Nowy Bytom (do 1922 pol. Frydenshuta; śl.: Frydenshuta, Frynsztad, Fryncita, Fryna; niem. Friedenshütte) – dzielnica i centrum administracyjne miasta Ruda Śląska. W latach 1947–1958 odrębne miasto.
Na podstawie danych Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii z 2024 roku w dzielnicy mieszka 8848 osób.
Historia thumb|250px Dom Słoneczny przy skrzyżowaniu ulic Pokoju i Piotra Niedurnego (2010) thumb|250px|Nowy Bytom – ul. Niedurnego thumb|250px|Nowy Bytom – kościół św. Pawła thumb|250px|Nowy Bytom – budynek B Urzędu Miasta Ruda Śląska thumb|250px|Nowy Bytom – ul. Niedurnego thumb|250px|Nowy Bytom – tyły kamienic przy ul. Wojska Polskiego (u wylotu ul. Kościuszki) Tereny dzisiejszego Nowego Bytomia były na przełomie XVIII i XIX wieku porośnięte lasem, zwanym Czarnym Lasem (niem. Beuthener Schwarzwald). Początkowo był to obszar dworski, odrębna jednostka administracyjna. 1 kwietnia 1890 wcielono ją do odległego miasta Bytomia, przez co Czarny Las stanowił jego eksklawę.
W XIX wieku na terenie Czarnego Lasu zaczęły powstawać huty i kopalnie a przy nich kolonie: Friedenshütte (Frydenshuta), Eintrachthütte (Zgoda) i Schwarzwald Czarny Las. Wszystkie kolonie w Czarnym Lesie (kompleksie leśnym) stanowiły do 1921 wydzieloną geograficznie część (eksklawę) miasta Bytomia (w latach 1891–1921 powiatu miejskiego Bytom). W 1922, po podziale Górnego Śląska, eksklawa Czarnego Lasu została przyłączona do Polski i przekształcona w samodzielną gminę, której nadano urzędową nazwę Nowy Bytom w miejsce tradycyjnej i urzędowej z okresu Plebiscytu nazwy Frydenshuta. W 1929 odłączono od niej kolonię Zgoda (na rzecz Świętochłowic). W 2006 z dzielnicy Nowy Bytom wyłączono kolonię Czarny Las wraz z częścią ulicy Czarnoleśnej, tworząc nową dzielnicę Rudy Śląskiej – Czarny Las.
Z dniem 1 stycznia 1940 Nowy Bytom formalnie uzyskał ustrój miejski na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939, ale z powodu wybuchu wojny nie wprowadzono tego w życie. Do wykonania ustawy, czyli utworzenia miasta doszło dopiero w lutym 1947, z mocą wsteczną od 1 stycznia 1947. 1 kwietnia 1951 Bykowinę włączono do Nowego Bytomia. W 1951 do Nowego Bytomia włączono miasto WirekDz.U. 1951 nr 18 poz. 147, a w 1954 Starą KuźnięUchwała Nr 12/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie zmiany granic miast Nowy Bytom, Stalinogród, Zawiercie oraz zmiany granic niektórych powiatów w województwie stalinogrodzkim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Stalinogrodzie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 10, Poz. 54).
W 1959 Nowy Bytom został połączony z miastem Ruda, tworząc miasto o nazwie Ruda ŚląskaDz.U. 1958 nr 69 poz. 342.
Przy nowobytomskim Rynku (obecnie pl. Jana Pawła II) znajduje się ratusz dawnej gminy i miasta Nowy Bytom, będący główną siedzibą władz miasta Ruda Śląska.
Kolonią Nowego Bytomia jest Kaufhaus – przyzakładowe osiedle patronackie Huty Pokój, z najstarszym górnośląskim domem towarowymMichał Bulsa, Patronackie osiedla robotnicze. Tom 1: Górny Śląsk, Łódź 2022, s. 208, 209..
Kalendarium Historia tej dzielnicy jest nierozerwalnie związana z rozwojem przemysłu na tym terenie.
1789 – otwarcie kopalni Louise 1805 – otwarcie kopalni Beelowssegen 1830 – otwarcie kopalń Ottilie i Lythandra 1836 – wybudowano hutę cynku Rosamunde 1840 – uruchomienie huty żelaza Friedenshütte (później Pokój). Huta żelaza została założona przez: Davida Loewnfelda, Moritza Friedländera i Simona Loewiego. Kolejnym właścicielem był hr. Andrzej Renard z Wielkich Strzelec. 1843 – otwarcie w gospodzie w okolicach huty Friedenshütte pierwszej szkoły 1846 – wybudowano hutę cynku Beuthener Hütte 1851 – otwarcie prywatnej szkoły w bytomskim Czarnym Lesie (Beuthener Schwarzwald) 1854 – otwarcie linii górnośląskiej kolei wąskotorowej na trasie Tarnowskie Góry – Karb – Frydenshuta (Nowy Bytom) – Nowa Wieś (Wirek Nowowiejski) 1855 – przejęcie huty Friedenshütte przez spółkę Minerva 1859 – otwarcie szkoły w budynku więzienia pomocniczego 1871 – przejęcie huty Friedenshütte przez rodzinę von Ballestrem i ich spółkę Oberbedarf 1873 – rozpoczęcie budowy kolejnej szkoły (zakończenie budowy 1874) 1880 – rozpoczęcie budowy nowego osiedla patronackiego (przyzakładowego) przy Friedenshütte nazwanego później Kaufhaus (od domu towarowego) 1883 – erygowano wspólną parafię dla Zgody i Frydenshuty 1884 – uruchomienie wodociągu w latach 1884–1885 zbudowano kościół św. Józefa według projektu Paula Jackischa (zburzony 1931) 1897 – otwarcie poczty 1888 – otwarcie tzw. kasyna hutniczego, późniejszego domu kultury lata 90. XIX wieku – uruchomienie linii tramwajowej z Królewskiej Huty do Bytomia 1900 – oddanie do użytku kolejnej szkoły 1901 – oddanie do użytku szpitala hutniczego 1902 – likwidacja huty cynku Beuthener Hütte oddano do użytku obecną szkołę nr 4 1904 – otwarcie domu handlowego huty Friedenshütte tzw. Kaufhaus 1905 – otwarcie remizy strażackiej otwarcie kolejnej szkoły 1906 – uruchomienie kanalizacji (zakończenie prac 1907) uruchomienie we Frydenshucie (przy ob. ul. Hallera) przystanku kolejowego Friedenshütte na linii normalnotorowej z Chebzia do Kochłowic 1907 – otwarcie pierwszej apteki otwarcie kolejnej szkoły (zakończenie budowy 1908) 1908 – wybudowanie wieży ciśnień przy zbiegu obecnych ulic Niedurnego i Chorzowskiej 1910–1912 – budowa kolonii robotniczej dla pracowników huty żelaza „Friedenshütte” w rejonie dzisiejszej ul. Wojska PolskiegoMichał Bulsa, Patronackie osiedla robotnicze. Tom 1: Górny Śląsk, Łódź 2022, s. 157, 158. 1911–1912 – w centrum Frydenshuty zbudowano drugi kościół pw. św. Pawła Apostoła według projektu Johennesa F. Klompa. 1912 – otwarcie progimnazjum Katholische Höhere Schule 1913 – otwarcie dworca kolejowego Friedenshütte 1920 – założenie Klubu Sportowego Siła (obecnie Pogoń) 1922 – przyłączenie (w wyniku podziału poplebiscytowego) Frydenshuty do Polski przemianowanie Frydenshuty na Nowy Bytom; nazwa nawiązywała do Bytomia, który pozostał po drugiej stronie granicy polsko-niemieckiej huta Friedenshütte została przejęta przez spółkę Friedenshütte AG 1928–1929 – zbudowano ratusz gminny (obecna siedziba Urzędu Miasta Ruda Śląska); gmina też otrzymała nowy herb przedstawiający: pół orła górnośląskiego, św. Barbarę i koło zębate. 1929 – odłączenie na rzecz Świętochłowic kolonii Zgoda 1931 – likwidacja huty cynku Rosamunde zburzono stary kościół św. Józefa z powodu szkód górniczych, do dziś istnieją fundamenty tego kościoła i plebania. 1933 – uruchomienie walcowni blachy na zimno w oparciu o wynalazek inż. Tadeusza Sendzimira. Był to pierwszy zakład, który dysponował taką technologią. 1938 – poświęcenie kościoła Ducha Św. w Czarnym Lesie. 1939 – na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z dnia 10 lipca gmina Nowy Bytom miała otrzymać z dniem 1 stycznia 1940 status miasta, który z powodu okupacji niemieckiej wprowadzono w życie dopiero w 1947 1 września 1939 – niemiecki Freikorps zamordował w Nowym Bytomiu 18 Polaków do 1946 – siedziba wiejskiej gminy Nowy Bytom 1 stycznia 1947 – powołanie organów miasta (w myśl ustawy Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939) 1951 – przyłączenie miasta Wirek (wraz z Bielszowicami, Halembą, Kochłowicami i Bykowiną) oraz Starej Kuźni założenie sekcji koszykówki w Klubie Sportowym Pogoń 1959 – Nowy Bytom wraz z Rudą tworzą miasto Ruda Śląska lata 60. XX w. – wybuch w wieży ciśnień, zginęły 4 osoby 2006 – odłączenie od dzielnicy kolonii Czarny Las 2021 – na mocy uchwały Rady Miasta Miejskie Centrum Kultury w Nowym Bytomiu ma zostać zmienione w Śląski Teatr Impresaryjny im. Henryka Bisty
Znane osoby W Nowym Bytomiu urodził się Lucjan Brychczy, piłkarz, trener, olimpijczyk.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Dawne miasta w województwie śląskim Kategoria:Historyczne dzielnice, osady i kolonie Bytomia Kategoria:Miasta w Polsce, którym nadano prawa miejskie w XX wieku Kategoria:Nowy Bytom