Gaston Bachelard (ur. 27 czerwca 1884 w Bar-sur-Aube, zm. 16 października 1962 w Paryżu) – francuski filozof nauki i poezji, który mimo niskiego pochodzenia i samouctwa osiągnął największe zaszczyty w Akademii Francuskiej. Miał wpływ na wielu późniejszych filozofów francuskich takich jak Michel Foucault, Louis Althusser, Dominique Lecourt i Jacques Derrida.
Życiorys Urodził się w Bar-sur-Aube, gdzie ukończył szkołę średnią. Pracował w urzędzie telegraficzno-pocztowym w Remiremont. Planując karierę inżynierską, rozpoczął naukę w Lycée Saint-Louis w Paryżu. Brał udział w I wojnie światowej jako telegrafista, a po jej zakończeniu pracował jako nauczyciel w szkole średniej. Zainteresował się następnie filozofią, uzyskując w 1920 roku licencjat w tej dyscyplinie, a w 1922 roku agrégation. Obronił w 1927 roku doktorat na Uniwersytecie Paryskim. Od 1930 roku wykładał na Uniwersytecie w Dijon, a następnie od 1940 roku w katedrze filozofii i historii nauki na Sorbonie, zostając tam po przejściu na emeryturę w 1954 roku profesorem honorowym.
Praca naukowa Studia Bachelarda nad filozofią nauki w takich pracach jak Le nouvel esprit scientifique czy La formation de l’esprit scientifique stanowiły jego własną wizję epistemologii historycznej jako rodzaju psychoanalizy umysłu naukowego. Argumentował przeciw neopozytywizmowi i pewnym wpływowym formom neokantyzmu, że nauka nigdy nie posługuje się epistemologią: Immanuel Kant i Auguste Comte przenieśli pewne konsekwencje fizyki Newtona do filozofii, ale teraz fizyka Newtona została zastąpiona przez teorię względności – tak nauka nie jest po prostu powiększającym się zbiorem prawd, ale raczej twórczym dialogiem między badaczem a eksperymentem, czymś raczej dedukcyjnym niż indukcyjnym (zob. metoda hipotetyczno-dedukcyjna). Bachelard był racjonalistą w sensie kartezjańskim. Thomas Kuhn używa bachelardowskiego pojęcia pęknięcia epistemologicznego tak jak je zreintepretował Alexandre Koyré do skonstruowania swojego pojęcia paradygmatu naukowego.
W świecie analitycznej filozofii nauki psychologistyczna koncepcja historii nauki przedstawiona przez Bachelarda nie jest dobrze przyjmowana. Odbiera się ją często jako raczej mieszaninę rozważań o takich tematach jak poezja, sny, psychoanaliza, wyobraźnia niż jako zwyczajną epistemologię. Jest to zrozumiałe na tle tradycji brytyjskiego empiryzmu, dziwi jednak na tle popularności falsyfikacjonizmu Karla Poppera i w analitycznej filozofii nauki – z którym koncepcja Bachelarda jest zbieżna. Być może dlatego, że Bachelard przedstawia wizję badacza romantycznego i natchnionego, inaczej niż Popper.
Dzieła 1932: L’intuition de l’instant 1934: Le nouvel esprit scientifique 1938: La formation de l’esprit scientifique 1938: La psychanalyse du feu 1940: La philosophie du non 1942: L’eau et les rêves 1943: L’air et les songes 1946: La terre et les rêveries du repos 1948: La terre et les rêveries de la volonté 1958: La poétique de l’espace English translation 1960: La poétique de la rêverie 1961: La flamme d’une chandelle
Tłumaczenia na język polski Wyobraźnia poetycka. Wybór pism, wyboru dokonał Henryk Chudak, tł. H. Chudak, Anna Tatarkiewicz; przedmowa Jan Błoński, Warszawa 1975, Państwowy Instytut Wydawniczy, seria Biblioteka Krytyki Współczesnej Kształtowanie się umysłu naukowego. Przyczynek do psychoanalizy wiedzy obiektywnej, Gdańsk 2002, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, (La Formation de l’esprit scientifique 1938) Filozofia, która mówi nie, Gdańsk 2000, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, (La philosophie du non, 1940) Poetyka marzenia, Gdańsk 1998, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, (La poétique de la reverie, 1960) Płomień świecy, Gdańsk 1998, Wydawnictwo słowo/obraz terytoria, (La flamme d’une chandelle, 1961)
Przypisy
Bibliografia Cristina Chimisso, Gaston Bachelard: Critic of Science and the Imagination, Routledge 2001 Ilona Błocian, Kamila Morawska, Marta Ples-Bęben, Gaston Bachelard i filozofie obrazu. Psychologiczne i społeczno-polityczne aspekty obrazowości, Wrocław 2018, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, . Gaston Bachelard. Konteksty i interpretacje. Pod redakcją Marty Ples-Bęben. Katowice 2020, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. .
Linki zewnętrzne Stanford Encyclopedia of Philosophy - rewolucje naukowe
Kategoria:Filozofowie francuskojęzyczni Kategoria:Filozofowie współcześni Kategoria:Francuscy filozofowie nauki Kategoria:Historycy filozofii Kategoria:Ludzie urodzeni w Bar-sur-Aube Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Paryskiego Kategoria:Zmarli w 1962