Tramwaje w Krakowie – funkcjonujący w Krakowie od 1882 roku system transportu tramwajowego. System obejmuje sieć torowisk o łącznej długości około 97 km (193,6 km pojedynczego toru w 2020), po którym regularnie kursuje 27 linii (24 zwykłe i 3 nocne). Utrzymanie infrastruktury należy do zadań Zarządu Dróg Miasta Krakowa, organizacja przewozów do zadań Zarządu Transportu Publicznego w Krakowie, natomiast wykonywaniem przewozów oraz utrzymaniem taboru zajmuje się MPK Kraków.
Wraz z otwarciem estakady tramwajowej Lipska – Wielicka, od września 2015 roku w mieście funkcjonuje pierwszy korytarz sieci szybkiego tramwaju w relacji Kurdwanów – Krowodrza Górka, znany pod nazwą Krakowski Szybki Tramwaj, z którego korzystają również zwykłe linie tramwajowe. We wrześniu 2023 roku korytarz ten został przedłużony, dzięki ukończeniu nowej linii o długości 5,5 km na odcinku Krowodrza Górka – Górka Narodowa.
Historia
Sieć tramwajowa Torowiska Krakowska sieć tramwajowa ma budowę promienistą. Większość linii prowadzi od centrum do poszczególnych dzielnic. Centralnymi punktami systemu są Stare Miasto (szczególnie Teatr Słowackiego, Stary Kleparz i Teatr Bagatela), Rondo Grzegórzeckie, Rondo Mogilskie, Rondo Czyżyńskie oraz Plac Centralny. Układ jest wrażliwy na prace remontowe prowadzone na głównych liniach z powodu trudności z wyznaczaniem tras objazdowych, by nie doprowadzić do przeciążenia pozostałych odcinków.
Większość torowisk w Krakowie znajduje się w dobrym stanie technicznym. Są to odcinki wybudowane lub generalnie zmodernizowane w ciągu ostatnich 20 lat (stan w 2019). Część torowisk, głównie we wschodniej części miasta w Nowej Hucie, w wyniku wieloletnich zaniedbań znajduje się w stanie złym lub bardzo złym. Według stanu na koniec 2022 roku 8,4% ogółu torowisk wymaga naprawy (spadek o 18,4 punktów procentowych w stosunku do końca 2020 roku).
centruj|mały|1000x1000px|Krakowska sieć tramwajowa
Linie tramwajowe mały|Estakada tramwajowa Lipska – WielickaLinie tramwajowe w Krakowie posiadają numery z zakresu 0 – 99 i kursują przez całą dobę. Obecnie stosowana jest następująca konwencja numeracji:
x, 1x, 2x – linie zwykłe i muzealne 4x – linie wspomagające i specjalne (specjalne kursujące w ramach Krakowskiej Linii Muzealnej) 6x – linie nocne i specjalne (specjalne uruchamiane podczas Krakowskiej Nocy Muzeów oraz w ramach Krakowskiej Linii Muzealnej) 7x – linie zastępcze (uruchamiane w trakcie remontów, objazdów itp.) 8x – linie specjalne (uruchamiane podczas uroczystości Wszystkich Świętych oraz Zaduszek)
Ponadto w przeszłości zastosowano również: 3x – linie zwykłe (kursujące w latach 1999–2000, a także w latach 2005–2008 wyłącznie do pętli Kurdwanów ) 5x – linie Krakowskiego Szybkiego Tramwaju o zwiększonej częstotliwości kursujące w latach 2008–2026, zastąpione numeracjami linii zwykłych. 9x – linia specjalna (uruchomiona podczas otwarcia tunelu Krakowskiego Szybkiego Tramwaju w 2008 roku) Sx - linie specjalne (uruchomione podczas Światowych Dni Młodzieży w 2016 roku)
Wykaz linii stałych centruj|mały|1000x1000px|Stałe dzienne linie tramwajowe w Krakowie. centruj|mały|1000x1000px|Stałe nocne linie tramwajowe w Krakowie.
Przyszłość sieci centruj|mały|1000x1000px|Przyszłość krakowskiej sieci tramwajowejTrasy wybudowane (od 2022 roku)
1. Część tramwajowa Trasy Łagiewnickiej – wybudowana w roku 2022 – od pętli na os. Kurdwanów do ulicy Zakopiańskiej, z tunelem pod Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”. 18 listopada 2016 roku otwarto oferty na budowę Trasy Łagiewnickiej. Najniższą cenę – 802 mln zł – zaproponowało konsorcjum Budimex SA i Ferrovial Agroman SA. W ramach inwestycji została wybudowana linia tramwajowa łącząca pętlę Kurdwanów z ulicą Zakopiańską.
thumb|Budowa linii tramwajowej w ciągu Trasy Łagiewnickiej (stan w kwietniu 2022) 2. Linia tramwajowa KST, etap III – od pętli Krowodrza Górka do osiedla Górka Narodowa. 25 listopada otworzono oferty w przetargu na realizację linii Krowodrza Górka – Górka Narodowa. Najkorzystniejszą ofertę złożyło konsorcjum firm ZUE i PORR Polska Infrastructure (253,4 mln zł). Firma Porr jednak nie przedłużyła oferty (co było wymagane w związku z przedłużającą się procedurą przetargową) i konsorcjum wycofało się. ZIKiT wybrał konsorcjum dwóch firm Przedsiębiorstwa Usług Technicznych INTERCOR oraz Przedsiębiorstwa Inżynieryjnych Robót Kolejowych TOR-KRAK (326,2 mln zł). Wykonawca po podpisaniu umowy będzie miał 42 miesiące na realizację inwestycji. Prace budowlane rozpoczęto w lipcu 2020 a linia została otwarta 4 września 2023.
3. Linia tramwajowa KST, etap IV – od skrzyżowania z ulicą Mogilską i aleją Jana Pawła II, ulicą Meissnera, w tunelu/wykopie w ciągu ulicy Młyńskiej, w tunelu pod rondem Polsadu i ulicą Lublańską, wzdłuż ulic Dobrego Pasterza, Krzesławickiej i Bohomolca, do pętli Mistrzejowice. Od 2014 trwają prace projektowe, a 26 maja 2017 r. Urząd Miasta Krakowa wydał decyzję środowiskową ws. budowy linii przez ul. Meissnera do pętli na os. Mistrzejowice. Projekt będzie finansowany w modelu Partnerstwa Publiczno-Prywatnego. 24 listopada 2020 wybrano ofertę konsorcjum PPP Solutions Polska Sp. z o.o. (lider), Gulermak AGir Sanayi Insaat ve Taahhu A.S. (partner) na kwotę 1 125 398 096,71 zł brutto. 26 września 2026 roku oddano odcinek do użytku.
Trasy planowane 4. Linia tramwajowa na ul. Lema – od skrzyżowania z ulicą Meissnera, ulicą Stanisława Lema, do skrzyżowania z aleją Pokoju.
5. Linia tramwajowa KST „Stella-Sawickiego” – od węzła Mistrzejowice, przez ulicę Stella-Sawickiego i Nowohucką, do skrzyżowania z aleją Pokoju.
6. Trasa Ciepłownicza – od ronda Dywizjonu 308, w kierunku południowym ulicą Nowohucką, węzłem Łęg na Trasę Ciepłowniczą, która poprowadzona będzie po zachodniej stronie Elektrociepłowni Kraków, nowym mostem nad Wisłą i estakadami nad terenami zalewowymi, do węzła Płaszów na skrzyżowaniu z ulicą Lipską.
7. Trasa Nowobagrowa – od węzła Płaszów na skrzyżowaniu z ulicą Lipską, ulicą Mierzeja Wiślana, estakadami (lub tunelami) umożliwiającymi przekroczenie terenów kolejowych i przemysłowych, do skrzyżowania ulic Wielickiej, Kamieńskiego i Nowosądeckiej.
8. Przedłużenie trasy tramwajowej od „Salwatora” – od pętli „Salwator”, ulicą Księcia Józefa, do pętli przy węźle „Przegorzały”.
9. Linia tramwajowa KST „Krowodrza Górka–Azory” – od pętli Krowodrza Górka wzdłuż ulicy Opolskiej i Wojciecha Weissa, do pętli w okolicach ulicy Marii Jaremy.
10. Linia tramwajowa „Cichy Kącik–Azory” – od pętli Azory w okolicach ulicy Marii Jaremy, ulicami Wojciecha Weissa, Głowackiego i Piastowską, do pętli Cichy Kącik.
11. Linia tramwajowa do węzła Kraków-Skawina – od pętli Czerwone Maki P+R, ulicą Karola Bunscha, nową ulicą Humboldta, ulicą Skotnicką, do pętli przy węźle autostradowym Kraków-Skawina.
12. Linia tramwajowa „Rondo Barei–Górka Narodowa” – od Ronda Barei, ulicą Strzelców, nad linią kolejową, planowaną ulicą Iwaszki, do pętli na Górce Narodowej.
13. Linia tramwajowa do Rybitw/Dzielnicy Nowe Miasto – od pętli Mały Płaszów P+R, ulicami Jana Surzyckiego, Christo Botewa i Tadeusza Śliwiaka, do węzła drogowego Kraków Przewóz lub z rozwidleniami do Dzielnicy Nowe Miasto, w tym do osiedla Złocień.
14. Linia tramwajowa do Złocienia – od ulicy Tadeusza Śliwiaka, przez ulicę Mariana Domagały, do osiedla Złocień.
15. Linia tramwajowa do Szpitala Uniwersyteckiego – od skrzyżowania ulicy Wielickiej i Teligi, ulicą Wielicką, następnie na południe nowoprojektowaną ulicą równoległą do ulicy Marii Orwid, wzdłuż wschodniej części Szpitala Uniwersyteckiego, do terenów na południe od szpitala.
16. Linia tramwajowa do Walcowni – remont linii tramwajowej od ulicy Ujastek, wzdłuż ulicy Morozowej, do pętli Walcownia, budowa linii tramwajowej ulicą Karola Łowińskiego lub oba te warianty.
19. Przedłużenie linii na os. Piastów – od pętli os. Piastów, wzdłuż ulicy Piasta Kołodzieja, do planowanej stacji SKA przy ulicy Powstańców.
20. Linia tramwajowa "Azory–Bronowice" – od planowanej pętli Azory w okolicach ulicy Marii Jaremy, wzdłuż ulicy Opolskiej i Josepha Conrada, do okolic za Galerią Bronowice.
21. Linia tramwajowa do Osiedla Rżąka – od skrzyżowania ulicy Wielickiej i Teligi, ulicą Wielicką, do pętli między ulicą Wielicką a Czerwiakowskiego z możliwością wydłużenia do Węzła Wielickiego.
22. Linia tramwajowa z Dębnik do Cichego Kącika – od skrzyżowania ulic Monte Cassino i Kapelanka, wzdłuż ulicy Zielińskiego, a następnie – najprawdopodobniej w tunelu – do pętli w Cichym Kąciku.
Zajezdnie
W Krakowie tramwaje stacjonują w trzech zajezdniach (dwóch liniowych i jednej muzealnej) . Planowana jest budowa trzeciej zajezdni liniowej, która miałaby być częścią pierwszej linii krakowskiego premetra. Nazwa Schemat Rok otwarcia Rodzaj stacjonującego taboru Liczba wagonów Zdjęcie Zajezdnia św. Wawrzyńca 200x200px 1913Zmodernizowana w latach 1997–2010. SN1, PN3, SN2 + PN2, N + ND, LH, 102N zmienna 150px Zajezdnia Podgórze 200x200px 1938Modernizowana od 2025 roku. 105Na, NGT6, NGT8, GT8N, 2014N, Tango 180 150px Zajezdnia Nowa Huta 200x200px 1969Zmodernizowana w latach 2015–2022. E1, C3, N8S-NF, N8C-NF, EU8N, 405N, 2014N, Tango 179 150pxZajezdnia Stelmachów200x200pxplanowana–––
Końcówki Krakowska sieć tramwajowa jest dostosowana do eksploatacji taboru jednokierunkowego, dlatego na wszystkich stałych końcówkach wybudowane są pętle. W wypadku tras częściowo zamkniętych z powodu remontów lub otwartych odcinków tras będących w budowie stosowane są tymczasowe zwrotnice pozwalające na zmianę toru bez zawracania. Na takich liniach kursują wagony dwukierunkowe N8 i GT8S.
Pętle eksploatowane liniowo Lp. Nazwa Schemat Rok otwarciaRok modernizacji Liczba torów Inna infrastruktura Linie Zdjęcie 1. Borek Fałęcki 150px 1950 3 Mijanka 8,19,22,50 150px 2. Bronowice 150px 1937 2019 2 – - 150px 3. Bronowice Małe 150px 1975 2 Tor odstawczy - 150px 4. Cichy Kącik 150px 1902Przeniesiona w obecne miejsce w 1954 roku. 1954 2 Tor odstawczy8, 77 150px 5. Cmentarz Rakowicki 150px 1934 1 Wypustka torowaBrak połączenia toru z pętlą, przykryty asfaltem w 2019 roku. 76 150px 6. Czerwone Maki P+R 150px 2012 2 Tor odstawczy 11,12,18,62, 77 150px 7. Dworzec Towarowy 150px 1907 2007 5 – 14,16,77 150px 8. Górka Narodowa P+R 150px 2024 3 Mijanka/tor odstawczy 5,7,18, 69, 9. Kopiec Wandy 150px 1977 2 – 16Wybrane kursy., 22 150px 10. Krowodrza Górka P+R 150px 1984 2007, 2022 2 – 3, 15 150px 11. Kurdwanów P+R 150px 2000 2022 2 – 7,70,74 150px 12. Łagiewniki 150px 1938 3 – – 150px 13. Mały Płaszów P+R 150px 2010 2 – 11, 20, 76 150px 14. Mistrzejowice 150px 1974 2026 2 – 9,14150px 15. Nowy Bieżanów P+R 150px 1978 2 Tor odstawczy,kanał naprawczy 3,9,13,49,69 150px 16. Osiedle Piastów 150px 1976 2 Tor odstawczy 12,15,21,64 150px 17. Plac Centralny 150px 1957 2015 1 Rozjazd 62150px 18. Pleszów 150px 1962 2018 2 Tor odstawczy, mijanka 16,70150px 19. Salwator 150px 1917 2024 2 – 1,13 150px 20. TAURON Arena Kraków Wieczysta 150px 1964 2015 2 – 49 150px 21. Wzgórza Krzesławickie 150px 1968 2025 2 – 1, 4, 5 150px
Pętle nieużywane liniowo Lp. Nazwa Schemat Rok otwarciaRok modernizacji Liczba torów Inna infrastruktura Linie Zdjęcie 1. Dajwór 150px 1953 2009 2 Mijanka 0W okresie wakacyjnym jako Krakowska Linia Muzealna. 150px 2. Dąbie 150px 1968 2 –– 150px 3. Prokocim 150px 1965 2 –– 150px 4. Rondo Hipokratesa (dawniej Bieńczyce) 150px 1966 2 – - 150px 5. Walcownia 150px 1955 2 Tor odstawczy– bezramki|150x150px
Jako pętle wykorzystywane są również okazjonalnie zajezdnie, a także niektóre przystanki przelotowe (np. Plac Centralny), gdzie układ torowisk pozwala na objechanie określonej części miasta i powrót tą samą trasą.
Inne końcówki