Roździeń (niem. Rosdzin) – część Katowic, położona we wschodnim rejonie miasta, w dzielnicy Szopienice-Burowiec, nad Rawą.
Historia Roździenia sięga XIV wieku, gdy była po raz pierwszy wzmiankowana jako wieś na ziemi mysłowickiej. Była osadą wiejską, a także rozwijała się jako znaczący ośrodek kuźniczy – tu urodził się Walenty Roździeński. Od lat 30. XIX wieku rozwija się tu przemysł hutniczy, a także powstają pierwsze kopalnie węgla kamiennego. W 1846 roku do Roździenia dociera kolej. W 1930 Roździeń i Szopienice połączono w jedną gminę, noszącą od 1934 roku nazwę Szopienice. Od 1959 roku Szopienice wraz z Roździeniem zostały włączone do Katowic. Po likwidacji przemysłu ciężkiego w latach 90. XX wieku rozwijają się tutaj inne gałęzie gospodarki, a Roździeń pozostaje ośrodkiem wielofunkcyjnym.
Geografia thumb|left|Rawa na wysokości ulicy Obrońców Westerplatte thumb|left|Park Olimpijczyków w Roździeniu
Roździeń pod względem administracyjnym położony jest w województwie śląskim i stanowi część Katowic w dzielnicy Szopienice-Burowiec. Graniczy on od zachodu z Zawodziem, od północy z Burowcem i Borkami, od wschodu z Szopienicami, natomiast od południa z Bagnem i dalej z Janowem.
Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Roździeń znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13), natomiast pod względem historycznym znajduje się we wschodniej części Górnego Śląska.
Pod względem budowy geologicznej Roździeń położony jest w zapadlisku górnośląskim, które wypełnia utwory pochodzące z karbonu (głównie zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego). W Roździeniu powierzchniowe utwory karbonu występują wzdłuż ulicy J. Korczaka, a także w na obszarze położonym na północ od ulicy Wandy, przy granicy z Burowcem. Na pozostałym obszarze utwory karbońskie są prawie w całości przykryte przez warstwy pochodzące z czwartorzędu (z plejstocenu i holocenu), składające się z piasków i żwirów glacjalnych i fluwioglacjalnych. Utwory te powstały pod wpływem trwających w plejstocenie zlodowaceń, natomiast warstwy holoceńskie w postaci osadów rzecznych wypełniają dolinę Rawy.
Najwyższy punkt Roździenia, położony na ulicy J. Korczaka, wznosi się powyżej 270 m n.p.m. Obszar ten znajduje się w jednostce morfologicznej Wyżyna Siemianowicka, natomiast środkowa część osady położona jest w Obniżeniu Rawy. Tam też znajduje się najniżej położony punkt – przy granicy z Szopienicami, wynoszący około 255 m n.p.m. Gleby Roździenia posiadają IV klasę bonitacyjną.
Klimat Roździenia nie wyróżnia się zbytnio od klimatu dla całych Katowic, a jedynie jest modyfikowany przez lokalne czynniki (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi. Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961–2005 dla stacji na Muchowcu wynosiła 8,1 °C, a średnia roczna suma opadów dla wielolecia 1951–2005 wynosiła 713,8 mm.
Przez Roździeń z zachodu na wschód przepływa Rawa, która jest położona w dorzeczu Wisły. W zlewni Rawy położona jest większa część Roździenia, natomiast rejon Borek znajduje się w zlewni Brynicy. Znaczna część obszaru Roździenia jest silnie przekształcona przez człowieka, zwłaszcza w rejonie ulicy Roździeńskiej i zachodniej części ulicy 11 Listopada, gdzie występuje przeważnie roślinność ruderalna. W Roździeniu występuje szereg parków i obszarów urządzonych, w tym skwery: Ernesta Prittwitza, Edmunda Gryglewicza i Walentego Roździeńskiego, natomiast we wschodniej części, w sąsiedztwie z Szopienicami położony jest park Olimpijczyków i skwer Janusza Sidły.
Nazwa Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy’ego nazwa wywodzi się od polskiego określenia rozdziału, rozdzielenia. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę wymienia Rozdzien podając jej znaczenie Geteilter, absgetrennter Ort czyli w języku polskim Podzielona, rozdzielona miejscowość. Nazwa została później fonetycznie zgermanizowana na Rosdzin i utraciła swoje pierwotne znaczenie. Do nazwy nawiązuje herb miejscowości ukazujący dwa ule.
Historia Początki i okres do XIX wieku Roździeń wraz z sąsiednimi Szopienicami powstały około XIII wieku, a pierwsza wzmianka na ich temat to akt darowizny z 1360 roku, kiedy to książę raciborski Mikołaj II opawski podarował kilka wsi w rejonie Mysłowic (w tym Szopienic i Roździenia) Ottonowi z Pilicy. W dokumencie sprzedaży dóbr pszczyńskich wystawionym przez Kazimierza II cieszyńskiego w języku czeskim we Frysztacie w dniu 21 lutego 1517 roku wieś została wymieniona jako Rozdien. Osada wówczas rozwijała się wzdłuż dzisiejszej ulicy Obrońców Westerplatte, która przez długi okres była głównym szlakiem Roździenia.
Roździeń często zmieniał swoją przynależność. W 1474 roku Roździeń poszedł w zastaw przez Wacława III rybnickiego do Jakuba Dembińskiego – wojewody sandomierskiego, a w 1536 roku właścicielem Roździenia stał się Stanisław Salomon. W 1656 roku Krzysztof Mieroszewski nabył na licytacji Roździeń i Szopienice. Dobra Mieroszewskiego w 1678 roku zostały przekształcone w ordynację mysłowicką.
Do połowy XVI wieku Roździeń był wolnym sołectwem, kiedy to w 1546 roku Stanisław Salomon wykupił je. W tym samym roku powstała w Roździeniu nad Roździanką (Rawą) i stawem Żabińcem kuźnica, założona przez kuźnika imieniem Szych. Kuźnik otrzymał od Stanisława Salomona prawo m.in. na wieczne dziedziczenia sołectwa, a także prawo do korzystania z lasów celem wybudowania mielerzy do wypalania węgla drzewnego. Drugim kuźnikiem był prawdopodobnie ojciec Walentego Roździeńskiego – Jakub Brusiek. Z Roździenia pochodzi też pierwszy polski i jeden z pierwszych podręczników metalurgicznych Europy, autorstwa śląskiego kuźnika Walentego Roździeńskiego pt. Oficcina ferraria abo hutá i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego (wydana w Krakowie w 1612 roku). Walenty Roździeński w 1595 roku stał się właścicielem kuźni w Roździeniu, lecz próbując uzyskać prawa szlacheckie skonfliktował się z Katarzyną Salomonową i rok później w Roździeniu pozostała tylko żona i siostry Walentego Roździeńskiego. Kuźnica pozostała czynna do 1830 roku. Znajdowała się ona przy dzisiejszej ulicy Obrońców Westerplatte.
Okres rewolucji przemysłowej (XIX wiek) thumb|Ulica 11 Listopada w Roździeniu na początku XX wieku thumb|Zabudowa dawnego browaru Mokrskich przy ulicy Obrońców Westerplatte
W 1783 roku w Roździeniu mieszkało 114 osób. Trzydzieści lat później wieś liczyła 225, a w 1830 roku 392 osoby. Znaczny przyrost liczby ludności nastąpił II połowie XIX wieku. Wówczas to w 1855 roku Roździeń zamieszkiwało 1 457 osób, a w 1910 roku było ich około 12 tysięcy. Wzmożony przyrost ludności związany był z rewolucją przemysłową, trwającą w Roździeniu od I połowy XIX wieku. W tamtym czasie w rejonie Roździenia i okolicy powstały: huta cynku „Wilhelmina” i żelaza „Dietrich” (w miejscu dawnej Kuźnicy Roździeńskiej; w rejonie obecnego skrzyżowania ulicy Obrońców Westerplatte, ulicy Bednarskiej i ulicy Morawa), a także kopalnie węgla kamiennego: „Louisensglück”, „Elfriede” i „Guter Traugott”.
W 1826 roku powstała pierwsza szkoła w Roździeniu, do której chodzili również uczniowie z sąsiednich Szopienic. Wzniesiono również kolonie robotnicze. W latach 1860–1865 powstła kolonia Morawa, a w 1890 roku w rejonie ulic Lwowskiej i Wałowej osiedle familoków.
W 1868 roku otwarto na w rejonie granicy Szopienic i Roździenia stację kolejową Szopienice Północne na linii Kolei Prawego Brzegu Odry łączącej Wrocław z Dziedzicami (ob. Czechowice-Dziedzice) przez Olesno, Tarnowskie Góry, Bytom, Siemianowice. Pszczynę. Dwa lata później powstał także przystanek kolejowy Szopienice Południowe na wcześniej już otwartej linii Katowice – Mysłowice / Sosnowiec. W 1900 roku do Roździenia doprowadzono linię tramwajową łączącą Królewską Hutę przez Hajduki (obecnie Chorzów Batory), Katowice i Zawodzie do Mysłowic.
thumb|left|130px|Zalepka dawnej gminy Roździeń
W latach 1882–1887 w Roździeniu znajdowała się dyrekcja zarządzająca hutami i kopalniami spółki Georg von Giesches Erben. W latach 1906–1908 powstał przy ulicy J. Korczaka szpital hutniczy dla 110 łóżek, posiadający oddział chirurgiczny, ginekologiczny, wewnętrzny i chorób zakaźnych. Budynek ten został zaprojektowany został przez Jerzego i Emila Zillmannów. Pod koniec XIX wieku powstał duży browar w rejonie ulic ks. bp. H. Bednorza i Obrońców Westerplatte. Jego właścicielem był mieszkaniec Roździenia – Mokrski.
W dniu 24 lutego 1872 (bądź 1 lipca 1871) roku erygowano rzymskokatolicką parafię św. Jadwigi Śląskiej. Dnia 15 października 1884 roku odbyła się uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła parafialnego na granicy Szopienic i Roździenia. Jej budowę ukończono w 1887 roku, natomiast kościół konsekrowano 1 maja 1902 roku. W 1888 roku założono cmentarz ewangelicki, a 13 marca 1899 roku w Roździeniu rozpoczęła się budowa ewangelickiego kościoła Zbawiciela. 25 kwietnia 1899 odbyła się uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego, a 6 marca 1901 roku poświęcono kościół. W przełomie XIX i XX wieku dochodzi do integracji dwóch sąsiednich osad – Szopienic i Roździenia. Pomiędzy nimi rozwija się wspólne centrum w rejonie ulic: Lwowskiej, ks. bp. H. Bednorza i J. Kantorówny, gdzie prócz kościołów powstał również budynek szkoły (współczesne siedziba VI Liceum Ogólnokształcące) i centrum handlowe.
XX wiek Mieszkańcy Roździenia aktynie brali udział w powstaniach śląskich. Podczas plebiscytu 5 696 mieszkańców gminy głosowało za przyłączeniem Górnego Śląska do Polski, natomiast powstańcy z Roździenia w trakcie III powstania śląskiego walczyli m.in. nad Odrą i pod Górą św. Anny.
Z powodu wielkiego kryzysu gospodarczego w latach trzydziestych XX wieku unieruchomiono wiele zakładów przemysłowych, co doprowadziło do wzrostu bezrobocia i strajków. Do jednego z większych strajków doszło w 1935 roku w reaktywowanej w 1933 roku kopalni „Szczęście Luizy”, kiedy to górnicy okupujący kopalnię żądali wypłacenia zaległych zarobków i niezamykania kopalni.
Mimo iż Szopienice i Roździeń przez stulecia miały tych samych właścicieli i leżały w bezpośrednim sąsiedztwie, ich połączenie administracyjne nastąpiło dopiero w 1930 pod wspólną nazwą Roździeń-SzopieniceMichał Bulsa, Ratusze Janowa i Szopienic, czyli dwa gmachy użyteczności publicznej we wschodnich Katowicach, wpisane do rejestru zabytków w 2020 roku, „Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego” 2021, t. 13, s. 270, 273., a od 1934 pod nazwą Szopienice. W 1951 roku nadano Szopienicom prawa miejskie, a 31 grudnia 1959 roku włączono je do Katowic.
Na początku lat 90. XX wieku, 1 stycznia 1992 roku podzielono Katowice na 22 pomocnicze jednostki samorządowe, a obszar Roździenia wszedł w granicę dzielnicy Szopienice-Burowiec. W dniu 27 stycznia 2023 roku doszło do wybuchu w budynku plebanii ewangelicko-augsburskiej wspólnoty parafialnej, w wyniku którego życie straciły dwie osoby, a sam budynek został zniszczony.
Gospodarka thumb|Dawne zakłady elektrolityczne huty cynku „Bernhardi” w Roździeniu thumb|Biura przedsiębiorstw ZETOM (pośrodku) i ELBUD (po prawej) Roździeń przed rewolucją przemysłową był znaczącym ośrodkiem kuźniczym. Tutaj, w 1546 roku nad obecną Rawą powstała kuźnia, która pozostawała czynna do 1830 roku. Znajdowała się ona przy dzisiejszej ulicy Obrońców Westerplatte. Ponadto pod koniec XIV wieku powstał folwark, a czego większość obszarów to były lasy. W połowie XVIII wieku specjalizował się on w hodowli owiec. Folwark znajdował się na końcu dzisiejszej ulicy ks. bp. H. Bednorza.