Biegus smukłonogi (Calidris subminuta) – gatunek małego wędrownego ptaka z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Gniazduje nieregularnie na Syberii, od okolic południka 65°E na wschód po Góry Koriackie, na południe do szerokości 50°N. Zimuje w Indiach, Azji Południowo-Wschodniej i Australazji. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia Po raz pierwszy gatunek opisał Alexander von Middendorff w 1853. Holotyp pochodził z Pasma Stanowego. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę Tringa subminuta. Obecnie (2021) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza biegusa smukłonogiego w rodzaju Calidris. Uznaje go za gatunek monotypowy, podobnie jak autorzy Handbook of the Birds of the World.

Dawniej umieszczany był w rodzaju Erolia (nieuznawany, synonim Calidris). Bywał łączony w jeden gatunek razem z biegusem karłowatym (Calidris minutilla), z którym tworzy nadgatunek.

Według wyników uzyskanych przez Jetz et al. (2012) w bardzo obszernym badaniu obejmującym 9993 gatunki ptaków pozycja biegusa smukłonogiego w rodzaju Calidris przedstawia się następująco:

Linia rozwojowa brodźca smukłonogiego około 17,4 mln lat temu wyodrębniła się z linii rozwojowej, która 16,9 mln lat temu podzieliła się na linię biegusa małego (C. temminckii) oraz tę, z której następnie wyłoniło się pozostałe 15 gatunków (tu nieukazanych dla większej czytelności kladogramu). Inaczej jego pozycję przedstawiają Gibson & Baker (2012), którzy do stworzenia drzewa filogenetycznego części siewkowców (fragment poniżej) wykorzystali analizę sekwencji 5 genów: RAG1, cytochromu b, 12S rRNA, ND2 i COI:

Morfologia thumb|Biegus smukłodzioby w szacie zimowej, Japonia thumb|Biegusy karłowate (Calidris minutilla) są bardzo podobne do smukłonogich i rozpoznanie jednego z nich wymaga uważnej obserwacji Długość ciała wynosi 13–16 cm, masa ciała – 20–37 g, rozpiętość skrzydeł – 26–31 cm. Długość skrzydła u samców wynosi 84–85 mm (n=28), u samic – 87–95 mm (n=13). Środkowy palec u samców mierzy 15,7–19,7 mm (n=33), u samic – 17,8–20,4 mm. Biegusy smukłonogie to niewielkie, smukłe ptaki o dość długiej szyi, nogach i palcach oraz krótkim dziobie. Są bardzo podobne do biegusów karłowatych (C. minutilla) gniazdujących w Kanadzie i na Alasce, identyfikacja tych dwóch gatunków wymaga uważnej obserwacji. Przedstawiciele obydwu gatunków mają jasne nogi, a projekcja lotek nie występuje. Biegusy smukłonogie są nieco większe, zazwyczaj mają jasną nasadę żuchwy, a szyja i nogi (głównie golenie) są dłuższe. Dzięki temu sylwetką podobne są bardziej do małego łęczaka (Tringa glareola) niż brodźca. Mają wyraźnie dłuższe palce, a środkowy nieznacznie dłuższy od skoku (u biegusów karłowatych są nieznacznie krótsze). W locie palce wystają nieco za ogon.

Ciemię i pokrywy uszne rdzawe z ciemnymi pasami. Ciemne upierzenie czoła często sięga do dzioba. Wyraźnie zarysowana biała brew, często rozwidlona za okiem, kantarek ciemny. Kark jasnordzawy. Szyję, boki ciała i pierś o rdzawym kolorze pokrywają drobne ciemnobrązowe pasy. Pióra wierzchu ciała mają rdzawobrązowe środki i rdzawe oraz jasnopłowe krawędzie. W szacie godowej rdzawe obrzeżenia wyróżniają pióra wierzchu ciała i lotek III rzędu. W szacie spoczynkowej krawędzie piór wierzchu ciała są szare, podobnie jak ciemię, szyja i pokrywy uszne, które prócz tego pokrywają drobne prążki. Pierś z domieszką szarobrązowego, z niewyraźnymi pasami po bokach ciała. Osobniki młodociane przypominają dorosłe w szacie godowej, ale z drobniejszymi pasami na piersi oraz wyraźniej kontrastującym z resztą upierzenia wzorem na płaszczu i barkówkach. Ich rdzawe ciemię wyraźnie odcina się od białej brwi. Głowa, szyja i pierś paskowane. Przynajmniej małe i średnie pokrywy mają białe krawędzie.

Zasięg występowania Tereny lęgowe są nieregularnie rozmieszczone w strefie lasów od południowo-zachodniej Syberii i Ałtaju do południowej tundry Gór Koriackich. Prócz tego gniazdują na Wyspach Komandorskich i północnych Wyspach Kurylskich. Obszar gniazdowania nie dociera do Morza Arktycznego. Na południe sięga do równoleżnika 50°N. W połowie XX wieku najdalej na zachód gatunek znany był z Barnaułu, Semeja (Kazachstan) i Tary, kolejno na długościach 83°E, 80°E i 76°E. Wyjątkowe było stwierdzenie biegusa smukłonogiego (i pozyskanie dwóch samców) w rezerwacie „Małaja Sośwa“, wówczas jeszcze pod nazwą Кондо-сосвенский государственный заповедник, i na bagnach w górnym biegu niewielkiej rzeki około . Według stanu wiedzy z początku lat 80. XX wieku zachodnia granica zasięgu znajduje się w okolicy leżącego nad Obem Niżniewartowska (; 1984) lub na południku 65°E, blisko rzeki Ob, w punkcie (1982).

Zimowiska rozciągają się od wschodnich Indii i Indochin po Tajwan i na południe przez Filipiny i Indonezję po zachodnią i południowo-wschodnią Australię. Większość biegusów smukłonogich zimuje w Azji Południowo-Wschodniej, nieliczne – w Australii, gdzie jednak pojawiają się każdego roku. Przebieg ich pierzenia różni się od tych zimujących w Azji Południowo-Wschodniej.

Ekologia, zachowanie i lęgi Biegusy smukłonogie gniazdują w różnorodnych zadrzewionych środowiskach strefy subarktycznej, często na otwartych torfowiskach lub w górskiej tundrze wcinającej się w głąb strefy tajgi. Poza sezonem lęgowym preferują mokradła położone w interiorze, szczególnie pola ryżowe. Prócz tego zimują na błotnistych lub pokrytych roślinnością obrzeżach nadbrzeżnych lub położonych blisko wybrzeża płytkich mokradeł, zarówno słodko-, jak i słonowodnych, w okolicach oczyszczalni ścieków i solnisk. Rzadziej pojawiają się na równiach pływowych.

Brakuje danych dotyczących zasięgu występowania, biologia lęgowa biegusów smukłonogich jest słabo poznana, podobnie jak skład ich pożywienia. Zjadają między innymi owady (biegaczowate), ślimaki, skorupiaki i nasiona. Zazwyczaj żerują w roślinności na brzegu zbiorników. Często wyciągają zdobycz z mułu lub zbierają z powierzchni wody. Poza sezonem lęgowym często dołączają do biegusów malutkich (C. minuta), rdzawoszyich (C. ruficollis) i małych (C temminckii). Zwykle żerują samotnie lub w niewielkich grupach, okazjonalnie liczących do 50 osobników. Odzywają się trelującym czrip przypominającym słabszy głos biegusa arktycznego (C. melanotos).

Prawdopodobnie biegusy smukłonogie mają dwie główne trasy wędrówek, które łączą się w Chinach. Pierwsza biegnie wzdłuż wschodniego wybrzeża Azji, przez Kraj Nadmorski, Mandżurię, Japonię i Półwysep Koreański, druga – przez kontynentalną część Azji. Zazwyczaj samice z terenów lęgowych odlatują pierwsze, wędrówka na południe rozpoczyna się na początku lipca, a najintensywniej przebiega w sierpniu i wrześniu. Wędrówka na północ trwa od kwietnia do maja.

Lęgi Na zachodnim wybrzeżu Kamczatki () klucie przypada na okres między 27 czerwca i 5 lipca. W zniesieniu znajdują się 4 jaja, niekiedy 3. Wysiadują je obydwa ptaki z pary. Młodymi zajmuje się tylko samiec. Poza tym brak danych.

Status i zagrożenia IUCN uznaje biegusa smukłonogiego za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 (stan w 2025). W 2023 organizacja Wetlands International szacowała liczebność populacji na około 25 tysięcy osobników. BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie spadkowy.

Przypisy Systematyka i nazwa polska za:

(drzewo filogenetyczne dostępne w bazie pod adresem timetree.org)

Linki zewnętrzne

Kategoria:Bekasowate Kategoria:Ptaki Australii Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Oceanii Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1853 roku