thumb thumb|Prospekt organowy Organy w kościele św. Jacka w Słupsku – 33-głosowe barokowe organy piszczałkowe w kościele św. Jacka w Słupsku. Jedne z najstarszych w Polsce grywalnych organów wyposażonych w trakturę mechaniczną. Zbudowane w latach 1655–1657 przez organmistrza Paula Fischera. Zrekonstruowane w 2002.

Historia Fundatorką pierwszych, nieistniejących już organów dla kościoła św. Jacka (wówczas jeszcze kościoła ewangelickiego św. Jana) była – żona księcia szczecińskiego Jana Fryderyka.

Budowę organów barokowych w połowie XVII wieku zlecił i sfinansował książę Ernest Bogusław von Croy. Projektantem i pierwszym wykonawcą instrumentu był organmistrz Paul Fischer; prace rozpoczął w 1655. Po jego nagłej śmierci konstrukcję kontynuował i zakończył w 1657 jego zięć – organmistrz . Prospekt i dekorację rzeźbiarską wykonał snycerz Hans Eddelwer z Darłowa.

Zapiski historyczne wzmiankują muzyka wojskowego D.S. Arsandta – żołnierza z regimentu wyznaczonego w 1735 przez króla Prus Fryderyka Wilhelma I na stanowisko organisty w niedalekim Koszalinie. Od 1736 powoływany był do komisji egzaminującej kandydatów na organistę w kościele św. Jana w Słupsku.

W 1911 wykonano pobieżną konserwację wystroju rzeźbiarskiego prospektu.

W wyniku działań wojennych organy uległy uszkodzeniom. Do końca XX wieku przeprowadzono kilka interwencji remontowych, wskutek których utraciły swoje barokowe brzmienie i walory konstrukcyjne. Pierwszym proboszczem parafii św. Jacka po wojnie był ksiądz Karol Chmielewski – zlecił on naprawę instrumentu, a remont wykonał organmistrz Wilhelm Voelkner z Duninowa. W 1950 z instrumentu wymontowano cały zespół brzmieniowy pedału oraz piszczałki kilku głosów pierwszego manuału – organmistrz Stefan Truszczyński z Włocławka wykorzystał je do budowy organów w kościele Mariackim w Słupsku. W 1972 organmistrz Jarzemowski uzupełnił brakujące piszczałki manuału. W 1976 toruński oddział Pracowni Konserwacji Zabytków opracował pierwszą powojenną dokumentację historyczno-konserwatorską oraz inwentaryzację pomiarową organów. W 1980 organmistrz Zygmunt Kamiński z Warszawy wykonał i zainstalował sekcję pedału. W latach 1985–1986 pracownia konserwatorska Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku uzupełniła brakujące elementy prospektu i poddała go konserwacji.

Po 1989 organista kościoła św. Jacka Janusz Dudziński i organista kościoła Mariackiego w Stralsundzie odnaleźli niemiecką dokumentację organów sprzed 1681, zawierającą informacje o budowniczych i pierwotnej dyspozycji (instrument miał wówczas 36 głosów rozmieszczonych w czterech zespołach brzmieniowych i 3 manuały). W 1995 Dudziński założył Stowarzyszenie Rekonstrukcji Organów Kościoła Zamkowego w Słupsku, którego celem było przywrócenie instrumentu do stanu zgodnego z projektem pierwszego budowniczego – Paula Fischera. Dużą rolę w pozyskaniu funduszy odegrał mieszkający w Fassbergu pastor i organista Joachim Schwarz. Rekonstrukcja organów zakończyła się 16 czerwca 2002. Zakończoną 16 czerwca 2002 renowację organów przeprowadził warsztat organmistrzowski Zdzisława Mollina z Odry. Od tamtego czasu organy służą celom liturgicznym, edukacyjnym i koncertowym, a w kościele św. Jacka od 1983 odbywa się cyklicznie Festiwalowi Muzyki Organowej i Kameralnej w Słupsku.

Budowa Organy umieszczone są na emporze przy zachodniej ścianie kościoła, nad głównym wejściem; zespół brzmieniowy Ruckpositiv wkomponowany jest w balustradę chóru. Instrument posiada 1604 piszczałki rozmieszczone w 33 głosach, trzy manuały oraz mechaniczną trakturę gry i rejestrów. Piszczałki prospektu szafy głównej należą do głównego głosu Principal 4′; pochodzą z 1657.

Wykonane w połowie XVII wieku przez Hansa Eddelwera barokowe prospekty obydwu części instrumentu mają analogiczną konstrukcję – są pięcioosiowe, architektoniczne, z trzema wysuniętymi półkolistymi ryzalitami wieżami. Elewacje szaf organowych podzielone są wyraźnie na trzy części: dolną – linię cokołu, zasadniczą – z piszczałkami oraz górną – zwieńczenie. Dekoracjami snycerskimi są ażurowe, akantowe uszaki, figury postaci ze Starego Testamentu, atlantów i aniołów oraz kartusz z kiścią winogron. Szczyt prospektu głównego wieńczy figura króla Dawida z lirą. W zwieńczeniach bocznych wież prospektu dolnego znajdują się herby księstwa pomorskiego i Ernesta Bogusława von Croy.

Dyspozycja Dyspozycja po rekonstrukcji z 2002:

Manuał IRuckpositiv Manuał IIHauptwerk Manuał IIIBrustwerk Pedał Floit 8′ Principal 4′ Quintade 4′ Superoctave 2′ Waldfloit 2′ Suiffloit 1 1/3′ Cromhorn 8′ Trommet 8′ Bordun 16′ Principal 8′ Gemshorn 8′ Quintade 8′ Octave 4′ Rohrfloit 4′ Quinte 3′ Octave 2′ Sedecima 1 3/5′ Mixtur IV Floit 8′ Floit 4′ Principal 2′ Zimbel III Knopfregal 8′ Gedackt 16′ Quintade 8′ Gedackt 8′ Octave 4′ Nachthorn 4′ Bauernfloit 1′ Posaune 16′ Sordun 16′ Trommet 8′ Cornett 2′(kolorem czerwonym oznaczono głosy języczkowe)

Zobacz też lista organów piszczałkowych

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne – Janusz Dudziński, prezentacja organów w kościele św. Jacka w Słupsku w ramach projektu „Spotkanie z zabytkowymi organami kościoła zamkowego w Słupsku”

Słupsk Jacka