mały|upright=1.75|Rozmieszczenie parków narodowych na terenie Polski Park narodowy – jedna z form ochrony przyrody w Polsce. Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody z 2004Tekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (). obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. W Polsce wyodrębniono 23 parki narodowe.

Zasoby przyrodnicze parków narodowych zalicza się do strategicznych zasobów naturalnych Polski zgodnie z art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju..

Działalność

Powierzchnia parków narodowych podzielona jest na obszary różniące się zastosowaniem odrębnych metod ochrony przyrody. Wyróżnia się obszary ochrony ścisłej, czynnej i krajobrazowej.

Na obszarach graniczących z parkiem wyznacza się otulinę parku narodowego. W otulinie może być utworzona strefa ochronna zwierząt łownych, niepodlegająca włączeniu do obwodów łowieckich. Teren parków narodowych udostępniony jest do zwiedzania, lecz ruch turystyczny może się tu odbywać wyłącznie w wyznaczonych obszarach, szlakach, drogach, ścieżkach.

Parki narodowe finansowane są z budżetu centralnego. Zarządzają nimi dyrektorzy, a organem doradczym jest Rada Parku. Do 30 kwietnia 2004 parki były nadzorowane przez Krajowy Zarząd Parków Narodowych. Od 1 maja 2004 jego obowiązki przejęło Ministerstwo Środowiska – Departament Leśnictwa, Ochrony Przyrody i Krajobrazu, a od 19 stycznia 2007 Samodzielny Wydział ds. Obszarów Natura 2000 i Parków Narodowych. Po powstaniu GDOŚ i RDOŚ 15 października 2008, zadania wynikające z nadzoru Ministra Środowiska nad parkami narodowymi wypełnia Departament Ochrony Przyrody Ministerstwa Środowiska.

W polskich parkach narodowych prowadzone są liczne programy badawcze. Parki odgrywają istotną rolę w edukacji ekologicznej społeczeństwa. Na terenie parków narodowych możliwe są zwiedzanie oraz turystyka, udostępniają one także dobrze rozwiniętą infrastrukturę turystyczną. Wiele z nich posiada specjalnie przygotowane szlaki i centra dydaktyczne oraz muzea przyrodnicze.

Zgodnie z ustawą wstęp do parków narodowych może być darmowy lub płatny, jednak opłata za jednorazowy wstęp do parku nie może przekraczać kwoty 6 zł waloryzowanej o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem, przyjęty w ustawie budżetowejTekst ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ()..

Lista parków narodowych w Polsce IlustracjaPark Narodowy SymbolRokutworzeniaPowierzchniaPowierzchniaotulinySiedzibaMezoregion Województwo140x140pxBabiogórskicentruj|60x60pxokrzyn jeleni 1954 33,92 km² 84,37 km² ZawojaBeskid Żywiecko-Orawski małopolskie140x140pxBiałowieskicentruj|60x60pxżubr europejski 1932 105,17 km² 32,24 km² BiałowieżaRównina Bielska podlaskie140x140pxBiebrzańskicentruj|60x60pxbatalion 1993 592,23 km² 668,24 km² Osowiec-TwierdzaKotlina Biebrzańska podlaskie140x140pxBieszczadzkicentruj|60x60pxryś 1973 292,02 km² 557,83 km² Ustrzyki GórneBieszczady Zachodnie podkarpackie140x140px„Bory Tucholskie”centruj|60x60pxgłuszec 1996 47,98 km² 129,81 km² CharzykowyRównina Charzykowska pomorskie140x140pxDrawieńskicentruj|60x60pxwydra 1990 113,42 km² 352,67 km² DrawnoRównina Drawska lubuskie wielkopolskie zachodniopomorskie140x140pxGorczańskicentruj|60x60pxsalamandra plamista 1981 70,3 km² 123,321 km² Poręba WielkaGorce małopolskie140x140pxGór Stołowychcentruj|60x60pxSzczeliniec Wielki 1993 63,4 km² 105,15 km² Kudowa-ZdrójGóry Stołowe dolnośląskie140x140pxKampinoskicentruj|60x60pxłoś 1959 385,44 km² 377,56 km² IzabelinKotlina Warszawska mazowieckie140x140pxKarkonoskicentruj|60x60pxdzwonek karkonoski goryczka trojeściowa 1959 59,51 km² 130,93 km² Jelenia GóraKarkonosze dolnośląskie140x140pxMagurskicentruj|60x60pxorlik krzykliwy 1995 194,39 km² 123,321 km² KrempnaBeskid Niski małopolskie podkarpackie140x140pxNarwiańskicentruj|60x60pxbłotniak stawowy 1996 73,5 km² 154,08 km² KurowoDolina Górnej Narwi podlaskie140x140pxOjcowskicentruj|60x60pxnietoperz 1956 21,46 km² 67,77 km² OjcówWyżyna Olkuska małopolskie140x140pxPienińskicentruj|60x60pxTrzy Korony 1932 23,46 km² 26,82 km² Krościenko nad DunajcemPieniny małopolskie140x140pxPoleskicentruj|60x60pxżuraw 1990 97,6 km² 137,03 km² UrszulinPojezierze Łęczyńsko-Włodawskie lubelskie140x140pxRoztoczańskicentruj|60x60pxkonik polski 1974 84,82 km² 380,96 km² ZwierzyniecRoztocze Środkowe lubelskie140x140pxSłowińskicentruj|60x60pxmewa 1967 327,44 km² 302,2 km² SmołdzinoWybrzeże Słowińskie pomorskie140x140pxŚwiętokrzyskicentruj|60x60pxjeleń 1950 76,26 km² 207,86 km² BodzentynGóry Świętokrzyskie świętokrzyskie140x140pxTatrzańskiTatrzański Park Narodowy logo okrągłe|centruj|60x60pxkozica tatrzańska 1954 211,81 km² 211,64 km² ZakopaneTatry RegloweTatry WysokieTatry Zachodnie małopolskie140x140px„Ujście Warty”centruj|60x60pxgęś tundrowa 2001 79,56 km² 104,54 km² ChyrzynoKotlina FreienwaldzkaKotlina Gorzowska lubuskie140x140pxWielkopolskicentruj|60x60pxpuszczyk 1957 76,2 km² 105,03 km² JezioryPoznański Przełom WartyWysoczyzna Grodziska wielkopolskie140x140pxWigierskicentruj|60x60pxbóbrjezioro Wigry 1989 150,85 km² 112,84 km² KrzywePojezierze SuwalskieRównina Augustowska podlaskie140x140pxWolińskiWolinski png|centruj|60x60pxbielik 1960 109,37 km² 33,69 km² MiędzyzdrojeUznam i Wolin zachodniopomorskie

Muzea prowadzone przy parkach narodowych Muzeum Przyrodniczo-Leśne Białowieskiego Parku Narodowego, Park Pałacowy, Białowieża Ośrodek Edukacyjny Babiogórskiego Parku Narodowego, Zawoja Muzeum Przyrodnicze Bieszczadzkiego Parku Narodowego, Ustrzyki Dolne Muzeum Przyrodnicze Puszczy Kampinoskiej, Kampinos Muzeum Przyrodnicze Karkonoskiego Parku Narodowego, Jelenia Góra Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego, Ojców Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny Poleskiego Parku Narodowego, Stare Załucze Ośrodek Edukacyjno-Muzealny Roztoczańskiego Parku Narodowego, Zwierzyniec Muzeum Przyrodniczo-Leśne Słowińskiego Parku Narodowego, Smołdzino Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego, Święty Krzyż Centrum Edukacji Przyrodniczej Tatrzańskiego Parku Narodowego, Zakopane Muzeum Przyrodnicze Wielkopolskiego Parku Narodowego, Jeziory Muzeum Wigier (Muzeum Wigierskiego Parku Narodowego), Stary Folwark Muzeum Przyrodnicze Wolińskiego Parku Narodowego, Międzyzdroje Stacja Terenowa Drawieńskiego Parku Narodowego „Bogdanka”, Drawno Karkonoskie Centrum Edukacji Ekologicznej, Szklarska Poręba Muzeum Magurskiego Parku Narodowego, Krempna

Planowane parki narodowe Jurajski Park Narodowy mały|Rezerwat Góra Zborów Projektowany park narodowy w Polsce, w województwie śląskim, mający obejmować obszar pomiędzy Zawierciem a Częstochową, stanowiący część Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Jurajski Park Narodowy miałby być dwudziestym czwartym parkiem narodowym w Polsce, o jednej z najmniejszych powierzchni.

Pierwsze plany powstania parku sięgają lat siedemdziesiątych a pomysł narodził się wśród botaników Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Projekt Parku wykonał zespół z Uniwersytetu Łódzkiego pod kierunkiem prof. dra hab. Romualda Olaczka.

Turnicki Park Narodowy mały|Tyrawka mały|Bircza Turnicki Park Narodowy o powierzchni 19 tysięcy hektarów miałby powstać na terenach gmin Bircza, Fredropol i Ustrzyki Dolne w województwie podkarpackim. Proponowane granice Parku rozciągać się miały od granicy państwowej z Ukrainą koło Kalwarii Pacławskiej, poprzez Leszczyny, Makową i Rybotycze (granicą lasu), obok Posady Rybotyckiej przez Łodzinkę Dolną i Wolę Korzeniecką w okolice Birczy i dalej (granicą lasu) do Leszczawy Dolnej i Górnej i przez Trzcianiec, Wojtkową i Jureczkową do granicy państwowej z Ukrainą na północ od Krościenka.

Historia starań o Turnicki Park Narodowy Pierwsze propozycje utworzenia parku narodowego na terenie Pogórza Przemyskiego pojawiły się przed II wojną światową. Park narodowy miał powstać na bazie lasów należących do Polskiej Akademii Umiejętności, zapisanych Akademii testamentem Pawła Tyszkowskiego i Piotra Kwiatkowskiego i nosić nazwę Wschodniokarpacki Park Narodowy.

Kolejna propozycja utworzenia parku narodowego pojawiła się w maju 1982 roku, na II zjeździe Ligi Ochrony Przyrody w Przemyślu, dzięki staraniom profesorów Janusza Kotlarczyka i Jerzego Pióreckiego. Zaproponowano nazwę – „Park Narodowy Doliny Środkowego Wiaru”. Proponowano również nazwy: „Park Narodowy Brzeżnych Karpat”, „Lędziański Park Narodowy”, „Wschodniokarpacki Park Narodowy”, oraz najbardziej popularny projekt nazwy „Turnicki Park Narodowy”. Nazwa ta wywodzi się od centralnie położonego dzikiego masywu górskiego Turnica (563 m n.p.m.) oraz wypływającej zeń rzeki o tej samej nazwie. Znajduje się tam Rezerwat przyrody Turnica. Na obszarze tym bytują wilki, rysie, żbiki oraz gniazduje 9 par orła przedniego.

Minister ochrony środowiska Stefan Kozłowski w 1992 zaproponował utworzenie parku występując z wnioskiem do wojewody przemyskiego.

W 1994 propozycja utworzenia Parku została pozytywnie zaopiniowana przez Państwową Radę Ochrony Przyrody.

W 1995 Rada Ekologiczna przy Prezydencie RP domagała się szybkiego utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Jednak ówczesny minister Stanisław Żelichowski uznał, iż nie widzi możliwości powołania nowego parku. Poparła go Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie, która wcześniej wobec projektu miała stanowisko pozytywne. Również samorządy gmin Bircza i Fredropol stanowczo sprzeciwiły się projektowi utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. 15 lutego 1996 roku powołano społeczną radę Turnickiego Parku Narodowego, w skład której weszli autorzy projektu, profesorowie Stefan Kozłowski i Roman Andrzejewski, przyrodnicy oraz przedstawiciele Pracowni na rzecz Wszystkich Istot. Przewodniczącym rady został ornitolog Przemysław Kunysz. Od początku prowadzenia kampanii na rzecz utworzenia Turnickiego Parku Narodowego stowarzyszeniu Pracownia na rzecz Wszystkich Istot udało się uzyskać poparcie dla tej idei w mediach lokalnych i ogólnopolskich, stowarzyszenie zebrało około 50 tysięcy podpisów pod petycjami na rzecz parku. W 1997 roku trafiły one do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. W 1998 propozycja była omawiana w Senacie RP. W 1999 roku Przemyskie Towarzystwo Ornitologiczne wspólnie z Pracownią na rzecz Wszystkich Istot wystosowało do Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa list, w którym proponowały wprowadzenie „Moratorium dla Lasów Arłamowskich”, które powstrzymałoby niekorzystne zmiany w środowisku leśnym na terenie przyszłego TPN do momentu jego utworzenia. Obecnie pozyskuje się na tym terenie ok.  m³ drewna rocznieCzyli z lasu wyjeżdża dziennie dziesięć 40-tonowych ciężarówek obładowanych pniami często ponad stuletnich drzew..

W marcu 2008 odbyło się spotkanie założycielskie Stowarzyszenia na rzecz Utworzenia Turnickiego Parku Narodowego. Celami Stowarzyszenia miały być; promocja tej inicjatywy oraz przekazywanie rzetelnych informacji o funkcjonowaniu parku, edukowanie w kwestiach świadomości ekologicznej, podejmowanie działań prawnych, reagowanie na inwestycje stojące w jasnej sprzeczności z prawem ochrony przyrody i dyrektywami – siedliskową i ptasią. Aktualnie jedną z organizacji pozarządowych prowadzących działania na rzecz promowania idei utworzenia Turnickiego Parku Narodowego oraz kreowania zrównoważonego rozwoju w przyszłej otulinie parku, jest Fundacja Dziedzictwo Przyrodnicze.