Motyw – element kompozycyjny lub zdobniczy wykorzystywany w sztukach wizualnych jako centralny element dzieła lub powtarzany w celu stworzenia wzoru. Termin oznacza także powracający w dowolnym dziele dominujący element tematyczny; myśl lub ideę, która staje się przedmiotem artystycznej obróbki. Motywem może być temat, wątek, postać lub konkretna treść. Motyw może być powtarzany wielokrotnie albo wystąpić w danym dziele tylko raz.

Pojęcie motywu zostało również zastosowane w odniesieniu do literatury i innych sztuk narracyjnych, gdzie oznacza element opowieści reprezentujący określony temat.

Rodzaje motywów

Motywy biblijne To motywy kulturowe wywodzące się z Biblii lub do niej nawiązujące. Obejmują przedstawienia postaci, przedmiotów, budowli i scen pochodzących z Biblii. Dzielą się na motywy starotestamentowe i nowotestamentowe.

Motywy starotestamentowe mały|Judyta z głową Holofernesa, Andrea Mantegna, 1495, olej na desce, 30 × 18 cm, National Gallery of Art, Waszyngton

Motyw Judyty i Holofernesa Motyw Judyty i Holofernesa pochodzi z Księgi Judyty. Postać Judyty była przede wszystkim eksponowana w okresie renesansu i baroku. Jednym z pierwszych malarzy, który utrwalił jej podobiznę, był miniaturzysta francuski o nieznanym imieniu, dzieło powstało w 1300 roku i można je obejrzeć we Francuskiej Biblii z Hainburga (French Bible of Hainburg).

Vanitas Motyw w sztuce, który ma związek z myślą przewodnią Księgi Koheleta – Vanitas vanitatum et omnia vanitas – Marność nad marnościami i wszystko marność (Koh 1,2 BT).

Często jest przedstawiany w martwych naturach malarzy północnej Europy pochodzących z Flandrii i Holandii. Marność jest przedstawiana przez wiele symboli: czaszkę, zepsute lub więdnące owoce, zegary i klepsydry oraz instrumenty muzyczne.

Motywy nowotestamentowe

Arma Christi Motyw przedstawiający Narzędzia Męki Pańskiej, np. krzyż, gwoździe, koronę cierniową, włócznię czy chustę św. Weroniki.

Crux gemmata Crux gemmata (z łac. crux – krzyż, gemmata – zdobiony kamieniami szlachetnymi) to w sztukach plastycznych przedstawienie krzyża ozdobionego kamieniami szlachetnymi, perłami i innymi wartościowymi wyrobami jubilerskimi z minerałów i skał. Crux gemmata interpretowana jest przede wszystkim jako znak triumfalnej, zbawczej męki i śmierci Chrystusa, który stał się Najwyższym władcą; krzyże tego typu obrazują majestat władzy Bożej, a ponadto wizję Niebiańskiej Jerozolimy.

Deesis Deesis (gr. déēsis – błaganie, wstawiennictwo) to motyw przedstawiający Chrystusa jako sędziego i władcę, obok którego znajdują się Maryja i Jan Chrzciciel w pozach modlitewnych lub błagalnych. mały|Ecce Homo Adama Chmielowskiego, 1881

Ecce homo Ecce homo (łac. Oto Człowiek) to motyw w sztuce chrześcijańskiej przedstawiający ubiczowanego Chrystusa w koronie cierniowej, trzymającego berło z trzciny. Z oczu Jezusa płyną łzy. W niektórych przedstawieniach pojawiają się dodatkowo żona Piłata Prokula oraz Barabasz.

Ostentatio Christi Odmiana przedstawienia ecce homo, w której Piłat uchyla płaszcz Jezusa i pokazuje jego rany.

Immaculata Immaculata (łac. niepokalana) to motyw Maryi z Nazaretu bez dziecka, w młodym wieku, w białej sukni i błękitnym płaszczu, na tle nieba, stojącej na półksiężycu oplecionym wężem, otoczonej świetlistą mandorlą i koroną z gwiazd. Wizerunek wykształcony w XVII wieku i typowy zwłaszcza dla epoki baroku i rokoko. Typ immaculaty pojawia się często w barokowej rzeźbie wolnostojącej.

Kefaloforia Kefaloforia (głowonoszenie) to motyw ukazujący męczennika trzymającego w rękach własną ściętą głowę.

Pantokrator Pantokrator to wizerunek Chrystusa Wszechwładcy i sędziego Wszechświata,, siedzącego na potrójnej tęczy z otwartą księgą Ewangelii.

Pietà Pietà (łac. pietas - pobożność, miłosierdzie, współczucie) to przedstawienie Maryi trzymającej na kolanach martwe ciało Chrystusa po zdjęciu z krzyża.

Sąd Ostateczny

Motywy mitologiczne Motywy mitologiczne są związane z antycznymi mitami i wierzeniami. mały|Leda z łabędziem Paola Veronesego, 1585

Leda z łabędziem Leda z łabędziem to motyw ukazujący kobietę w miłosnym akcie z łabędziem. Motyw Ledy został zaadaptowany głównie przez malarzy okresu renesansu. W rzeźbie pojawiał się rzadziej. Motyw pochodzi z mitologii greckiej opisanej u Owidiusza w Metamorfozach. Według legendy w dziewczynie zakochał się Zeus, który by ją posiąść zamienił się w łabędzia i uwiódł ją.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Motywy w sztuce