Grzbiet Hawajski () – grzbiet podmorski z łańcuchem wysp na Oceanie Spokojnym. Tworzą go wulkany podmorskie i wyspy wulkaniczne, z których składa się Archipelag Hawajski. Przedłużeniem tego grzbietu jest całkowicie podwodny Grzbiet Cesarski, ciągnący się dalej w kierunku północnym.

Charakterystyka Archipelag Hawajski znajduje w młodszej części grzbietu, zawiera czynne i wygasłe wulkany, o wieku sięgającym ok. 40 mln lat. Obejmuje osiem głównych wysp z przybrzeżnymi wysepkami, oraz łańcuch Północno-Zachodnich Wysp Hawajskich, który tworzą małe wyspy wulkaniczne, wyspy koralowe i atole. Rozciąga się od wyspy Hawaiʻi do atolu Kure; administracyjnie wyspy należą do Stanów Zjednoczonych, tworząc amerykański stan Hawaje, oraz odrębne terytorium Midway. Poza atolem Kure, w kierunku północno-zachodnim rozciąga się starsza część grzbietu, którą tworzą góry podmorskie, w tym gujoty. Łańcuch gór podwodnych zagina się w kierunku północnym, przechodząc w Grzbiet Cesarski (45–80 Ma).

Powstawanie łańcucha wulkanicznych wysp hawajskich

Grzbiet powstaje w wyniku aktywności wulkanicznej związanej z plamą gorąca. Ponad nią przemieszcza się płyta litosfery – oceaniczna płyta pacyficzna. Grzbiet Hawajski nie jest grzbietem śródoceanicznym i nie zachodzi w nim rozrastanie się dna morskiego, ale aktywność plamy gorąca sprawia, że Archipelag Hawajski jest regionem intensywnego wulkanizmu wewnątrzpłytowego.

Najbardziej popularną hipotezę, dotyczącą geologicznej historii grzbietu hawajskiego, sformułował John Tuzo Wilson, kanadyjski geofizyk z University of Toronto, pionier badań w dziedzinie tektoniki płyt. Zgodnie z tą hipotezą wyspy łańcucha powstawały kolejno nad praktycznie nieruchomą plamą gorąca. Nowo powstały wulkan stopniowo traci aktywność, wskutek przesuwania się wraz z płytą oceaniczną dalej od plamy gorąca. Oddalająca się od plamy wyspa z wygasłym wulkanem ulega procesom wietrzenia i erozji, a następnie pogrąża się w oceanie. Skały wulkaniczne są porastane przez koralowce, w wyniku czego nawet po zatopieniu wyspy ponad powierzchnią morza może pozostać atol. Łańcuch kolejno zatapianych w ten sposób wysp wulkanicznych utworzył grzbiet podmorski. Względny ruch płyty i plamy gorąca w przeszłości musiał ulec dużej zmianie, na co wskazuje zagięcie, łączące Grzbiet Hawajski z Grzbietem Cesarskim.

Zagięcie pomiędzy Grzbietem Hawajskim i Grzbietem Cesarskim powstało w ciągu kilku milionów lat, około 50 milionów lat temu. Jego geneza jest przypisywana dwóm czynnikom: przede wszystkim zmianie kierunku ruchu płyty pacyficznej, ale też dryfowi samej plamy gorąca. Około 50 milionów lat temu doszło rozpoczęcia subdukcji w Rowie Izu-Ogasawara i Rowie Mariańskim, która pociągnęła płytę pacyficzną w kierunku zachodnim. Prawdopodobnie do zmiany kierunku grzbietu przyczyniły się w różnym stopniu oba czynniki: zmiana kierunku ruchu płyty i dryf plamy gorąca w warunkach zmieniającej się dynamiki konwekcji płaszczowej, a do pełnego wyjaśnienia powstania zagięcia potrzebne jest także uwzględnienie subdukcji mikropłyt dna północnego Pacyfiku.

Współczesne wyspy łańcucha

Obecnie nad plamą gorąca znajdują się czynne wulkany, Mauna Loa i Kīlauea. Oddalają się od strefy ryftu zgodnie ze współczesnym kierunkiem i prędkością rozrastania się dna Oceanu Spokojnego. Wiek jednej z najstarszych wysp tej gałęzi archipelagu, która jeszcze nie uległa zatopieniu (wyspa Kauaʻi), jest szacowany na ok. 5 mln lat. W przyszłości, gdy wyspa Hawaiʻi odsunie się na zachód, jej miejsce nad plamą zajmie Kama‘ehuakanaloa (d. Lo‘ihi) – obecnie wulkan podwodny.

Uwagi

Przypisy „Tektonika płyt, teoria powstawania łańcuchów wysp wulkanicznych” (animacja) w: Encyklopedia multimedialna pwn.pl, dział „Ziemia”, CD 13 – „Nauki przyrodnicze”.

Bibliografia

Kategoria:Geografia Hawajów Kategoria:Geografia Pacyfiku Kategoria:Grzbiety podmorskie