Robert Reitzel (ur. 27 stycznia 1849 w Weitenau, zm. 31 marca 1898 w Detroit) – niemiecki pisarz, dziennikarz, mówca i redaktor czasopisma Der arme Teufel. Był aktywny głównie w Ameryce Północnej.
Życiorys Dorastał w Weitenau w południowej Badenii (dziś część Steinen). Podczas gdy jego ojciec, będący nauczycielem w szkole podstawowej i poetą, Reinhard Reitzel (1812-1889) „nie był człowiekiem postępowym”, jego matka, kobieta wykształcona, była oddana rewolucji marcowej 1848. To ona nadała synowi imię po Robercie Blumie, bohaterze rewolucji, który został zastrzelony w Wiedniu pod koniec 1848. Reitzel uczęszczał najpierw do liceum im. Karla Friedricha w Mannheim, a następnie do liceum im. Bismarcka w Karlsruhe, ale najprawdopodobniej miał trudności z dostosowaniem się do dyscypliny panującej w tych instytucjach i w 1869, dwa miesiące przed maturą, został wydalony bez konkretnego powodu. Jego ojciec był bardzo zasmucony tym faktem: „Najsmutniejsze nie jest to, że stał się nikim, ale to, że chce stać się nikim”. Sprawozdania, według których Reitzel ostatecznie ukończył maturę, a następnie przerwał studia teologiczne. Wkrótce zdecydował się na emigrację do Ameryki. Już w lipcu 1870 przybył do Nowego Jorku.
W Ameryce Reitzel przebywał początkowo jako włóczęga i robotnik wędrujący, aż do początku 1871, kiedy dostał możliwość awansu na stanowisko kaznodziei dla secesjonistycznej wspólnoty wyznaniowej. Jednak jego doświadczenia z wiernymi, jak również konfrontacja z doktrynami, które głosił, szybko uczyniły go zdecydowanym wrogiem religii. Mimo że od 1872 miał rodzinę na utrzymaniu, postanowił opuścić dotychczasowe stanowisko będące źródłem jego dochodu. Z powodu swoich zdolności oratorskich wkrótce stał się bardzo popularnym mówcą i znalazł aprobatę wśród licznych niemieckich stowarzyszeń robotniczych i obywatelskich w całym kraju - wśród których wielu weteranów rewolucji 1848 nadal wysoko ceniło sobie rewolucyjne i wolnościowe ideały – co zapewniło mu nowe źródło utrzymania. Tematami, o których wielokrotnie mówił, oprócz antyklerykalizmu i krytyki religii, były kwestie krytyki społecznej: socjalistyczne i anarchistyczne sposoby przezwyciężania kapitalistycznej nędzy. Publikował teksty na te tematy m.in. w czasopiśmie Der Sozialist.
Podczas lat spędzonych jako mówca przed niezależnymi zgromadzeniami, Reitzel obmyślał plan wydawania własnej gazety. Miał gotową nazwę na długo przed tym, jak pismo ostatecznie się ukazało: Der arme Teufel (niem. Biedny Diabeł). Jest to „właściwa nazwa dla publikacji, która patrzy na świat okiem istoty ludzkiej takiej, jaką jest”. Reitzel mógł zrealizować swój plan dopiero w 1884, z pomocą przyjaciela, któremu udało mu się przekształcić gazetę w „najbardziej rozpowszechnione niemieckojęzyczne pismo literackie, jakie kiedykolwiek ukazało się w Ameryce”. Ukazywało się jako tygodnik nieprzerwanie aż do śmierci Reitzela i było kontynuowane przez przyjaciół w kolejnych latach: dobiło do szesnastu tomów o łącznej liczbie 822 numerów. Max Nettlau opisał Reitzela jako głównego autora swojej gazety: „skarbem szczerych i wolnościowych i buntowniczych uczuć oraz myśli, nowatorskiej krytyki społecznej i rozszarpującej władzę we wszystkich jej formach, otwartej, jak i ukrytej”. Sam Reitzel postrzegał siebie - w Programie swojej gazety - z polubownym i ironicznym dystansem do współczesnych sobie anarchistów: „Pozostawiam moim przyjaciołom Tuckerowi i Mostowi walkę o to, kto reprezentuje prawdziwy anarchizm. Jestem tylko biednym diabłem, który nie myśli w ogóle o społeczeństwie przyszłości, który walczy z każdym przymusem, każdą niesprawiedliwością, każdą prawdą, bez względu na to, jak bolesna by ona nie była, i który potrafi żyć niezależnie pomimo państwa, kościoła i norm społecznych”.
Wybrane prace Das Reitzel-Buch. Einem Vielgeliebten zum Gedächtnis Detroit, 1900 Ausgewählte Schriften. Erste Folge: Abenteuer eines Grünen. Chicago, 1902 Des Armen Teufels gesammelte Schriften in drei Bänden. red. v. Reitzel-Club, Detroit, 1913 (ok. 1500 str.) „Ich will nur auf einem Ohre schlafen, damit ich keinen Weckruf zur Freiheit verpasse…“ wybór pism, red. von Manfred Bosch. Wydawnictwo Karin Kramer, Berlin 2004, .
Przypisy
Bibliografia
Gustav Landauer, Zu Robert Reitzels Gedächtnis. w: Der Sozialist (Berlin), 7. Maj 1898 (Nachdruck bei Ulrike Heider: Der arme Teufel. Robert Reitzel – Vom Vormärz zum Haymarket. Elster-Verlag, Bühl-Moos 1986, , S. 191–192) Albert Weidner, Robert Reitzel. w: Sozialistische Monatshefte, 5. Jg., 1. Bd., Heft 6 (Juni 1901), S. 424–430 Digitalisat der Friedrich Ebert Stiftung Ludwig Julius Fränkel, Reitzel, Robert. w: Allgemeine Deutsche Biographie, Duncker & Humblot, Leipzig 1907, s. 296–300. Paul Eberhard Werckshagen, Robert Reitzel. Seine Persoenlichkeit und seine Weltanschauung, University of Illinois, 1908. Adolf E. Zucker, Robert Reitzel. Philadelphia, 1917. Ulrike Heider, Der arme Teufel. Robert Reitzel – Vom Vormärz zum Haymarket, Elster-Verlag, Bühl-Moos, 1986, Oliver Benjamin Hemmerle, „Der arme Teufel“. Eine transatlantische Zeitschrift zwischen Arbeiterbewegung und bildungsbürgerlichem Kulturtransfer um 1900. LIT, Münster 2002, Randall P. Donaldson, The literary legacy of a "poor devil": the life and work of Robert Reitzel. Peter Lang, New York, 2002,
Kategoria:Niemieccy dziennikarze Kategoria:Niemieccy pisarze XIX wieku Kategoria:Niemieccy poeci XIX wieku Kategoria:Niemieccy anarchiści Kategoria:Niemieccy socjaliści Kategoria:Amerykańscy dziennikarze Kategoria:Amerykańscy pisarze XIX wieku Kategoria:Amerykańscy poeci XIX wieku Kategoria:Amerykańscy anarchiści Kategoria:Kaznodzieje Kategoria:Ludzie związani z Detroit Kategoria:Urodzeni w 1849 Kategoria:Zmarli w 1898 Kategoria:Amerykańscy myśliciele polityczni Kategoria:Niemieccy myśliciele polityczni