Baleno – włoski niszczyciel z okresu międzywojennego i II wojny światowej typu Folgore (Dardo II serii). Nosił znak burtowy BO. Zbudowany we Fiume w ówczesnych Włoszech, zwodowany w 1931 roku, wszedł do służby w marynarce włoskiej Regia Marina w 1932 roku. Walczył podczas wojny na Morzu Śródziemnym. Zatopiony 17 kwietnia 1941 roku przez brytyjskie niszczyciele podczas bitwy z konwojem Tarigo.

Wyporność standardowa okrętu wynosiła 1238 ton, a pełna około 2000 ton. Uzbrojenie stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm w zdwojonych stanowiskach i sześć wyrzutni torped oraz małokalibrowa artyleria przeciwlotnicza i uzbrojenie przeciwpodwodne. Napęd stanowiły turbiny parowe, prędkość projektowa wynosiła 38 węzłów, lecz realna podczas wojny około 30 węzłów.

Projekt i budowa „Baleno” należał do typu czterech włoskich niszczycieli, znanego w literaturze jako typ Folgore, określanego przez marynarkę włoską jako druga seria typu Dardo. Stanowiły modyfikację konstrukcji typu Dardo (Frecchia), w której zmniejszono szerokość kadłuba o pół metra, aby zwiększyć prędkość. Oprócz tego turbiny parowe systemu zamieniono na turbiny Belluzzo. O budowie czterech zmodyfikowanych okrętów zdecydowano w październiku 1929 roku, jeszcze przed wodowaniem pierwszych okrętów typu Dardo. Zmniejszenie szerokości spowodowało zmniejszenie pojemności burtowych zbiorników paliwa o ok. 100 ton i zmniejszenie zasięgu, oraz pogłębiły się problemy ze statecznością, jakie miały już niszczyciele typu Dardo, co spowodowało konieczność zmian po zbudowaniu i dodania balastu.

„Baleno” został zamówiony razem z bliźniaczym „Fulmine” w stoczni we Fiume (obecnie Rijeka). Stępkę pod oba położono 1 maja 1930 roku. Wodowany był jako pierwszy okręt typu 22 marca 1931 roku. Nazwa „Baleno” oznaczała błyskawicę. Otrzymał znak burtowy od skrótu nazwy: BO. W odróżnieniu od typu poprzedzającego niszczyciele typu Folgore nie miały indywidualnych dewiz, jedynie dywizjonową (Fulgor in hostem, z łac. „Piorun we wroga”).

Dane taktyczno-techniczne

Opis ogólny Niszczyciele typu Folgore miały stalowy kadłub z podwyższonym pokładem dziobowym. Sylwetka okrętów wyróżniała się pojedynczym szerokim kominem i zastosowaniem dwóch dwudziałowych stanowisk armat na pokładzie dziobowym i nadbudówce rufowej. „Baleno” i „Fulmine” budowane we Fiume odróżniały się od drugiej pary i poprzednich okrętów zaokrągloną ścianą przednią nadbudówki dziobowej i minimalnie większą długością. Wyporność standardowa wynosiła 1238 ton, normalna 1665 ton, a pełna 1890 ton. Podczas wojny, po modernizacjach uzbrojenia i wyposażenia wyporność pełna okrętów sięgała ok. 2100 ton. Długość całkowita „Baleno” i „Fulmine” wynosiła 96,23 m, a na linii wodnej 94,15 m, natomiast szerokość wynosiła 9,28 m, a na linii wodnej 9,2 m. Zanurzenie wynosiło 3,02 m przy wyporności standardowej i 4,5 m przy pełnej.

Załoga etatowo składała się początkowo ze 165 osób, w tym 6 oficerów. Podczas wojny liczebność załogi się zwiększała o maksymalnie kilkadziesiąt osób.

Okręty typu Folgore były napędzane przez dwa zespoły turbin parowych systemu Beluzzo z przekładniami, zasilane przez trzy kotły wodnorurkowe o ciśnieniu roboczym 22 atmosfer, poruszające dwie trzyłopatowe śruby. Kotły i turbiny dla „Baleno” i „Fulmine” były wyprodukowane przez w Neapolu, budującą drugą parę okrętów. Projektowa moc wynosiła 44 000 KM, a prędkość maksymalna 38 węzłów. Na próbach „Baleno” osiągnął projektową prędkość, ale w stanie lekkim przy wyporności ok. 1400 ton (brak jest bliższych danych). Typowo okręty tego typu w realnych warunkach rozwijały podczas służby prędkość nie większą niż 34 węzły, która u progu II wojny światowej na skutek zużycia mechanizmów spadła do 30–31 węzłów. Normalny zapas paliwa płynnego wynosił 192–400 ton, a pełny 462–530 ton. Zasięg wynosił początkowo 3600 mil morskich przy prędkości 12 węzłów, 3200 Mm przy 16 węzłach, 1500 Mm przy 24 węzłach lub 640 mil przy 32 węzłach.

Uzbrojenie i jego zmiany Główną artylerię stanowiły cztery armaty kalibru 120 mm Ansaldo model 1926 o długości lufy L/50 (50 kalibrów). Podwójne podstawy dział model 1926 lub 1931 z maskami ochronnymi (dłuższymi w drugim wypadku) umieszczone były na pokładzie dziobowym i na niskiej nadbudówce na rufie. Kąt podniesienia lufy wynosił w pierwszym przypadku do +45°, a w drugim do 35°. Działa strzelały pociskami przeciwpancernymi o masie 23,4 kg, burzącymi lub zapalającymi o masie 22,8 kg i oświetlającymi. Donośność dział sięgała 18 km. Amunicja była rozdzielnego ładowania, przy czym ładunek miotający umieszczony był w łusce. Teoretycznie szybkostrzelność wynosiła do 7–8 strzałów na minutę, lecz w praktyce wynosiła ok. 6 (salwy co 10 sekund). Zapas amunicji wynosił etatowo 800 pocisków (200 na lufę).

Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiły dwa działka automatyczne kalibru 40 mm Vickers-Terni model 1917 o długości lufy L/39, na podstawach model 1930, umieszczone po obu burtach na pokładzie górnym za kominem. Uzupełniały je cztery wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 13,2 mm Breda, podwójnie sprzężone w dwóch stanowiskach na skrzydłach dachu nadbudówki dziobowej. Okręty miały też dwa karabiny maszynowe kalibru 8 mm Breda na przenośnych lawetach. Z uwagi na szybką utratę, „Baleno” jako jedyny okręt obu serii typu Dardo nie przechodził modernizacji uzbrojenia podczas wojny.

Uzbrojenie torpedowe stanowiło sześć wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm w dwóch potrójnych aparatach torpedowych na pokładzie na śródokręciu. Początkowo okręty typu Folgore miały tylko jedną zrzutnię bomb głębinowych na rufie. Począwszy od 1937 roku, zaczęły być sukcesywnie wyposażane w dwie zrzutnie bomb głębinowych na rufie (na trzy bomby o masie 100 kg albo sześć o masie 50 kg każda), a podczas wojny liczbę bomb głębinowych zwiększano. Wszystkie okręty wyposażono w demontowane tory minowe na pokładzie, na których można było zabierać do 52 min kotwicznych typu Bollo, czego jednak w praktyce nie stosowano z uwagi na pogorszenie stateczności. Okręty typu Folgore były ponadto od 1937 roku sukcesywnie wyposażane w dwa trały typu C z żurawikami do ich obsługi na rufie.

Wyposażenie System kierowania ogniem obejmował przede wszystkim dalocelownik SDT na dachu nadbudówki dziobowej, z dwoma stereoskopowymi dalmierzami optycznymi o bazie 3 m i celownikiem APG. Na platformie przed masztem, mieszczącej stanowisko starszego oficera artyleryjskiego, znajdował się inklinometr służący do oceny kąta kursowego celu. Na pokładówce na śródokręciu był trzeci rezerwowy dalmierz 3-metrowy. Okręt miał jeden reflektor o średnicy 90 cm na platformie nad stanowiskiem obserwacyjnym na nadbudówce.

Okręty typu Folgore wyposażone były w radiostacje do łączności telegraficznej, z anteną rozciągniętą między masztem dziobowym i rufowym. Od końca lat 30. wyposażano je też w radiostacje RM.4 krótkiego zasięgu do łączności fonią, z antenami na mostku. Część okrętów otrzymała wówczas radionamierniki. Do wykrywania okrętów podwodnych służył tylko szumonamiernik. W skład wyposażenia ponadto wchodziła aparatura do stawiania parowej zasłony dymnej montowana w kominie oraz generatory chemiczne zasłony dymnej na rufie.

Malowanie Początkowo niszczyciele były malowane w części nadwodnej na kolor jasny popielatoszary, z ciemnym ołowianoszarym pokładem, a część podwodna była malowana na ciemnnozielono. Na burtach w okolicy dział dziobowych i na rufie malowano na czerwono litery identyfikacyjne. Na początku wojny od lipca 1940 roku na pokłady na dziobie naniesiono biało-czerwone skośne pasy dla identyfikacji z powietrza. „Baleno” nie otrzymał kamuflażu, wprowadzanego na włoskich okrętach dopiero od końca 1941 roku.

Służba Okres międzywojenny „Baleno” został wcielony do służby w Regia Marina 15 czerwca 1932 roku. Razem z innymi okrętami tego typu był przydzielony do 8. dywizjonu (squadriglia) niszczycieliWł. VIII Squadriglia cacciatorpediniere. W odróżnieniu od większości włoskich nowych niszczycieli nie brał udziału w działaniach na wodach hiszpańskich podczas hiszpańskiej wojny domowej.

II wojna światowa Po przystąpieniu Włoch do II wojny światowej 10 czerwcu 1940 roku „Baleno” nadal wchodził w skład 8. dywizjonu niszczycieli, bazującego w Tarencie i przydzielonego do 5. dywizjonu okrętów liniowych. Dowódcą był kmdr por. Carlo Maffei. W nocy z 13 na 14 czerwca, podczas patrolu pod Tarentem, najpierw o 23:21 bliźniaczy „Strale” wykrył i zaatakował na powierzchni okręt podwodny, który się zanurzył, po czym o 1:57 również „Baleno” wykrył okręt podwodny na powierzchni. „Baleno” usiłował staranować cel, który się zanurzył, po czym zrzucił pięć bomb głębinowych, a następnego dnia na powierzchni wykryto plamę ropy. Przyjmuje się, że „Baleno” zatopił wówczas brytyjski okręt podwodny HMS „Odin”, który zaginął z załogąWedług , niektórzy autorzy brytyjscy nie wykluczają, że sprawcą zatopienia „Odina” mógł być „Strale”, a „Baleno” mógł atakować bezskutecznie inny cel..

„Baleno” wziął udział w działaniach przed bitwą koło przylądka Stilo, wychodząc 7 lipca 1940 roku w morze w eskorcie pancerników „Conte di Cavour” i „Giulio Cesare”. Przed samym starciem jednak 9 lipca rano 8 dywizjon został odesłany do portu w celu uzupełnienia paliwa i nie brał udziału w bitwie. „Baleno” w składzie dywizjonu eskortował następnie pancernik „Caio Duilio” podczas operacji 30 sierpnia – 1 września i 7–8 września, bez starć z nieprzyjacielem.

Od początku 1941 roku, w związku z wycofaniem starszych pancerników do II linii, wszystkie niszczyciele typu Folgore zostały skierowane do zadań osłony konwojów z zaopatrzeniem i wojskiem z Włoch do północnej Afryki, przydzielone do grupy niszczycieli eskortowych. W dniach 24–26 lutego „Baleno” eskortował z Neapolu do Trypolisu konwój czterech dużych transportowców wojska: , , i „Victoria”, który dotarł pomyślnie, jednakże utracono krążownik „Armando Diaz” z zespołu osłonowego storpedowany przez okręt podwodny HMS „Upright”. W marcu „Baleno” doprowadził dwa konwoje do Trypolisu i jeden konwój powrotny bez strat. W dniach 1–4 kwietnia „Baleno” eskortował ponownie te same cztery transportowce wojska z Neapolu do Trypolisu, po czym w dniach 7–11 kwietnia z powrotem do Neapolu, bez strat.

13 kwietnia „Baleno” wypłynął wraz z niszczycielami „Luca Tarigo” i bliźniaczym „Lampo” w składzie eskorty pięciu statków tzw. konwoju „Tarigo”. 16 kwietnia po godzinie 2:00 w nocy konwój ten został zaskoczony i rozbity w okolicy wysp Kerkena przez brytyjskie niszczyciele. „Baleno”, będący na bliższym Brytyjczykom lewym skrzydle konwoju, został o 2:20 celnie ostrzelany przez niszczyciele „Jervis”, a następnie „Janus”, korzystające z przewagi radaru. Został zniszczony mostek włoskiego niszczyciela, na którym zginęła bądź została ranna obsada oficerska, uszkodzone zostały obie turbiny i okręt ogarnął pożar. Załodze udało się co prawda osadzić okręt na mieliźnie koło boi nr 4, ale na skutek napływu wody 17 kwietnia wieczorem wywrócił się i zatonął. Zatopiono też wszystkie statki, a z włoskich okrętów ocalał tylko uszkodzony „Lampo”.

We włoskiej służbie podczas wojny okręt 64 razy wychodził w morze i przepłynął 17 782 mile morskie, w czasie 1238 godzin w morzu. W tym, 3 razy wychodził w celu osłony okrętów, 22 razy w celu konwojowania statków, 7 razy na poszukiwanie okrętów podwodnych. Z uwagi na zatopienie jako pierwszego, był najmniej wykorzystywanym bojowo okrętem typu Folgore.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Niszczyciele typu Folgore Kategoria:Statki i okręty zatopione na Morzu Śródziemnym Kategoria:Statki i okręty zatopione ogniem artylerii Kategoria:Włoskie okręty zatopione w czasie II wojny światowej Kategoria:Zatopione włoskie niszczyciele