Dikdik (Madoqua) – rodzaj ssaków kopytnych z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae). Pierwsze ślady pobytu antylopy na Ziemi szacuje się na okres 3,5 mln lat temu, kiedy to w północnej Tanzanii w jednym z wykopalisk w Laetoli natrafiono na ślady zostawiane w popiele wyrzucanym przez wulkan. Znaleziono tam też ich odchody, tzw. koprolity w postaci skamieniałych kulek.
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Afryce Południowej oraz Wschodniej (Etiopia, Somalia, Kenia, Tanzania, Namibia, Angola).
Morfologia Należą do najmniejszych antylop. Długość ciała 47,5–69 cm, długość ogona 2,5–8 cm, długość ucha 6–8,6 cm, wysokość w kłębie 32–43 cm; masa ciała 2,1–9,1 kg (samice są nieco cięższe i większe od samców). Są często porównywane wielkością do zająca. Zdarza się, że padają ofiarą drapieżnych ptaków. Sierść ma kolor szaro-brązowy w górnych i prawie biały w dolnych partiach. Samce mają krótkie, szpiczaste różki. Nazwa dikdik pochodzi od dźwięku, który wydają, gdy są zaniepokojone.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1837 roku irlandzki przyrodnik William Ogilby w artykule zatytułowanym O cechach rodzajowych przeżuwaczy opublikowanym na łamach Proceedings of the Zoological Society of London. Gatunkiem typowym jest (oryginalne oznaczenie) dikdik żwawy (M. saltiana).
Etymologia Madoqua: rodzima nazwa z Etiopii dla dikdików. Rhynchotragus: rhunkhos ‘pysk’; τραγος tragos ‘kozioł’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Madoqua guentheri . Praemadoqua: ‘przed’; rodzaj Madoqua . Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): †Praemadoqua avifluminis .
Podział systematyczny Liczba gatunków w obrębie Madoqua jest przedmiotem dyskusji; Mammals of the World wymienia cztery (guentheri, kirkii, piacentinii, saltiana), Mammals Diversity Database siedem (cavendishi, damarensis, guentheri, kirkii, piacentinii, saltiana i thomasi), All the Mammals of the World osiem (cavendishi, damarensis, guentheri, hindei, kirkii, piacentinii, saltiana i thomasi), Handbook of the Mammals of the World i Illustrated Checklist of the Mammals of the World dwanaście (cavendishi, damarensis, guentheri, hararensis, hindei, kirkii, lawrancei, phillipsi, piacentinii, saltiana, swaynei i thomasi), natomiast Ungulate Taxonomy trzynaście (cavendishi, damarensis, guentheri, hararensis, hindei, kirkii, lawrancei, phillipsi, piacentinii, saltiana, smithii, swaynei i thomasi); tutaj lista występujących współcześnie gatunków za Mammals Diversity Database: Podrodzaj Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNMadoquaW. Ogilby, 1837centruj|150pxMadoqua saltiana(de Blainville, 1816)dikdik żwawy5 podgatunkówPółwysep Somalijski (Etiopia, Erytrea, Dżibuti i Somalia), marginalnie w południowo-wschodnim Sudanie (na południe od rzeki Atbara); być może północno-wschodnia Kenia; zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 52–67 cmDO: 3,5–8 cmMC: 2,3–3 kgMadoqua piacentiniiDrake-Brockman, 1911dikdik srebrzystygatunek monotypowyendemit Somalii: znany z kilku miejsc na środkowym wybrzeżu, niemal tak daleko na południe jak rzeka Uebi Szebelie; rozmieszczenie wydaje się być sporadyczne; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: około 47 cmDO: około 3,7 cmMC: około 2,1 kgRhynchotragusO.R. Neumann, 1905centruj|100pxMadoqua thomasi(O.R. Neumann, 1905)dikdik tanzańskigatunek monotypowyendemit Tanzanii: od Mwanza, Olduvai i jeziora Manyara do Kondoa, Dodoma, Bugogo, Irangi i TaboraDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxMadoqua kirkii(A. Günther, 1880)dikdik sawannowygatunek monotypowypółnocno-wschodnia Kenia od północnego Ewaso Ng’iro do wybrzeża Lamu, na północ do Somalii (do Mogadiszu), prawdopodobnie na wschód i północ od rzeki Tana (lub rzeki Athi); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: około 63 cmDO: brak danych MC: około 9,1 kgcentruj|150pxMadoqua cavendishiO. Thomas, 1898dikdik płochy2 podgatunkipołudniowo-wschodnia i południowo-zachodnia Kenia oraz północna i północno-wschodnia TanzaniaDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxMadoqua guentheriO. Thomas, 1894dikdik drobny2 podgatunkipołudniowo-wschodni Sudan Południowy (na wschód od prowincji Nil Biały), północno-wschodnia Uganda, północna Kenia, południowa i południowo-wschodnia Etiopia oraz Somalia (z wyjątkiem regionów przybrzeżnych); zakres wysokości: 0–2100 m n.p.m.DC: 50–68 cmDO: 2–5 cmMC: 3,5–4,6 kgcentruj|150pxMadoqua damarensis(A. Günther, 1880)dikdik namibijskigatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Angola, północno-zachodnia i północna Namibia, na południe aż do gór Brukkaros na 25°50′ SDC: 58–69 cmDO: 3,2–5,6 cmMC: 4,6–5,5 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły z czwartorzędu dzisiejszej Tanazanii: Madoqua avifluminis
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Wołowate