Antoon van Dijk, Anthony van Dyck (wym. nid. , ur. 22 marca 1599 w Antwerpii, zm. 9 grudnia 1641 w Londynie) – flamandzki malarz epoki baroku, znany głównie jako autor portretów.
Życiorys thumb|left|Autoportret ze słonecznikiem (po 1633), kolekcja prywatna lewo|mały|Portret Mary Ruthven, Prado Szlif malarski zdobywał w latach 1609–1612 u van Balena. Następnie kształcił się w pracowni Rubensa w Antwerpii, stopniowo awansując z ucznia na współpracownika mistrza. W 1618 otrzymał malarski tytuł mistrzowski.
W latach 1622–1627 mieszkał we Włoszech m.in. w Rzymie, gdzie był gościem kardynała Bentivoglio, a także w Genui, gdzie został portrecistą rodzin patrycjuszowskich.
Następnie wrócił do Antwerpii, gdzie malował dzieła religijne i portrety dla kościołów w Antwerpii, Courtrai, Termonde. Tam wykonał cykl rysunków sławnych ludzi, który został w 1636 opublikowany pod tytułem Ikonografia van Dycka.
Od 1632 pracował w Anglii na dworze Karola I. Otrzymał tytuł szlachecki i zamieszkał w wiejskiej posiadłości Eltham. W 1640 poślubił szlachciankę angielską Mary Ruthven. W tym samym roku udał się do Paryża i Antwerpii w sprawach zawodowych, a rok później zmarł. Został pochowany w londyńskiej katedrze św. Pawła.
Dzieła
thumb|Pietà (1618 — 1620), Prado, Madryt thumb|Opłakiwanie Chrystusa (1634–1640), Muzeum Sztuk Pięknych, Bilbao thumb|Portret hrabiego Jamesa, jego żona i dziecko (1632-41), Frick Collection, Nowy Jork thumb|Portret lady Elizabeth Thimbleby i jej siostry wicehrabiny Andover (1637), National Gallery, Londyn thumb|Portret rodziny Karola I (1637), National Portrait Gallery, Londyn thumb|Portret kobiety (XVII w.), Oddział Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku thumb|Cierniem koronowanie (obraz Antoona van Dycka), Prado
Achilles i córki Likomedesa – (ok. 1631), 123 x 137,5 cm, Zbiory hr. von Schonborna, Pommersfelden Amor i Psyche – (1639–1640), olej na płótnie, 198 × 190,5 cm, Royal Collection, Londyn Apostoł – (1618), olej na desce, 61 x 49 cm, Gemäldegalerie, Berlin Cierniem koronowanie – (1619–1620), olej na płótnie, 223 × 196 cm, Prado, Madryt Madonna z donatorami – (ok. 1631), olej na płótnie, 250 x 183 cm, Luwr, Paryż Męczeństwo św. Sebastiana – (ok. 1615), olej na płótnie, 144 x 117 cm, Luwr, Paryż Mojżesz i miedziany wąż – (1620–1621), olej na płótnie, 205 x 235 cm, Prado, Madryt Święty Marcin dzielący się swoim płaszczem - (1621), olej na płótnie, 171 x 157,5 cm, kościół św. Marcina w Zventem, Belgia Mucius Scaevola przed Porsenną – (wraz z Rubensem przed 1621), 187 × 156 cm, Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt Opłakiwanie – olej na płótnie, Muzeum Archidiecezjalne, Poznań Opłakiwanie Chrystusa – (1635), olej na płótnie, 115 x 208, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Opłakiwanie Chrystusa – (1634–1640), olej na płótnie, 156 x 256 cm, Muzeum Sztuk Pięknych, Bilbao Odpoczynek w drodze do Egiptu – (ok. 1629), olej na płótnie, 135 x 115 cm, Stara Pinakoteka, Monachium Pietà – (1618 — 1620), olej na płótnie, 203 x 170 cm, Prado, Madryt Pijany Sylen – (ok. 1620), olej na płótnie, Galeria Obrazów Starych Mistrzów Pojmanie Chrystusa – (1620), olej na płótnie, 194 x 144 cm, Institute of Arts, Minneapolis Pojmanie Samsona – (ok. 1628-32), olej na płótnie, 146 x 254 cm, Muzeum Historii Sztuki, Wiedeń Jupiter i Antiope – (1620), olej na płótnie, 150 x 206, Museum voor Schone Kunsten, Gandawa Rinaldo i Armida – (1629), olej na płótnie, Museum of Art, Baltimore Samson i Dalila – (1619–1620), olej na płótnie, Dulwich Picture Gallery, Londyn Samson i Dalila – (1628–1630), 146 x 254 cm, Muzeum Historii Sztuki, Wiedeń Św. Hieronim – (1618), olej na płótnie, 192 x 215 cm, Galeria Obrazów Starych Mistrzów, Drezno Św. Hieronim – (1618), olej na płótnie, 159 × 132 cm, Zbiory książąt Liechtenstein, Vaduz Św. Sebastian z aniołami – (1630), olej na płótnie, 160 x 155 cm, Galleria Sabauda, Turyn Wenus w kuźni Wulkana lub Wenus prosząca Wulkana o broń dla Eneasza – (1630 – 1632), olej na płótnie, 220 x 145, Luwr, Paryż Wertumnus i Pomona – (ok. 1625), olej na płótnie, 142 x 197,5 cm, Palazzo Bianco, Genua Wiek człowieka – (1625–1627), Musei Civici Palazzo Chiericati, Vicenza Wizja św. Antoniego – (1629), olej na płótnie, 185 x 157 cm, Pinacoteca di Brera, Mediolan Ukrzyżowanie – (1630–1632), olej na płótnie, 400 x 245, Palais des Beaux-Arts, Lille Zuzanna i starcy – (1621–1622), olej na płótnie, 194 x 144 cm, Stara Pinakoteka, Monachium
Portrety Autoportret – (1623), olej na płótnie 82,5 × 70,2 cm, Stara Pinakoteka, Monachium Dudziarz – (1625–1634), olej na płótnie, 104 × 81,5 cm, własność wicehrabiego Cowdray, Anglia Frans Snyders – (1618), olej na płótnie, Frick Collection, Nowy Jork George Digby i William Russell – (1637), olej na płótnie, Althorp House & Park, Northampton George i Francis Villiers – (1635), olej na płótnie, 137,2 x 127,7 cm, Royal Collection, Londyn James Stuart, książę Richmond i Lennox – (1633–1634), olej na płótnie, 215,9 x 127,6 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork Królowa Henrietta Maria i karzeł sir Jeffrey Hudson – (1633), olej na płótnie, 220 x 135 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Lady Venetia Digby uosabiająca Rozwagę – (1633), olej na płótnie, 100 x 80 cm, National Portrait Gallery, Londyn Portret Anny Wake – (1628), olej na płótnie, 113 x 98 cm, Mauritshuis, Haga Portret artysty Martena Pepijna – olej na desce, 72 x 56 cm, Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych, Antwerpia Portret chłopca stojącego na tarasie – (ok. 1625), olej na płótnie, 188,3 x 125,3 cm, Narodowa Galeria Irlandii, Dublin Portret damy z córką – (1628–1629), olej na płótnie, 204 x 136 cm, Luwr, Paryż Portret Elżbiety i Filadelfii Wharton – (1637–1639), olej na płótnie, 162 × 130 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Portret Emmanuela Philiberta Sabaudzkiego – (1624), olej na płótnie, 126 x 99,6 cm, Dulwich Picture Gallery, Londyn Portret genueńskiego patrycjusza – (1621–1623), olej na płótnie, 200 x 116 cm, Gemäldegalerie, Berlin Portret genueńskiej patrycjuszki – (1621–1623), olej na płótnie, 200 x 116 cm, Gemäldegalerie, Berlin Portret genueńskiej patrycjuszki z dzieckiem – (1623–1625), olej na płótnie, 217,8 x 146 cm, Museum of Art, Cleveland Portret hrabiego Jamesa, jego żona i dziecko – (1632–1641), olej na płótnie, 246,4 × 213,7 cm, Frick Collection, Nowy Jork Portret Izabelli Brant – (1621), olej na płótnie, 153 x 120 cm, National Gallery of Art, Waszyngton Portret Johna Sucklinga – (1632–1641), olej na płótnie, 216,5 x 130,2 cm, Frick Collection, Nowy Jork Portret kardynała Bentivoglio – (1622), olej na płótnie, 195 × 147 cm, Galleria Palatina, Florencja Portret Karola I lub Karol I na łowach – (ok. 1635), olej na płótnie, 272 x 212 cm, Luwr, Paryż Portret kobiety – (XVII w.), olej na płótnie, Oddział Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku Portret konny Karola V – (1620), olej na płótnie, 191 x 123 cm, Uffizi, Florencja Portret księżniczki Mary Stuart i księcia Wilhelma II de Nassau–Oranien – (1641), olej na płótnie, 182 × 142 cm, Rijksmuseum, Amsterdam Portret lady Ann Carr – (ok. 1640), olej na płótnie, 124,5 x 99 cm, własność lorda Egremont, Petworth Portret lady Elizabeth Thimbleby i jej siostry wicehrabiny Andover (1637) olej na płótnie, 132 × 150 cm, National Gallery, Londyn Portret lady Mary Villiers – (1633), olej na płótnie, 162 × 104 cm, Muzeum Narodowe w Krakowie Portret lordów Johna i Bernarda Stuartów – (ok. 1638), olej na płótnie, 235,9 × 145,1 cm, National Gallery, Anglia Portret Lucasa van Uffela – (1622), olej na płótnie, 108,5 x 90 cm, Herzog Anton Ulrich-Museum, Brunszwik Portret Marii Boschaert – (1629), olej na płótnie, 112 × 91 cm, Muzeum Puszkina Portret Marii Luizy de Tassis – (ok. 1629–1630), olej na płótnie, 129 x 93 cm, Kolekcja ks. Liechtenstein, Vaduz Portret Mary Ruthaven – (1636), olej na płótnie, 104 x 81 cm, Prado, Madryt Portret Nicholasa Laniera – (1628), olej na płótnie, 111,5 x 86 cm, Muzeum Historii Sztuki, Wiedeń Portret nobliwego mężczyzny – (1628–1629), olej na płótnie, 204 x 137 cm, Luwr, Paryż Portret Peetera Stevensa – (1627), olej na płótnie, 113 x 98 cm, Mauritshuis, Haga Portret pary małżeńskiej – (1620), olej na płótnie, 120 x 154 mm, Art Gallery of South Australia Portret pary małżeńskiej – pierwsza połowa XVII wieku, olej na płótnie, 112 x 131 cm, Muzeum Sztuk Pięknych, Budapeszt Portret rodzinny – (ok. 1621), olej na płótnie, 116 × 96 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Portret rodziny Karola I – (1632), olej na płótnie, 370,8 x 274,3 cm, Royal Collection, Londyn Portret rodziny Karola I – (1637), olej na płótnie, 89,5 × 176,2 cm, National Portrait Gallery, Londyn Portret Snydersa z żoną – (1620–21), olej na płótnie, 82 x 110 cm, Staatliche Kunstsammlung, Kassel Vanetia Stanley na łożu śmierci – (1633), olej na płótnie, Dulwich Picture Gallery, Londyn Portret Thomasa Whartona – (1635–1640), olej na płótnie, 217 × 128,5 cm, Ermitaż, Sankt Petersburg Robert Rich, drugi hrabia Warwick – (1634), olej na płótnie, 213 x 128 cm, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork Studium głowy świętego (św. Hubert?) - XVII w., olej na płótnie, 49 x 37 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie Thomas Killigrew i William Croft – (1622–1623), olej na płótnie, 115 x 114 cm, Royal Collection, Londyn
Bibliografia Karly Allen, Anton van Dyck, [w:] 501 wielkich artystów, red. Stephen Farthing, Warszawa: MWK, 2009. Anton van Dyck, Warszawa: Oxford Educational, 2008 (Wielka Kolekcja Sławnych Malarzy ; 7).
Fabienne Gambrelle, Anton van Dyck, Siechnice: Eaglemoss Polska, 1999 (Wielcy Malarze ; nr 68) Robert Genaille, Maciej Monkiewicz, Antoni Ziemba: Encyklopedia malarstwa flamandzkiego i holenderskiego, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe; Wydaw. Naukowe PWN, 2001. Leksykon malarstwa od A do Z, Warszawa: Muza S.A., 1992, Waldemar Łysiak, Malarstwo białego człowieka, wyd. 2, t. 4, Warszawa: Nobilis, 2010. Jan K. Ostrowski, Anton van Dyck, Warszawa: KAW, 1980. Rubens, van Dyck, Jordaens. Malarstwo flamandzkie 1608–1678, red. A. Ziemba, Warszawa: Rzeczpospolita S.A., 2008.
Stefano Zuffi, Wielki słownik malarzy, t. 4, Warszawa: HPS, 2006.
Kategoria:Artyści związani z Antwerpią Kategoria:Artyści związani z Londynem Kategoria:Flamandzcy malarze barokowi Kategoria:Malarze związani z Rzymem Kategoria:Urodzeni w 1599 Kategoria:Zmarli w 1641 Kategoria:Ludzie urodzeni w Antwerpii