Rohdea Roth – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 21 gatunków występujących na obszarze od Nepalu do Chin, Półwyspu Indochińskiego i Japonii. Gatunek Rohdea japonica jest uprawiany jako roślina ozdobna oraz wykorzystywany jako roślina lecznicza.

Nazwa naukowa rodzaju została nadana na cześć Michaela Rohdego, niemieckiego botanika, żyjącego w latach 1782–1812. W polskich słownikach XIX-wiecznych, a także w Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin z roku 1900 pod redakcją Józefa Rostafińskiego rodzaj podawany był pod polską nazwą „skłosta”.

Morfologia thumb|left|Rohdea japonica Pokrój Wieloletnie rośliny zielne.

Pędy Podnoszące się, grube kłącze.

Liście Liście odziomkowe, rozetowate, zwykle naprzeciwległe i dwurzędowe, wąsko lancetowate o zgrubiałych nasadach.

Kwiaty Obupłciowe, siedzące, zebrane gęsto w mięsisty kłos, wyrastający z kąta liścia na nagim głąbiku, znacznie krótszym od liści. Wsparte błoniastymi, jajowatymi przysadkami. Listki okwiatu mięsiste, zrosłe w kulistawo-dzwonkowatą (u niektórych gatunków opisywaną jako gruszkowatą lub odwrotnie stożkowatą) rurkę, wierzchołki wolne, bardzo krótkie, zakrzywiające się do wewnątrz (u R. harderi odgięte na zewnątrz), bladożółte do zielonkawych, gładkie lub bardzo drobno brodawkowate. Sześć pręcików niemal na całej długości przyrośniętych do listków okwiatu. Pylniki dołączone grzbietowo. Zalążnia kulistawa do jajowatej, trójkomorowa, z dwoma zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka bardzo krótka lub niepozorna, zwieńczona trzema znamionami (opisywana jako trójsieczna).

Owoce Czerwone lub pomarańczowe, kulistawe do elipsoidalnych jagody, jednonasienne.

Rośliny podobne Rodzaj Rohdea jest blisko spokrewniony z rodzajem Tupistra, od którego różni się głównie kolorem listków okwiatu (które u Tupistra są fioletowawe, białawe lub żółtobrązowe), niepozorną szyjką słupka, węższą od zalążni oraz kulistawymi, czerwonymi i pomarańczowymi jagodami (u Tupistra brązowawymi i zaostrzonymi).

Biologia i ekologia thumb|Rohdea japonica: kwiatostan, liście, kłącza i owoce thumb|Kwiaty Rohdea fargesii Rozwój W czasie kwitnienia kwiaty wydzielają silny aromat drożdży lub fermentacji. Biologia zapylania Rohdea nie została dokładnie zbadania, jednak w literaturze stawiano hipotezy, że kwiaty roślin z tego rodzaju zapylane są przez mrówkowate lub ślimaki, które żerują na mięsistym okwiecie. Badania przeprowadzone w Japonii nie potwierdziły jednak malakogamii.

Siedlisko Rośliny z tego rodzaju zasiedlają wilgotne miejsca w lasach, na trawiastych zboczach, bardzo stromych zboczach górskich i brzegach strumieni w tropikalnych wilgotnych lasach półzimozielonych.

Cechy fitochemiczne We wszystkich organach roślin z gatunku Rohdea fargesii var. fargesii obecne są saponiny sterydowe. W roślinach z gatunku R. japonica obecne są kardenolidy (glikozydy nasercowe), w tym rodeksyna A, B, C i D oraz rodeksozyd. Rodeksyna A działa kardiotonicznie i hamuje wzrost ludzkich komórek białaczki szpikowej (K562).

Genetyka Podstawowa liczba chromosomów x wynosi 19.

Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Convallarieae w podrodzinie Nolinoideae rodziny szparagowatych (Asparagaceae).

Do początków XXI wieku rodzaj uznawany był za takson monotypowy z jednym gatunkiem, Rohdea japonica. W latach 2003 i 2010 japoński botanik Noriyuki Tanaka dokonał rewizji taksonomicznej rodzaju Rohdea, włączając do niego gatunki wyodrębniane do rodzajów Campylandra, Gonioscypha, Titragyne i Tilcusta.

Wykaz gatunków Rohdea annulata (H.Li & J.L.Huang) Yamashita & M.N.Tamura Rohdea chlorantha (Baill.) N.Tanaka Rohdea delavayi (Franch.) N.Tanaka Rohdea dracaenoides Aver. & N.Tanaka Rohdea emeiensis (Z.Y.Zhu) N.Tanaka Rohdea ensifolia (F.T.Wang & Tang) N.Tanaka Rohdea eucomoides (Baker) N.Tanaka Rohdea fargesii (Baill.) Y.F.Deng Rohdea harderi N.Tanaka, D.P.Hannon & Aver. Rohdea japonica (Thunb.) Roth Rohdea jinshanensis (Z.L.Yang & X.G.Luo) N.Tanaka Rohdea lichuanensis (Y.K.Yang, J.K.Wu & D.T.Peng) Yamashita & M.N.Tamura Rohdea longipedunculata (F.T.Wang & S.Yun Liang) N.Tanaka Rohdea nepalensis (Raf.) N.Tanaka Rohdea pachynema (F.T.Wang & Tang) N.Tanaka Rohdea siamensis (Yamashita & M.N.Tamura) Yamashita & M.N.Tamura Rohdea subcaudata Aver., N.Tanaka & K.S.Nguyen Rohdea tonkinensis (Baill.) N.Tanaka Rohdea urotepala Hand.-Mazz. Rohdea verruculosa (Q.H.Chen) N.Tanaka Rohdea wattii (C.B.Clarke) Yamashita & M.N.Tamura

Znaczenie użytkowe thumb|left|Japońska ikebana kinka ikenobo z Rohdea japonica Rośliny ozdobne Rohdea japonica jest uprawiana jako roślina ozdobna; w Japonii historia jej uprawy sięga co najmniej 500 lat. Znanych jest około 1500 kultywarów tego gatunku, w tym ze skręconymi, kędzierzawymi lub różnobarwnymi liśćmi. W Japonii roślina ta nie jest uprawiana w ogrodach, lecz jako bonsai w specjalnych naczyniach nazywanych nishiki bachi. Niektóre jej odmiany, poszukiwane przez kolekcjonerów, osiągają w Japonii wysoką wartość.

W uprawie ogrodowej rośliny te mogą być wykorzystywane jako rośliny okrywowe, również w lasach, a także do nasadzeń na obrzeżach ścieżek.

Wymaga chłodnej, wilgotnej i żyznej gleby oraz stanowiska całkowicie lub częściowo zacienionego. Mało odporna na przymrozki. W Polsce może nie być mrozoodporna (strefy mrozoodporności: 7–10).

Rośliny lecznicze Kłącza, kwiaty i liście Rohdea japonica (odpowiednio Rhizoma Rohdeae, Flos Rohdeae i Folium Rohdeae) stosowane są w Chinach jako środek odtruwający, wzmacniający serce i diuretyczny. Surowiec wykorzystywany jest w formie naparu w leczeniu błonicy, zmian martwiczo-zapalnych mięśnia sercowego w powikłaniu błonicy oraz innych chorób serca, bólu gardła i wścieklizny. Zewnętrznie sok lub miazga ze świeżego surowca stosowana jest na urazy, ukąszenia węży, oparzenia, zapalenie sutka, czyraki i obrzęki. Kłącza tej rośliny wykorzystywane są leczniczo również w Japonii, do leczenia ran, moczopędnie, leczenia zmęczenia, łagodzenia gorączki i łagodzenia bólu gardła.

Podobne zastosowanie mają w tradycyjnej medycynie chińskiej gatunki R. wattii stosowany do leczenia bólu gardła, a także jako środek odtruwający, przeciwobrzękowy i przeciwbólowy oraz R. ensifolia wykorzystywany do leczenia zapalenia krtani, anginy, zapalenia nerek, a także jako środek moczopędny, przeciwobrzękowy, poprawiający krążenie krwi i przeciwbólowy.

W Nepalu do celów leczniczych wykorzystywana jest Rohdea nepalensis. Małe kawałki kłącza wykorzystywane są do sporządzania środka na zmęczenie, a także do leczenia dolegliwości żołądkowych.

Rośliny spożywcze Owoce Rohdea nepalensis są spożywane w Nepalu.

Inne zastosowania Gatunek Rohdea japonica jest narodowym kwiatem Mandżurów.

W Azji uważana jest za roślinę przynoszącą szczęście i często wręczana jest jako prezent z okazji urodzin, wprowadzenia do nowego miejsca zamieszkania albo otwarcia nowego biznesu.

Przypisy

Kategoria:Szparagowate