mały|Symbole graficzne unijnych produktów o chronionym pochodzeniu geograficznym. Oznaczenia pochodzenia geograficznego produktów rolnych w Unii Europejskiej – system ochrony regionalnych produktów rolnych w Unii Europejskiej, mający na celu ochronę nazw tych produktów i zapewnienie ich autentyczności. Dotyczy wyrobów wytwarzanych na określonym obszarze w sposób tradycyjny. Ustawodawstwo unijne w tym względzie wzoruje się na francuskim systemie oraz włoskim i stosowane jest od 1992 r.
Kategorie produktów Rolne produkty regionalne i tradycyjne mogą zostać zarejestrowane przez Komisję Europejską jako:
Chroniona nazwa pochodzenia (, ) jest kategorią produktów wytwarzanych w konkretnym regionie, miejscu lub (wyjątkowo) w państwie. Nazwa tego miejsca lub regionu (np. Miód kurpiowski) zastrzeżona jest dla konkretnego produktu chronionego, i nie może być używana jako nazwa produktów wytwarzanych gdzie indziej lub według innych receptur. Jakość produktu lub jego cechy charakterystyczne powinny być związane z miejscem jego powstania. Warunki przyrodnicze i kulturowe regionu powstania powinny wpływać na cechy wyrobu. Produkcja surowców i cały proces wytwarzania produktu powinien odbywać się w miejscu wynikającym z jego nazwy.
Chronione oznaczenie geograficzne (ang. , ) jest również kategorią produktów wytwarzanych w konkretnym regionie, miejscu lub (wyjątkowo) w państwie. Związek produktu z regionem nie musi być jednak tak ścisły jak w wypadku produktu z Chronioną Nazwą Pochodzenia. W wypadku produktu CH.O.G.: Wyrób chroniony musi być produkowany w regionie, z którego wynika jego nazwa, ale przebiegać tam musi tylko jedna z faz wytwarzania (produkcja, przetwarzania lub przygotowanie). Np. mięso na Kiełbasę Lisiecką może być pozyskiwane z innych regionów, ale proces produkcji musi odbywać się w okolicach Liszek i Czernichowa. Wyrób musi mieć silny związek z miejscem pochodzenia. Cechy wyrobu nie muszą jednak wynikać bezpośrednio z charakteru przyrodniczego lub kulturowego miejsca powstania.
Gwarantowana tradycyjna specjalność (ang. , ) – to kategoria produktów chronionych ze względu na tradycyjny sposób produkcji, skład lub wykonanie z tradycyjnych surowców. W przeciwieństwie do dwóch powyższych kategorii, produkt G.T.S. może być produkowany na całym terenie kraju składającego wniosek o rejestrację. Ten typ ochrony produktu nie obejmuje jego nazwy, która w niektórych przypadkach może nadal być używana do nazywania produktów nie odpowiadających chronionej recepturze. Produkty chronione odróżniają się od zwykłych napisem „gwarantowana tradycyjna specjalność” oraz znakiem unijnym na etykiecie. Produkt G.T.S. powinien: być produkowany przy użyciu tradycyjnych surowców, lub charakteryzować się tradycyjnym składem, sposobem produkcji lub przetwarzania.
Nazwa produktu musi być sama w sobie specyficzna lub wyrażać specyficzny charakter produktu rolnego lub środka spożywczego. Nazwa musi być tradycyjna i zgodna z przepisami krajowymi lub być przyjęta zwyczajowo.
Produkty chronione w innych krajach Unii
Liczba produktów chronionych w Unii Europejskiej zmienia się dynamicznie – niemal w każdym miesiącu Komisja Europejska rejestruje nowe nazwy lub przyjmuje wnioski o zmianę specyfikacji. Z tego względu poniższe dane liczbowe mają charakter poglądowy (stan na styczeń 2026 r.). Aby uzyskać precyzyjne informacje o statusie konkretnego produktu lub aktualnych statystykach, należy korzystać z oficjalnych rejestrów unijnych (linki w sekcji Wyszukiwarki i rejestry).
Liderami systemu ochrony jakości od lat pozostają kraje Europy Południowej: Włochy, Francja oraz Hiszpania, które łącznie odpowiadają za znaczną część wszystkich zarejestrowanych nazw w UE.
+ Zestawienie produktów chronionych (ChNP, ChOG, GTS) w państwach UEOpracowanie własne na podstawie danych rejestru eAmbrosia (Komisja Europejska) oraz portalu GIview. Dane szacunkowe na styczeń 2026 r., obejmują łącznie: żywność, wina oraz napoje spirytusowe. Państwo Szacunkowa liczba(2026 r.) Przykładowe produkty (ChNP, ChOG, GTS) ok. 80 Tyroler Speck (szynka), Steirisches Kürbiskernöl (olej), ser Vorarlberger Bergkäse ok. 40 Oude Gueuze (piwo), szynka ardeńska (Jambon d'Ardenne), ser Herve ok. 70 Balgarskorozovo maslo (olejek różany), Sirene (ser), Gornooryahovski sudzhuk (kiełbasa) ok. 70 Pršut (szynka suszona), oliwa z Istrii, (ser z wyspy Pag) ok. 25 Halloumi (ser), wino Commandaria, kiełbasa Pitsilia ok. 45 Ołomunieckie twarożki (ser), České pivo, Hrušovica ok. 15 (ser pleśniowy), Esrom (ser), wino z Jutlandii (Dons) 2 Estonian Vodka (wódka), Sõir (ser) ok. 12 Vodka of Finland, Lapin Poron liha (mięso renifera), Karjalanpiirakka (wypiek) ok. 770 Szampan (wino), Roquefort (ser), Cognac (alkohol), Brie de Meaux (ser) ok. 280 Feta (ser), (oliwki), Chios Mastiha (żywica), Samos (wino) ok. 380 Jamón serrano (szynka), Manchego (ser), Rioja (wino), Cava (wino musujące) ok. 25 Gouda Holland (ser), Edam Holland (ser), śledzie Hollandse Nieuwe ok. 15 Irish Whiskey, Irish Cream (likier), Waterford Blaa (pieczywo) ok. 15 Skilandis (wędlina), ser Liliputas, miód pitny Stakliškės ok. 5 Miel luxembourgeois (miód), wina z doliny Mozeli, Beurre rose (masło) 2 Salinātie rudzu rupjmaize (chleb żytni), Carnikavas nēģi (minogi) ok. 5 Wina z Gozo, Ġbejna (ser – status w trakcie ustaleń), ciabatta ok. 180 (marcepan), (kiełbaski), piwo Kölsch, wina reńskie ok. 46 Oscypek, Rogal świętomarciński, Kiełbasa lisiecka, Polish Vodka ok. 200 Porto (wino), (ser), Chouriço de Portalegre (kiełbasa) ok. 30 (powidła), Salami z Sibiu, wino Cotnari ok. 35 Slovenská bryndza (ser), Zázrivský korbáčik (ser), Skalický trdelník (ciasto) ok. 30 Kranjska klobasa (kiełbasa), olej z pestek dyni, Slovenska potica (ciasto) ok. 10 (ikra sielawy), Svecia (ser), wódka szwedzka ok. 80 Tokaj (wino), Téliszalámi (salami), papryka z Segedyna ok. 890 Parmigiano Reggiano (ser), Prosciutto di Parma (szynka), Gorgonzola, Chianti (wino)
Wyszukiwarki i rejestry Ze względu na częste aktualizacje list (nowe rejestracje), najbardziej wiarygodnym źródłem informacji są oficjalne bazy danych prowadzone przez instytucje unijne: eAmbrosia (ang.) – oficjalny, prawny rejestr Komisji Europejskiej zawierający wszystkie akty prawne i specyfikacje produktów. GIview (ang.) – rozbudowana wyszukiwarka prowadzona przez Urząd UE ds. Własności Intelektualnej (EUIPO), umożliwiająca przeglądanie produktów na mapie oraz wyszukiwanie zaawansowane.
Polskie produkty objęte ochroną Unii Europejskiej Produkty zarejestrowane, czyli wpisane przez Komisję Europejską do Rejestru Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych lub do Rejestru Gwarantowanych Tradycyjnych Specjalności. Rodzaj ochrony Nazwa produktu Kategoria produktu Chroniona nazwa pochodzenia Bryndza podhalańska kl. 1.3: Sery Oscypek kl. 1.3: Sery Redykołka kl. 1.3: SeryMiód z Sejneńszczyzny/Łoździejszczyzny (Seinu/Lazdiju krašto medus)kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego Podkarpacki miód spadziowy kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcegoMiód spadziowy z Beskidu Wyspowegokl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego Fasola Piękny Jaś z Doliny Dunajca kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Fasola wrzawska kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Wiśnia nadwiślanka kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Karp zatorski kl. 1.7: Świeże ryby, małże i skorupiaki Chronione oznaczenie geograficzne Jagnięcina podhalańska kl. 1.1: Mięso świeże (i podroby) Kiełbasa biała parzona wielkopolska kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Kiełbasa lisiecka kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Kiełbasa piaszczańska kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Krupnioki śląskie kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Wielkopolski ser smażony kl. 1.3: Sery Ser koryciński swojski kl. 1.3: Sery Miód drahimski kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego Miód kurpiowski kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego Miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich kl. 1.4: Inne produkty pochodzenia zwierzęcego Czosnek galicyjski kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Fasola korczyńska kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Jabłka grójeckie kl. 1.6: Owoce, warzywa i zbożaJabłka łąckie kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Truskawka kaszubska lub Kaszëbskô malëna kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Suska sechlońska kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Śliwka szydłowska kl. 1.6: Owoce, warzywa i zboża Podpiwek kujawski kl. 1.8: Inne produkty wymienione w załączniku I do Traktatu (przyprawy itd.) Andruty kaliskie kl. 2.4: Wyroby piekarskie Kołocz śląski/Kołacz śląski kl. 2.4: Wyroby piekarskie Obwarzanek krakowski kl. 2.4: Wyroby piekarskie Rogal świętomarciński kl. 2.4: Wyroby piekarskieCebularz lubelskikl. 2.4: Wyroby piekarskie Chleb prądnicki kl. 2.4: Wyroby piekarskie Gwarantowana tradycyjna specjalność Kabanosy kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Kiełbasa jałowcowa kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Kiełbasa krakowska sucha staropolska kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Kiełbasa myśliwska kl. 1.2: Produkty wytworzone na bazie mięsa Olej rydzowy kl. 1.5: Oleje i tłuszcze Staropolski miód pitny „półtorak” kl. 1.8: Inne produkty Staropolski miód pitny „dwójniak” kl. 1.8: Inne produkty Staropolski miód pitny „trójniak” kl. 1.8: Inne produkty Staropolski miód pitny „czwórniak” kl. 1.8: Inne produkty Pierekaczewnik kl. 2.3: Wyroby piekarskie
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych Wyszukiwarka zarejestrowanych produktów na stronie Komisji Europejskiej System ochrony produktów regionalnych i tradycyjnych, Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, www.ijhar-s.gov.pl
Kategoria:Produkty regionalne chronione prawem Unii Europejskiej Kategoria:Rolnictwo w Unii Europejskiej Kategoria:Prawo własności przemysłowej