta: Biłgoraj, Cieszanów, Frampol, Goraj, Janów, Józefów, Krzeszów, Lubaczów, Modliborzyce, Niemirów, Oleszyce, Płazów, Radomyśl, Tarnogród, Ulanów, Wielkie Oczy, ZaklikówCarte Nouvelle des Royaumes de Galizie et Lodomerie (1777). Część z nich została w kolejnych latach sklasyfikowana jako miasteczkaKarpiniec, Jan (1932). Ilość osad miejskich byłej Galicji i podział ich na miasta i miasteczka, w: Roczniki Dziejów Społeczno-Gospodarczych, s. 1–37)..

Zmiana granicy polsko-austriackiej i zniesienie dystryktu

Na uwagę zasługuje fakt, że granica polsko-austriacka miała początkowo (od 1772) inny zasięg, ponieważ Austria zajmowała także m.in. południowe rejony województwa lubelskiego. Na mocy porozumienia zawartego 9 lutego 1776 roku, Austria przekazała Polsce z powrotem ten obszar, z miastami Biłgoraj, Frampol, Goraj, Janów, Modliborzyce i Zaklików. Ponieważ odstąpiony klin rejonu Biłgoraja, oddzielił zachodnie połacie cyrkuły bełskiego (dawny dystrykt Ulanów z m.in. Ulanowem i Radomyślem) od jego reszty, zostały one z konieczności przyłączone do dystryktu Leżajsk w cyrkule pilzneńskim. Równocześnie utrata Biłgoraja przez Austrię pozbawiła dystrykt Biłgoraj jego siedziby, w związku z czym przeniesiono ją do Tomaszowa, tworząc na obszarze pozostającym w Galicji dystrykt TomaszówRecueil des traités et conventions conclus par la Russie avec les puissances étrangères, t. II, s. 49, Petersburg 1675; „Stadtarchiv” w Wiedniu, Fasc. II, A. 2/5, z 11 maja 1777 r.Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99., do którego przyłączono z cyrkułu lwowskiego (z dystryktu Żółkiew) rejon RawyJarczów, Lipsko, Lubycza, Łaszczówka, Mosty, Narol, Potoki, Potylicz, Rawa, Tomaszów (dawny dystrykt Rawa sprzed 1774). Ostateczne wytyczenie granic miało miejsce na początku 1777 rokuReder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99..

Przypisy

Bibliografia Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg. Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Kategoria:Historia Biłgoraja Biłgoraj