thumb thumb 6 Pułk Strzelców Konnych im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Żółkiewskiego (6 psk) – oddział kawalerii Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk zorganizowany został z oddziałów sformowanych we Francji i we Włoszech – początkowo jako 1 pułk szwoleżerów. Po przybyciu do Polski w maju 1919 przemianowany na 4 pułk Dragonów Kresowych, a później na 4 pułk strzelców konnych. Jego poszczególne dywizjony walczyły w wojnie polsko-bolszewickiej stanowiąc kawalerię dywizyjną jednostek piechoty.

Po wojnie, na bazie części pododdziałów „wojennego” 4 pułku strzelców konnych, utworzono „nowy” 6 pułk strzelców konnych. W okresie międzywojennym pułk stacjonował w Żółkwi. W kampanii wrześniowej walczył w składzie Kresowej Brygady Kawalerii.

Rodowód

Wiosną 1918 przy szwadronie instrukcyjnym szwoleżerów Armii Polskiej we Francji, stacjonującym w Alençon, sformowany został 1 szwadron 1 grupy 1 pułku szwoleżerów. W maju nowo sformowany szwadron wyruszył na front w składzie 1 Dywizji Strzelców do Szampanii. W połowie grudnia 1918 w obozie Santa Maria la Bruna powstał 2 szwadron 1 grupy. W marcu 1919 przewieziony został do Vauvilliers we Francji, gdzie dołączył do 1 pułku szwoleżerów. We Włoszech powstał również 3. i 4 szwadron 2 grupy 1 pułku szwoleżerów. Wiosną oddziały Błękitnej Armii przybyły do Polski wzięły udział w walkach o niepodległość, a latem Grupy zostały przeformowane w dywizjony.

We wrześniu 1919 dowództwo 4 pułku dragonów przeformowano w dowództwo 4 pułku strzelców konnych. Jesienią powstał też jego III i IV dywizjon. Dywizjony te powstały na bazie 1. i 2 grupy szwadronów 3 pułku szwoleżerów, które to zostały sformowane w lutym i marcu 1919 we Francji. Z kolei nadwyżki szwadronu instrukcyjnego szwoleżerów zebrane w Brzeżanach posłużyły do sformowania szwadronu zapasowego 4 psk, który we wrześniu 1919 rozmieszczono w Hruszowie nieopodal Lubaczowa.

W październiku 1920 przeformowano 4 pułk strzelców konnych. Z części jego szwadronów 8 września 1921 powstał 6 pułk strzelców konnych. Od 20 lipca 1921 do 27 sierpnia 1939 miejscem stałej dyslokacji pułku była Żółkiew, rodowa posiadłość wybitnego wodza i żołnierza hetmana Stanisława Żółkiewskiego.

W walce o granice 1 i 3 pułk szwoleżerów Armii gen. Józefa Hallera swój chrzest bojowy przechodzą na froncie francusko-niemieckim w Szampanii. Po zakończeniu działań wojennych na froncie zachodnim, obydwa pułki, transportem kolejowym przemieszczone zostały w rejon Warszawy.

Z chwilą rozpoczęcia działań wojennym na froncie wschodnim przeciwko bolszewikom już jako 4 pułk strzelców konnych wziął udział w wyprawie kijowskiej.

Poszczególne dywizjony 4 pułku strzelców konnych prowadziły działania jako jazda dywizyjna przydzielona do poszczególnych dywizji piechoty. I dywizjon walczył w ramach 13 Dywizji Piechoty, II dywizjon w składzie 11 Dywizji Piechoty, III dywizjon w składzie 5 Dywizji Piechoty, a IV dywizjon stanowił jazdę organiczną 12 Dywizji Piechoty.

15 maja 1920 brał udział w zajęciu Łucka oraz dokonał wypadu na Młynów i Równe. 18 sierpnia 1920 stoczył krwawą bitwę pod Krasnem.

Kawalerowie Virtuti Militari i polegli lewo|40x40pxŻołnierze odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920rtm. Zdzisław Chrząstowskippor. Tadeusz Konopkastrzel. Jan Nieradkopchor. Wacław PaszkowskiPolegli i zmarli z rankpr. Franciszek Bombalskistrzel. Jan Szczepanstrzel. Stanisław Dryskastrzel. Karol Szymonstrzel. Jan Puchałastrzel. Andrzej Tranowiczstrzel. Franciszek Ratajczakstrzel. Jan Uljasz

Pułk w okresie pokoju thumb|Wręczenie prezydentowi RP Ignacemu Mościckiemu odznaki 6 psk; 23-11-1932 thumb|Kresowa BK w 1938

Reorganizacja i podporządkowanie Po zakończeniu działań wojennych w nowo formowanym 6 pułku strzelców konnych pozostawiono II, III i IV dywizjon „starego” 4 pułku strzelców konnych. Dowództwo i szwadron zapasowy formowano w Hruszowie. Dotychczasowy III dywizjon przemianowano na I dywizjon, a IV dywizjon otrzymał numer III. W październiku 1921 z nadwyżek II dywizjonu sformowano szwadron, który przekazano do nowo formowanego 10 pułku strzelców konnych w Łańcucie.

Pododdziały pułku spełniały rolę jazdy dywizyjnej, a jego dowódca podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu nr VI. W zakresie szkolenia pułk w tym czasie podlegał inspektorowi jady nr III. W tym okresie w jego skład wchodziły trzy szwadrony strzelców konnych, oddział szkolny karabinów maszynowych, pułkowa szkoła podoficerska i kadra szwadronu zapasowego. W przypadku mobilizacji pułk wystawić miał dwuszwadronowe dywizjony jazdy organicznej dla 5., 11. i 12 Dywizji Piechoty.

Wiosną 1924, wraz ze zmianą terminu „jazda” na „kawaleria”, dotychczasowe pułki jazdy dywizyjnej (pułki strzelców konnych) zostały przeformowane w pułki jazdy samodzielnej i etatowo upodobniły się do pułków szwoleżerów czy ułanów. W tym celu w 6 psk sformowano 4 szwadron liniowy i szwadron ciężkich karabinów maszynowych. Ponadto utworzono pluton łączności i sekcję pionierów. Jednocześnie pułk zmienił podporzadkowanie i wszedł w skład XVI Brygady Kawalerii. Wiosną 1930 rozformowano 4 Dywizję Kawalerii, a pułk znalazł się w składzie 2 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Od wiosny 1937 wchodził w skład Kresowej Brygady Kawalerii.

Zakwaterowanie W momencie zawieszenia broni na froncie wojny polsko-bolszewickiej pododdziały, które miały wejść w skład nowo tworzonego 6 pułku strzelców konnych stacjonowały na różnych odcinkach frontu. Jego dowództwo i szwadron zapasowy formowano w Hruszowie. W styczniu 1921 dołączył do nich 1 szwadron. W lipcu pododdziały zgrupowane w Hruszowie przeniesiono do Żółkwi. Tu też powrócił z linii demarkacyjnej 5. i 6 szwadron oraz plutonu ckm z III dywizjonu, a miesiąc później 2 szwadron. Ostatecznie 27 października 2/6 psk przeniesiono do Łańcuta i przemianowano na 1/10 pułku strzelców konnych, natomiast 5 i 6 szwadron przemianowano na 2. i 3 szwadron i pozostawiono w Żółkwi w strukturach 6 psk. W 1924 4 szwadron pułku kwaterował w Kamionce Strumiłowej.

Zdarzenia 8 maja 1926 w Żółkwi starszy wachmistrz Stanisław Kisielewski, znajdując się w stanie nietrzeźwości, zastrzelił z rewolweru dowódcę pułku, podpułkownika Konstantego Obidzińskiego i wachmistrza Jana Gadomskiego„Polska Zbrojna” Nr 136 z 19 maja 1926 r. s. 4.. 20 maja 1926 wyrokiem wojskowego sądu doraźnego wachmistrz Kisielewski został skazany za podwójne zabójstwo na karę śmierci i degradację. Dowódca Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie wyrok zatwierdził, a pełniący obowiązki prezydenta RP, Marszałek Sejmu Maciej Rataj, nie skorzystał z prawa łaski. Skazany został rozstrzelany tego samego dnia we Lwowie„Polska Zbrojna” Nr 138 z 21 maja 1926 r. s. 4..

Plany mobilizacyjne pułku okresu przedwojennego Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuTerminMiejsce mobilizacjidowódca pułku z drużynąalarmŻółkiewpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron kawalerii nr 358pluton ckm nr 35kolumna taborowa nr 6615kolumna taborowa nr 6627uzupełnienie do czasu „W”6szwadron marszowy 1/6 psk18pluton marszowy nr 1/3530szwadron zapasowydo 15 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939dowódca pułkuppłk dypl. Stefan MossorI zastępca dowódcymjr dypl. Zygmunt Mieszczankowskiadiutantpor. Zygmunt Wolski †21 IV 1939naczelny lekarz medycynymjr dr Julian Reklińskistarszy lekarz weterynariikpt. Aleksander LassotaII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Edward Leon Witkowskip.o. oficera mobilizacyjnegopor. adm. (kaw.) Władysław Sobolewskizastępca oficera mobilizacyjnegortm. Wacław Stanisław Zachoszczoficer administracyjno-materiałowyrtm. Stanisław Szostakowskidowódca szwadronu gospodarczegopor. Marian Antoni Zachoszczoficer gospodarczykpt. int. Michał Bartosiewiczoficer żywnościowypor. Marian Antoni Zachoszczdowódca plutonu łącznościpor. Mieczysław Michał Bieleckidowódca plutonu kolarzypor. Mieczysław Jan Bernakiewiczdowódca plutonu ppanc.vacatdowódca 1 szwadronurtm. Janusz Józef Dunindowódca plutonupor. Mieczysław Jan Bernakiewiczdowódca plutonupor. Jan Handlerdowódca plutonuppor. Leszek Bolesław Józef Klinkdowódca 2 szwadronurtm. Stanisław Mrózdowódca plutonupor. Waldemar Wiktor Tyrakowskidowódca plutonuppor. Stefan Józef Fusieckidowódca plutonuppor. Modest Wit Płocharzdowódca 3 szwadronup.o. por. Mieczysław Józef Sanderdowódca 4 szwadronurtm. Adam Jan Szelochdowódca plutonuppor. Henryk Bąkowskidowódca szwadronu kmrtm. Aleksander Filipeckidowódca plutonuppor. Juliusz Bartoszewickidowódca szwadronu zapasowegortm. Paweł Bierzyńskizastępca dowódcyvacatodkomenderowanyppor. Stanisław August Batyckina kursiepor. Zbigniew Antoni Domańskina kursiepor. Mieczysław Wilhelm Kiwała

6 psk w kampanii wrześniowej thumb|Pułk walczył w składzie Kresowej BK Mobilizacja 6 pułk strzelców konnych, zgodnie z planem mobilizacyjnym „W 1”w ramach mobilizacji alarmowej w grupie „czerwonej”, w dniach 27–29 sierpnia 1939 zmobilizował w Żółkwi własne pododdziały pułku. Dodatkowo w tym samym czasie zmobilizował dla macierzystej Kresowej Brygady Kawalerii samodzielny pluton km nr 2, kolumny taborowe kawaleryjskie typu I nr 647 i 648 oraz warsztat taborowy nr 641. W ramach mobilizacji powszechnej, w okresie od 31 sierpnia do 3 września, zmobilizował dwa szwadrony marszowe brygady, nr 3 i nr 4, tj. dla 6 psk i 12 pułku ułanów oraz uzupełnienia marszowe dla brygadowych szwadronów pionierów nr 4 i łączności nr 2. Dodatkowo na bazie pozostałości pułku zmobilizował Ośrodek Zapasowy Kresowej Brygady Kawalerii (OZKaw. „Żółkiew”) do 5 września 1939. Pułk terminowo i bez większych przeszkód zmobilizował alarmowo swoje pododdziały brygadowe i od godz. 8.00 oczekiwał na zawagonowanie do transportów kolejowych. Z uwagi na przeciążenie węzła lwowskiego PKP i braki taboru, nastąpiło opóźnienie w odjazdach czterech transportów kolejowych od 7 do 24 godzin. 6 psk został dyslokowany w składzie Kresowej Brygady Kawalerii do Armii „Łódź”.

Działania bojowe pułku Bój graniczny nad Wartą thumb