mały|Grób Adama Pawlikowskiego na cmentarzu Powązkowskim Adam Pawlikowski (ur. 21 listopada 1925 w Warszawie, zm. 17 stycznia 1976 tamże) – polski aktor niezawodowy, dziennikarz, krytyk filmowy, muzykolog, kompozytor. Nazywany „Dudusiem”. Był wirtuozem okaryny.
Życiorys Adam Pawlikowski urodził się w rodzinie Kazimierza i Zofii z Nowackich. Był żołnierzem pułku Armii Krajowej „Baszta”, a od 21 września 1944 roku – 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy”. W pierwszym dniu powstania warszawskiego został ranny. Po kapitulacji powstania trafił do Oflagu VII A Murnau. Wiosną 1945 roku, po wyzwoleniu z niemieckiej niewoli, wstąpił do 2 Korpusu Polskiego we Włoszech i rozpoczął studia medyczne. W 1947 roku wrócił do Polski. Studiował muzykologię, a w latach 1948–1957 zajmował się krytyką filmową i muzyczną. Później zajął się aktorstwem i grał w wielu polskich filmach. Do historii polskiego kina przeszła scena z jego udziałem z filmu Popiół i diament Andrzeja Wajdy – przy barze ze Zbigniewem Cybulskim zapalają alkohol w kieliszkach, jako znicze dla poległych.
Jego głos w niektórych filmach podkładał aktor Zygmunt Listkiewicz.
Zeznawał jako świadek oskarżenia w procesie przeciwko Januszowi Szpotańskiemu, autorowi „Cichych i gęgaczy”, za co został ukarany towarzyskim ostracyzmem, podejrzewany o współpracę z SB. Był w obrębie zainteresowań służb bezpieczeństwa (został w ich aktach określony jako kontakt poufny), ale o swoich kontaktach ze służbami informował wszystkich znajomych. Według słów Jana Olszewskiego, obrońcy w procesie Szpotańskiego, rola aktora była marginalna, a jego zeznanie zostało przez niego udzielone niechętnie (został na nie dowieziony z zakładu psychiatrycznego, w którym przypuszczalnie ukrył się przed sądem), z których następnie próbował się wycofywać. Jego rola została wyolbrzymiona przez „czarną legendę”, zwłaszcza niezasadne łączenie procesu ze śmiercią samobójczą, która była rezultatem długotrwałej choroby psychicznej (cyklofrenii)Wojciech Kałużyński, Niebieskie ptaki PRL, Warszawa 2014, s. 265–270..
W ostatnim okresie życia aktor borykał się z problemami finansowymi, żył na granicy ubóstwa (jadał u przyjaciół i znajomych), a problemy natury psychicznej uniemożliwiały mu podjęcie pracy zarobkowej. Zmarł śmiercią samobójczą, wyskakując z okna swojego warszawskiego mieszkania na ósmym piętrze w bloku na tyłach Alej Jerozolimskich. Był przyjacielem Andrzeja Wajdy.
Agnieszka Osiecka pisała o nim w Szpetnych czterdziestoletnich (1985):"Adam dźwigał, że się tak wyrażę, trzeci koszyk intelektualny, koszyk metafizyczny. Ja sama w owych latach świeciłam światłem odbitym, byłam jak bombka na choince, łapałam promienie z różnych kierunków. Jednak Pawlikowski oświetlił mnie szczególnie silnie, biło od niego osobliwe, czarne światło. Dla wielu z nas był mistrzem lub pół-mistrzem. Pomnożył nasze życie o wartości, o których nie mieliśmy poprzednio pojęcia. Nas wzbogacając, sam biedniał i niszczył się z dnia na dzień. Mógłby ktoś powiedzieć, ze pożerała go choroba, ale czyż my sami nie jesteśmy chorobą, a choroba - nami?"Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera H-1-14/15).
Współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa Na początku lat sześćdziesiątych XX w. został zarejestrowany jako Kontakt Poufny pod pseudonimem „Adaś”. Z zapisów ewidencyjnych wynika, że został pozyskany przez Wydział VIII Departamentu II MSW. Materiały dotyczące jego współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa zachowały się w Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej pod sygnaturami AIPN 01434/279/J i AIPN 001102/2098/CD.
Filmografia 1957: Kanał – Niemiec przy wylocie kanału 1958: Popiół i diament – Andrzej 1958: Pożegnania – oficer niemiecki w lokalu Feliksa 1959: Portret mężczyzny z medalem (etiuda szkolna) 1959: Wspólny pokój – Zygmunt Stukonis 1959: Biały niedźwiedź – major Rudolf von Henneberg 1959: Lotna – porucznik Witold Wodnicki 1960: Historia współczesna – mechanik Jerzy Biesiada 1960: Rozstanie – Żbik, syn hrabiny 1960: Zezowate szczęście – podchorąży Osewski 1960: Do widzenia, do jutra – widz w teatrze „Tik Tak” 1961: Zuzanna i chłopcy – kierownik schroniska 1961: Złoto – przyjaciel Piotra 1961: Historia żółtej ciżemki – herold zapowiadający króla 1961: Drugi człowiek – znajomy Krystyny 1961: Droga na Zachód – porucznik, dowódca pociągu 1962: Pistolet typu „Walter P-38” – gestapowiec 1962: Mój stary – mąż właścicielki suczki Miki 1963: Zbrodniarz i panna – Henryk Zawadzki, złodziej hotelowy 1963: Rozwodów nie będzie – urzędnik USC; występuje także w 3 noweli 1963: Ranny w lesie – „Ćwiek” 1963: Pamiętnik pani Hanki – Lutek Wybranowski 1963: Naprawdę wczoraj – mężczyzna na bankiecie 1963: Daleka jest droga – rotmistrz 1964: Życie raz jeszcze – dowódca oddziału NSZ zatrzymującego pociąg 1964: Rękopis znaleziony w Saragossie – Don Pedro Uzeda, kabalista 1964: Giuseppe w Warszawie – konspirator odbierający „Satyra” 1965: Sam pośród miasta – barman w lokalu 1965: Perły i dukaty – Wiktor 1965: Dzień ostatni, dzień pierwszy – „Jeremi” 1966: Piekło i niebo – oficer w czyśćcu 1966: Pieczone gołąbki – gość z Zachodu 1966: Kochajmy syrenki – cwaniak Nurkiewicz 1966: Gdzie jest trzeci król – komisarz Didot z Interpolu 1966: Chciałbym się ogolić – śledzący samochód klienta 1966: Bariera – kelner 1967: Opowieści niezwykłe – sługa szejka 1967: Dziadek do orzechów – tajny sekretarz 1968: Wilcze echa – oficer na koniu, podwładny majora 1968: Stawka większa niż życie – kapitan Boldt w odc. 7 „Podwójny nelson” 1969: Wszystko na sprzedaż – mężczyzna przy barze w „Kamieniołomach” 1969: Urząd – lokaj mecenasa 1970: Kolumbowie – oficer sztabowy 1970: Dzięcioł – złodziej w supersamie i na prywatce 1970: Album polski – NSZ-owiec 1973: Wielka miłość Balzaka – mężczyzna na ślubie Anny Hańskiej i Jerzego Mniszcha 1974: Izkustvenata patica – Boliński 1974: Czterdziestolatek – dziennikarz Polskiego Radia
Źródło.
Przypisy
Bibliografia Wojciech Czuchnowski, Człowiek z okaryną, [w:] alehistoria, dodatek do Gazety Wyborczej; poniedziałek 16 stycznia 2012
Linki zewnętrzne
Adam Pawlikowski – powstańcze biogramy
Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy dziennikarze Kategoria:Polscy krytycy filmowi Kategoria:Polscy muzykolodzy Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Jeńcy Oflagu VII A Murnau Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (powstanie warszawskie) Kategoria:Żołnierze Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Polscy samobójcy Kategoria:Urodzeni w 1925 Kategoria:Zmarli w 1976 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Powstańcy warszawscy