Dydelf andyjski (Didelphis pernigra) – gatunek ssaka z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae), występujący w północno-zachodniej Ameryce Południowej; według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia Pierwszego opisu tego zwierzęcia dokonał w 1845 roku niemiecki przyrodnik Johann Jakob von Tschudi pod nazwą Didelphis azarae uznając, że jest to dydelf wielkouchy (D. aurita). Gatunek zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1900 roku amerykański zoolog Joel Asaph Allen nadając mu nazwę Didelphis pernigra. Allen określił miejsce typowe odłowu holotypu na Juliaca, w Peru, na wysokości ; w 1902 roku poprawił na „Inca Mines” (obecnie Santo Domingo), w regionie Puna, w Peru. Allen opis gatunku oparł na dwóch dorosłych samicach i młodym samcu, holotypem zaś była dorosła samica (czaszka i skóra; numer katalogowy AMNH 16071) odłowiona 12 lutego 1900 przez amerykańskiego kolekcjonera Herberta Henry’ego Keaysa. Zapis podany przez amerykańską teriolożkę Barbarę Brown jako AMNH D. albiventris schwytanego w 1925 roku przez George’a Tate’a w Cumanacoa, w stanie Sucre, w Wenezueli, wydaje się być błędny. Według amerykańskiego teriologa Roberta Vossa, katalog Tate’a nie zawiera wpisu o odłowie okazu z rodzaju Didelphis z Cumanacoa i Voss nie był w stanie odnaleźć w kolekcji AMNH żadnego dydelfa andyjskiego z tego miejsca.

Didelphis pernigra należy do grupy gatunkowej albiventris. Wcześniej zaliczany do D. albiventris, ale jego status gatunkowy potwierdzają analizy genetyczne i morfometryczne. Bernardo Lemos i Rui Cerqueira w 2002 roku wykazali, że istnieje ostra nieciągłość między parapatrycznymi D. albiventris i D. pernigra w Boliwii, co sugeruje ograniczony lub żaden przepływ genów między nimi. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten takson za gatunek monotypowy.

Fragment kladogramu za Dias & Perini, 2018:

Etymologia Didelphis: - di- „podwójny”, od δις dis „dwukrotny”, od δυο duo „dwa”; δελφύς delphys „łono, macica”. pernigra: „bardzo czarny”, od per- „bardzo”; niger „czarny”.

Zasięg występowania Dydelf andyjski występuje w północno-zachodniej części Ameryki Południowej zamieszkując zalesione zbocza Andów w północno-zachodniej Wenezueli, Kolumbii, Ekwadorze, Peru i zachodniej Boliwii. Jego zasięg dociera do wybrzeża Oceanu Spokojnego w Callao, w regionie Lima, w Peru. Prawdopodobnie może występować w północnej Argentynie, ale wymaga to potwierdzenia.

Morfologia Wygląd zewnętrzny Długość ciała (bez ogona) 34–44 cm, długość ogona 32–41,2 cm, długość ucha 45 mm, długość tylnej stopy 56 mm; masa ciała 0,72–2 kg. U dydelfa andyjskiego występuje dymorfizm płciowy w kształcie czaszki. Futro na grzbiecie, z wyjątkiem głowy, jest intensywnie czarne, z dwiema wyraźnymi warstwami: miękkim, wełnistym podszerstkiem składającym się z bladych żółtawo-białych włosów (na ich podstawowej połowie) z czarnymi końcówkami, pod obfitymi, długimi, niezbyt sztywnymi, całkowicie czarnymi włosami okrywowymi. Biała część podszerstka ukryta jest pod gęstą czarną warstwą wierzchnią. Głowa jest biała, z wyraźnie zaznaczoną czarną maską oczną, ciągnącą się od nosa do nieco za oczami, a dalej do nasady uszu jako niewyraźna, ciemna linia. Policzki są rdzawobrunatne lub białe, a na środku czoła znajduje się czarna linia zwężająca się do punktu między oczami. Długość ogona jest mniej więcej taka sama jak długość głowy i tułowia lub nieco krótsza, zaś ogon jest zasadniczo owłosiony, w kierunku proksymalnym od dwóch piątych do trzech piątych czarny, a w pozostałej części biały. Futro na stronie brzusznej jest płowobiałe, z czarnymi końcówkami włosów; gardło jest rdzawo-popielate. Stopy są czarne, a uszy duże, u żywych osobników całkowicie różowobiałe (w wysuszonych skórach są koloru żółtawobiałego), ostro kontrastujące z czarną sierścią grzbietową. Samice mają marsupium, ale liczba gruczołów mlekowych jest nieznana.

Genetyka Kariotyp u dydelfa andyjskiego wynosi 2n = 22, FN = 20, ze wszystkimi autosomami akrocentrycznymi i małym chromosomem akrocentrycznym X i Y.

Ekologia Dydelf andyjski zamieszkuje górskie wilgotne i suche siedliska leśne na mniejszych wysokościach do co najmniej 1500 m n.p.m. w Andach. W Ekwadorze zakres wysokości wynosi od 2000 do 3700 m n.p.m. Widywany jest również w subparamo i paramo w Wenezueli oraz na mniejszych wysokościach w siedliskach nadbrzeżnych na suchych nizinach pacyficznych w Peru. Dydelf andyjski nie ma specjalnych wymagań siedliskowych i występuje w lasach wtórnych, na terenach otwartych, terenach uprawnych oraz obszarach podmiejskich. W zachodniej Wenezueli dydelf andyjski jest łapany znacznie częściej na ziemi (86%) niż na drzewach (14%).

W stanie Mérida, w Wenezueli, zaobserwowano gotowe do reprodukcji samice w okresie od lutego do marca, a następnie w okresie od czerwca do lipca, z miotami liczącymi do pięciu młodych (jeśli były widoczne). W Kolumbii długość ciąży oszacowano na około 12 dni, a średnia wielkość miotu wynosiła 4,2 młodych, w zakresie od 2 do 7 młodych.

Brak danych na temat składu pożywienia oraz wzorców aktywności.

Status zagrożenia i ochrona W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC ( „najmniejszej troski”). Dydelf andyjski jest szeroko rozpowszechniony, przypuszczalnie jego globalna populacja jest duża oraz występuje na wielu obszarach chronionych. Nie stwierdzono większych zagrożeń dla tego gatunku.

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Dydelfowate Kategoria:Ssaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1900 roku