Cygów (nazwa oboczna: Stary Cyganów) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim, w gminie Poświętne. Ma status sołectwa.
Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa: Cygów i Jadwiniew.
W okresie Królestwa Polskiego istniała gmina Cygów.
+Integralne części wsi Cygów SIMC Nazwa Rodzaj 0684091 Jadwiniew część wsi
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Chrzciciela i św. Wojciecha Biskupa Męczennika w Poświętnem.
Historia Odkrycia archeologiczne z XIX w. wskazują na starożytną osadę i cmentarzysko sprzed dwu tysięcy lat. Odnalezienie rzymskich monet z okresu cesarza Karakalli oraz innych przedmiotów jest opisane w 'Raporcie Dwóch Wójtów Cygowa i Woli Cygowskiej' w 1819 r. i opracowane przez profesora KolendęJerzy Kolendo, ' Raport Wojtów Z 1820 ROKU O ODKRYCIACH ARCHEOLOGICZNYCH NA MAZOWSZU', FASCICULI ARCHAEOLOGIAE HISTORICAE, Fasc, 1, 1985, PL ISSN 0860-0007.
Około 1445 r. parafia Cygów, lub 'Cygowo'Michał Marian Grzybowski, "Ziemia warszawska-Materiały do Dziejów Płocka", 1996, Towarzystwo Naukowe Płockie, została utworzona z części parafii Kobyłka. W 1527 Grzegorz Ronczajski, albo wdowa jego z synami, wystawili kościół drewniany, pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela i św. Wojciecha Biskupa Męczennika, który został zdewastowany przez wichurę w 1755. Jeszcze przed 1755 r. zięć Teodora Szydłowskiego, ówczesnego wojewody płockiego, Dyzma Szymanowski, zakupił dobra cygowskiePolski Słownik Biograficzny, "Dyzma Szymanowski, h. Jezierza (ok. 1719-1784)", Andrzej Haratym i Michał Korwin-Szymanowski,Tom L/1. zeszyt 204, Warszawa-Kraków. Polska Akademia Nauk, 2014, . s. 53-55„Regestr diecezjów” Franciszka Czaykowskiego czyli Właściciele ziemscy w Koronie 1783-1784, Oprac. K. Chłapowski, S. Górzyński, W. 2006 s. 635-6, 695-6, 698, 703. Jako właściciel Cygowa, wystawił w 1762 r. nowy drewniany kościół, który został odnowiony w 1859 r. za czasów prawnuka jego i wójta Feliksa Szymanowskiego.
W skład dóbr cygowskich wchodziły folwark Jadwinów z atynencjami Laskowizna, Las Stróżka, Las Suchołąg, oraz wsie Cygów, Górale, Poświętne, Turze oraz Wola Cygowska. Ta ostatnia została nabyta w XVIII w. przez Karola Lelewela od Teodora Dyzmy Szymanowskiego. W XIX w. funkcjonowały tu gorzelnia i owczarnia, a ludność zajmowała się sukiennictwem.
Od 1867, po śmierci Feliksa Szymanowskiego, majątek cygowski był stopniowo wyprzedawany, a ok. 1885 r. został odebrany Teodorowi Korwin Szymanowskiemu, z powodu niespłacenia długów. Majątek został rozparcelowany, dwór Szymanowskich zaś rozebrany, przy czym od tego czasu ziemie zwano potocznie 'jojnowizną', a parafię Poświętne z uwagi na sąsiednią wieś.
Osobistości związane z Cygowem Teodor Szydłowski (wojewoda płocki) (1697-1795) - właściciel Chrzęsna, teść Dyzmy Szymanowskiego Dyzma Szymanowski (1719-1784) – cześnik ziemi warszawskiej i szambelan króla Augusta III August III Sas - król Polski Stanisław August Poniatowski - ostatni król Polski Karol Maurycy Lelewel (1748-1830) – łowczy mazowiecki Teodor Dyzma Szymanowski (1756-1804) – poseł na sejmy, szambelan królewski Feliks Franciszek Łubieński (1758-1848) - działacz polityczny i teść Barbary Szymanowskiej Joachim Lelewel (1786-1861) – historyk, bibliograf Piotr Łubieński (1786-1867) - generał polski i teść Feliksa Szymanowskiego Prot Adam Lelewel (1790-1884) – oficer napoleoński Feliks Szymon Szymanowski (1791-1867) – wójt Cygowa Julian Malczewski (1820-1883) - jego żona, Maria, była bratanicą Feliksa Szymona Teodor Korwin-Szymanowski (1846-1901) – pisarz, napisał o "zjednoczonej Europie" w CygowieL’avenir économique, social et politique en Europe, Ed. H. Marot, Paris 1885, s. 6Teodor Korwin-Szymanowski, Przyszłość Europy w zakresie Gospodarczym, Społecznym i Politycznym, przekład Maria Dąbrowska, opracowanie i posłowie Radosław Paweł Żurawski vel Grajewski, Warszawa, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, 2015. . s. 12 Bernard Alojzy Łubieński (1846-1933) - redemptorysta, misjonarz, pisarzŁubieński Bernard, Wspomnienia, Kraków 2009, s. 33 Jacek Malczewski (1854-1929) - syn Marii i Juliana, bliski krewny Szymanowskich Feliks Franciszek Szymanowski (1875-1943) – inżynier, duchowny mariawicki Eustachy Korwin-Szymanowski (1876-1936) – dyrektor Banku Polskiego
Przypisy Raport o stanie gminy Poświętne w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 5-6 Strona gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji
Linki zewnętrzne
Gminna Biblioteka w Poświętnem, https://web.archive.org/web/20151117014929/http://poswietne.archiwa.org/zasoby.php?id=30745
*