Cyk (kurp. Cyk) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Czarnia. Leży na Równinie Kurpiowskiej nad Trybówką (znana wcześniej jako Tryp, Tryb, Trypówka), dopływem rzeki Omulew, w otoczeniu dużych kompleksów leśnych.

Historia Nazwa wsi to nazwa osobowa od czasownika cykać, czyli sączyć. Ludwik Krzywicki uważał, że może pochodzić od wygasłego rodu Cyków.

Wieś leżała w starostwie ostrołęckim, w ziemi łomżyńskiej w województwie mazowieckim. Nie notowano jej w lustracji dóbr królewskich z 1660–1661. Natomiast w lustracji dóbr królewskich z 1789 zapisano, że leżała na bagnistych i niskich gruntach, gdzie rosły jodły i olchy. Większość gruntów we wsi była nieużytkami. Część ziemi była podbierana przez mieszkańców Prus, ponieważ wieś znajdowała się w bliskiej odległości od granicy państwa. Mieszkało tu 10 gospodarzy, którzy płacili czynsz staroście ostrołęckiemu w wysokości 222 złp. rocznie. Wysokość opłaty propinacyjnej wynosiła 40 złp..

Od końca XVIII wieku w Puszczy Zielonej kopano bursztyn. Od 1811 prowadzono próby wydobycia surowca na terenie od Bandyś do wsi Czarnia i Zawady, potem przesunięto się w okolice wsi Świdwiborek, Pełty i Cyk, gdzie znaleziono obfite złoża bursztynu. Kopalnię bursztynu w Cyku notowano w 1838.

W 1827 Cyk liczył 26 domostw z 153 mieszkańcami. Podczas powstania styczniowego 21 listopada 1863 w pobliżu wsi Polacy starli się z kozakami, a w potyczce zginął dowódca oddziału kurpiowskiego nazwiskiem Żarski. Rosjanie rozproszyli wówczas niewielki oddział powstańczej konnicy pod dowództwem kpt. Ostaszewskiego.

Pod koniec XIX wieku liczba ludności wzrosła do 272 osób w 34 domostwach, a powierzchnia wsi liczyła 712 mórg. Miejscowość leżała wówczas w gminie Myszyniec i przynależała do myszynieckiej parafii.

W czasie I wojny światowej wieś została częściowo spalona: w 1914 i w 1915.

W latach 1921–1939 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Myszyniec. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 255 osób w 54 budynkach mieszkalnych. Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Czarni (tak jest i współcześnie). Podlegała pod sąd grodzki w Myszyńcu i sąd okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Czarni. W 1933 wydzielono gromadę Cyk, do której należała tylko ta wieś. W okresie międzywojennym znajdowała się tu placówka Straży Celnej „Cyk”.

W okresie II RP do wsi przyjeżdżał ks. Władysław Skierkowski, zbierający pieśni kurpiowskie i opisujący zwyczaje Kurpiów Puszczy Zielonej.

W wyniku agresji niemieckiej we wrześniu 1939 wieś znalazła się pod okupacją niemiecką. Od 1939 do wejścia Armii Czerwonej w 1945 była częścią powiatu ostrołęckiego (Landkreis Scharfenwiese) w rejencji ciechanowskiej Prus Wschodnich III Rzeszy.

W latach 1954–1973 Cyk należał do gromady Cyk w powiecie ostrołęckim. W 1973 wieś przeniesiono do gminy Czarnia. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

W 1998 mieszkało tu 195 osób, w 2002 – 204 osoby, w 2009 – 209 osób. Wedle danych z Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań w 2002 we wsi Cyk było 56 gospodarstw domowych. W 2011 według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań miejscowość liczyła 202 mieszkańców. W 2019 mieszkało tu 185 osób, w 2020 – 185. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 mieszkało tu 175 osób, zaś według danych gminnych – 179 osób. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 10,3%. W 2022 i 2023 notowano 176 osób, w 2024 zaś 173 osoby.

W gwarze kurpiowskiej mieszkaniec wsi to cykoźåk, a mieszkanka – cykoźónka. Sąsiedzi nazywają mieszkańców Cyku Olejarzami.

We wsi od 2023 działa koło gospodyń wiejskich. Znajduje się tu remiza strażacka, siedziba miejscowej jednostki OSP. Jednostka powstała w 1956.

Architektura W rejestrze zabytków nieruchomych nie ma obiektów z Cyku, ale opracowania turystyczne wzmiankują tradycyjne kurpiowskie chaty pod adresami Cyk 22 i Cyk 56.

Galeria

Zobacz też Cyk – wieś w województwie wielkopolskim

Przypisy Raport o stanie gminy Czarnia w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 18 Strona gminy, sołectwa

Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

GUS. Wyszukiwarka TERYT.

Kategoria:Cyk