mały|Członkinie 1. sekcji 1. plutonu Oddziału Kobiecego Związku Strzeleckiego we Lwowie: Stanisława Rutkowska, Anna Prądzyńska, Stanisława Kukielowa, stoja od lewej: Janina Benedekówna (Kowalska), H. Konówna, W. Buschówna, Maria Rychterówna, A. Biernacka, J. Sokólska, Lwów, 1912 Janina Kowalska z domu Benedekówna, ps. „Szara” (ur. 26 lutego 1891 w Płocku, zm. 4 maja 1977 w Radości) – polska botaniczka, działaczka niepodległościowa, żołnierka Polskiej Organizacji Wojskowej i Armii Krajowej.
Życiorys Ukończyła gimnazjum w Płocku. Po maturze początkowo pracowała w guberni kaliskiej jako nauczycielka prywatnaKrystyna Grochowska-Iwańska, Płocczanki na drogach do Niepodległej, [w:] Tak rodziła się Niepodległość. W 100-lecie powstania wolnej Polski, red. Zbigniew Kruszewski, Zdzisław Zasada, Płock–Włocławek 2018, s. 125–126 wersja elektroniczna.. Następnie od 1911 studiowała botanikę na Uniwersytecie Lwowskim. Działa wówczas Stowarzyszeniu Polskiej Młodzieży Postępowej „Życie” i Polskiej Partii SocjalistycznejLidia Głażewska-Dańko, Willa Bajka w Radości (2020).. Uczestniczyła także w pracach Towarzystwa Uniwersytetu Ludowego im. A. Mickiewicza oraz stowarzyszenia „Promień”. Od 1912 należała do oddziału żeńskiego Związku Strzeleckiego we Lwowie. Działała w Uniwersytecie Ludowym im. Adama Mickiewicza we Lwowie. W 1913 przeniosła się na Uniwersytet Jagielloński, gdzie kontynuowała studia botaniczne.
W Legionach pełniła służbę w Oddziale Wywiadowczym I Brygady (1914–1915). Od 1915 r. działała w płockiej Lidze Kobiet Pogotowia WojennegoJoanna Dufrat, Kobiety w kręgu lewicy niepodległościowej. Od Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego do Ochotniczej Legii Kobiet (1908–1918/1919), Toruń 2001, s. 374, Academia – wersja elektroniczna.Andrzej Jerzy Papierowski, Działalność Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego w Płocku w latach 1915–1924, „Notatki Płockie”, 2006, 1, s. 17.. Była także kierowniczką kolportażu płockiego okręgu Polskiej Organizacji Wojskowej. Doprowadziła także do szybkiego odbudowania w Płocku struktur Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcji Rewolucyjnej, rozbitych prawie doszczętnie przez carską policjęAndrzej Jerzy Papierowski, Jerzy Stefański, Płocczanie znani i nieznani, cz. 1, Płock 2002, s. 292.. Była jedną z czołowych działaczek Płockiej Organizacji Niepodległościowej, następnie Komitetu Narodowego miasta Płocka, a potem Komisji Organizacyjnej Narodowej Rady Okręgowej Ziemi Płockiej – struktury regionalnej Centralnego Komitetu Narodowego w WarszawieJerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915–1917), Kielce 2003, s. 296.. Za działalność została aresztowana przez niemieckiego okupanta i osadzona na trzy miesiące w więzieniu w Toruniu, a następnie w obozie jenieckim w Holzminden. Na początku 1917, zwolniona z więzienia, przeniosła się do Warszawy, gdzie działała w Pogotowiu Bojowym PPS. Brała udział w przygotowaniach zamachów na przedstawicieli władz niemieckich, potem w rozbrajaniu okupanta.
W wolnej Polsce kontynuowała studia początkowo na warszawskiej Wyższej Szkole Ogrodniczej, ostatecznie kończąc Instytut Biologiczno-Botaniczny Uniwersytetu LwowskiegoMuzeum Powstania Warszawskiego – Powstańcze biogramy Janina Kowalska.. Wraz z rodziną zamieszkała w zaprojektowanej przez jej męża willi „Bajka” w Radości pod Warszawą. Przy willi zaplanowała ogród. W terenie prowadziła kursy rolnicze, pomagała mężowi w pracach przy wydawnictwach teletechnicznych, pisała artykuły do fachowych czasopism ogrodniczych oraz wspomnienia z czasów walk o niepodległość. Należała także do Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet, a od 1935 do Stowarzyszenia „Samopomoc Społeczna Kobiet” kierowanych przez Zofię Moraczewską.
Podczas II wojny światowej była żołnierką Armii Krajowej, służyła w Komendzie Głównej AK – VI Oddział BiP (Biuro Informacji i Propagandy).
Po wojnie pracowała w szkole ogrodniczej w Płocku. Zorganizowała szkołę rolniczą w Julinie. Od 1948 była inspektorką bibliotek szkół ogrodniczych województwa warszawskiego. Potem pracowała w Stacji Ochrony Roślin w Radości i mieszkała od śmierci męża w 1954 samotnie w budynku gospodarczym – służbówce willi Bajka – prawie do końca życia. Opublikowała przyczynek do historii szkolnictwa żeńskiego w Płocku. W 1958 przeszła na emeryturę.
Pochowana jest w grobie rodzinnym Benedeków na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, kw. 217, rząd IV, grób 4.
Życie prywatne Córka felczera Władysława (1855–1930) i Heleny z Wardzyńskich. Miała braci: inżyniera chemika, dyrektora zakładów w Mościcach Czesława (1884–1943) i inżyniera mechanika Bolesława (1885–1963). Jej bratankiem był architekt Witold Benedek.
Od 1919 r. żona inżyniera elektryka Henryka Kowalskiego (1889–1954)Jerzy Kubiatowski, Kowalski Henryk (1889–1954), Polski Słownik Biograficzny, t. 14, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968–1969, s. 550–551.. Mieli dwie córki – obydwie działały w konspiracji i poległy w trakcie powstania warszawskiego. Maria Kowalska (1924–1944) ps. „Maryna” była studentką Politechniki Warszawskiej i sanitariuszką w batalionie „Zośka”, poległa 31 sierpnia 1944. Druga z córek, studentka medycyny – sanitariuszka Irena Kowalska-Wuttke (1920–1944) ps. „Irka”, została wzięta przez Niemców do niewoli 23 września 1944 i prawdopodobnie rozstrzelana w grupie sześciu sanitariuszek i łączniczek następnego dnia na Woli, w rejonie kościoła św. Wojciecha przy ul. Wolskiej.
Publikacje (wraz z Marią Rychterówną) Nasz oddział macierzysty we Lwowie,, [w:] Wierna Służba. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1910–1915, red. Aleksandra Piłsudska, Warszawa 1927; Na posterunku,, [w:] tamże; Za Bug!,, [w:] tamże; W Płocku,, [w:] tamże; Wspomnienia z obozu jeńców w Holzminden,, [w:] Służba Ojczyźnie. Wspomnienia uczestniczek walk o niepodległość 1915–1918, red. Aleksandra Piłsudska, Maria Rychterówna, Warszawa 1929; W pracy Pogotowia Bojowego PPS,, [w:] tamże; Janina Benedekówna, [w:] Kobiety niepodległości. Wspomnienia z lat 1910–1918, red. Kamil Piskała, Marta Sikorska-Kowalska, Warszawa 2019, s. 97–142 (zbiorowe wydanie powyższych relacji); Wanda Thun-Mazaraki (przyczynek do historii szkolnictwa żeńskiego w Płocku), „Notatki Płockie”, 9 (1964), 1–2 (27–28), s. 44–45.
Przypisy
Kategoria:Polscy biolodzy XX wieku Kategoria:Członkowie Związku Strzeleckiego (1910–1914) Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcja Rewolucyjna Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich Kategoria:Członkinie Ligi Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego Kategoria:Członkinie Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Członkowie Pogotowia Bojowego PPS Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Urodzeni w 1891 Kategoria:Zmarli w 1977 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego