Wychowanie – całokształt wpływów wychowawcy na wychowanka, który ma na celu ukształtowanie człowieka pod względem fizycznym, moralnym i umysłowym.
W szerokim znaczeniu – wychowanie to wszelkie zjawiska związane z oddziaływaniem środowiska społecznego i przyrodniczego na człowieka, kształtujące jego tożsamość, osobowość, postawy; w znaczeniu węższym – oddziaływania organizowane celowo, mające prowadzić do pożądanych zmian w funkcjonowaniu jednostek i grup.
Ideał wychowania Najważniejszy cel wychowania człowieka, któremu powinny zostać podporządkowane wszystkie inne cele, treści oraz metody pracy wychowawczej. Jest to ogół norm i celów wpływających na działalność wychowawczą, oraz ustalony bądź przyjęty wzorzec osobowy, którego właściwości uważa się za bez zarzutu i godne do naśladowania dla młodego człowieka.
Cele wychowania Cele procesu wychowawczego zależą od czynników społeczno-ustrojowych oraz ekonomicznych danego państwa (zob. historia wychowania, np. wychowanie w starożytnej Grecji i Sparcie, wychowanie w III Rzeszy).
Proces wychowania System edukacji i aktywności wychowanków oraz wychowawców, umożliwiający uczniom zmienianie się w zaplanowanym przez wychowawców (nauczycieli) kierunku, to przekształcenie sposobów postrzegania świata, kształtowanie uczuć moralnych i estetycznych, postaw społecznych i przekonań, wszechstronne kształtowanie osobowości wychowanków, a także ich charakteru oraz woli.
Badanie wychowania Zgodnie z metodologią badań empirycznych – wychowanie podlega zasadom i normom postępowania badawczego i zaczyna się od diagnozy pedagogicznej.
Rodzaje wychowania M.in.: wychowanie duchowe (zob. kultura duchowa); wychowanie estetyczne; wychowanie fizyczne; wychowanie moralne; wychowanie obywatelskie; wychowanie patriotyczne; wychowanie personalistyczne wychowanie seksualne; wychowanie umysłowe (np. Jan Ámos Komenský, Johann Heinrich Pestalozzi, Johann Friedrich Herbart, John Dewey); wychowanie w wartościach ludzkich; wychowanie zdrowotne; edukacja dla pokoju; pedagogika społeczna.
Metody
Jedną z metod wychowania (intencjonalnego) jest świadome i celowe oddziałanie przez pedagoga lub kompetentnego wychowawcę na podmiot wychowania (człowiek) mającego na celu wytworzenie zmian psychicznych w obrębie jego osobowości.
Pedagodzy i teoretycy wychowania Tomasz z Akwinu (traktat o człowieku) Jean-Jacques Rousseau (m.in. Emil, czyli o wychowaniu) Johann Heinrich Pestalozzi i „nauczanie wychowujące” „nauka o rzeczach” Anton Makarenko Helena Radlińska i jej pedagogika społeczna Maria Łopatkowa i wychowanie emocjonalne (pedagogika serca)
Zobacz też
osobowość
działanie proces psychiczny indoktrynacja zachowanie tresura opieka edukacja kurtuazja savoir-vivre
Przypisy (zob. też: B. Sieradzka-Baziur (2017), Wychowanie emocjonalne w XXI wieku według pedagogiki serca Marii Łopatkowej).
Linki zewnętrzne
Co to jest wychowanie? IBUK; książki w kategorii „pedagogika społeczna”