Kazimierz Stanisław Szpądrowski (ur. 1 marca 1899 w Krościenku nad Dunajcem, zm. 25 grudnia 1940 w Moskwie) – major dyplomowany artylerii Wojska Polskiego, oficer Oddziału II Sztabu Głównego, szef Ekspozytury nr 4 w Katowicach (1935–1939) oraz szef Oddziału II Sztabu Armii „Kraków” w kampanii wrześniowej. Jeniec obozu NKWD w Starobielsku, więziony na Lefortowie w Moskwie, skazany na karę śmierci i rozstrzelany. Pośmiertnie mianowany na stopień podpułkownika oraz odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Młode lata i kariera wojskowa Kazimierz Szpądrowski urodził się 1 marca 1899 roku w Krościenku nad Dunajcem, jako syn Ignacego i Teresy z Zarzyckich, obojga nauczycieli miejscowej szkoły powszechnej. Początkowo uczył się w Krościenku, a następnie w c.k. Gimnazjum w Wadowicach. W latach 1912–1914 działał czynnie w Polskich Drużynach Strzeleckich Okręgu Wadowickiego. Wcześnie stracił rodziców – ojciec zmarł w 1915 roku, a matka w 1917 roku. 14 grudnia 1916 roku zdał maturę z odznaczeniem. thumb|Świadectwo dojrzałości Kazimierza Szpądrowskiego z Gimnazjum w Wadowicach (1916) Tego samego dnia, 14 grudnia 1916 roku, wstąpił ochotniczo w Górze Kalwarii do Legionów Polskich. Od 5 stycznia do 20 sierpnia 1917 roku służył w 2 baterii 1 pułku artylerii Legionów Polskich. Po tzw. kryzysie przysięgowym został wcielony do armii austro-węgierskiej, w której służył do 5 listopada 1918 roku. 6 listopada 1918 roku w stopniu chorążego wstąpił ochotniczo do odradzającego się Wojska Polskiego z przydziałem do formowanego w Warszawie 1 pułku artylerii polowej. Dekretem Wodza Naczelnego Józefa Piłsudskiego z 16 stycznia 1919 roku został mianowany na stopień podporucznika ze starszeństwem z dniem 6 stycznia 1919 rokuDekret Wodza Naczelnego o mianowaniu na stopnie oficerskie z 16 stycznia 1919 r., Dziennik Rozkazów Wojskowych, Rok II, Nr 7, Warszawa, 23 stycznia 1919 r., s. 175.. 1 czerwca 1919 roku awansował na porucznika, służąc w 6 pułku artylerii polowej. Następnie brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w szeregach 7 pułku artylerii polowej, walcząc na froncie w okresach: 31 marca – 25 września 1919 roku oraz 16 lutego 1920 – 14 marca 1921 roku. Za okazane męstwo został odznaczony Krzyżem Walecznych. thumb|Kazimierz Szpądrowski jako oficer w latach 20. W okresie od 1 lutego do 11 grudnia 1922 roku ukończył Szkołę Młodszych Oficerów Artylerii w Toruniu. W 1923 roku został przeniesiony do nowo utworzonej Oficerskiej Szkoły Artylerii w Toruniu, gdzie pełnił funkcję instruktora i komendanta klasy. Z dniem 1 stycznia 1928 roku awansował na stopień kapitana, a po przemianowaniu uczelni na Szkołę Podchorążych Artylerii objął stanowisko adiutanta szkoły. Dowódca 7 Dywizji Piechoty gen. bryg. Mieczysław Dąbkowski ocenił go wówczas jako „najlepszego oficera 7 p.a.p.”, wyróżniającego się talentem instruktorskim i sumiennością. 16 czerwca 1930 roku podjął studia w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie jako słuchacz XI Kursu Normalnego. 31 października 1932 roku ukończył uczelnię, uzyskując tytuł oficera dyplomowanego. Komendant WSWoj. gen. bryg. Tadeusz Kutrzeba scharakteryzował go jako oficera o silnie zarysowanej indywidualności, dużym autorytecie i wybitnej pracowitości. Z dniem 1 listopada 1932 roku Szpądrowski został skierowany do służby w Oddziale II Sztabu Głównego. Kierownictwo Ekspozytury nr 4 w Katowicach (1935–1939) W czerwcu 1935 roku objął stanowisko szefa Ekspozytury nr 4 Oddziału II Sztabu Głównego w Katowicach, zastępując ppłk. dypl. Karola Piaseckiego. Placówka pod jego kierownictwem prowadziła wywiad płytki oraz kontrwywiad zaczepny na kierunku niemieckim. Personel ekspozytury liczył około 30 osób, z czego 16 zajmowało się bezpośrednio wywiadem ofensywnym, a 5 służyło w Referacie Technicznym, który Szpądrowski rozbudował w celu zapewnienia operacyjnej samodzielności jednostki. Średni miesięczny budżet placówki wynosił wówczas ok. 25,8–28 tysięcy złotych. Podlegały jej Posterunki Oficerskie w Chorzowie, Katowicach (następnie przeniesiony do Cieszyna), Częstochowie, Ostrowie Wielkopolskim i Nowym Targu. W czasie kierowania ekspozyturą Szpądrowski znacznie rozwinął podległą mu sieć wywiadowczą w Niemczech. W listopadzie 1937 roku placówka miała na terenie Rzeszy jedynie 3 czynnych agentów mobilizacyjnych, natomiast rok później – 30 listopada 1938 roku – dysponowała już 62 agentami ogólnymi i 28 agentami mobilizacyjnymi. Działalność operacyjną ułatwiał intensywny ruch graniczny z użyciem kart cyrkulacyjnych oraz bliska współpraca z lokalnymi grupami przemytniczymi. Do kluczowych osiągnięć ekspozytury pod jego komendą należało: przeprowadzenie pod koniec 1935 roku gry inspiracyjnej o kryptonimie „Per-Pethe”, która umożliwiła polskiemu wywiadowi rozpracowanie obsady personalnej i metod działania placówki Gestapo w Bytomiu; opracowanie we wrześniu 1937 roku mapy przedpola w skali 1:300 000, przedstawiającej dyslokację osłony i miejsc zbiórek na wypadek niemieckiej mobilizacji; ustalenie miejsc stacjonowania niemieckich kierownictw robót fortyfikacyjnych i zlokalizowanie nowych schronów na południowy wschód od Nowej Soli oraz prac ziemnych na wschód od Frankfurtu nad Odrą; bieżące raportowanie jesienią 1938 roku o powrocie do garnizonów jednostek niemieckiego VIII Korpusu Armijnego biorących udział w operacji sudeckiej, połączone z rozszyfrowaniem części niemieckich adresów przykrywkowych oraz pozyskaniem kart mobilizacyjnych Wehrmachtu; wykrycie specjalnych central telefonicznych przeznaczonych na wypadek wojny, wybudowanych w piwnicach gmachów starostw, sądów i urzędów miejskich na niemieckim Śląsku. Praca Szpądrowskiego była bardzo wysoko oceniana przez bezpośrednich przełożonych. W 1938 roku szef Wydziału IIa ppłk dypl. Wilhelm Heinrich w uzasadnieniu wniosku o odznaczenie go Złotym Krzyżem Zasługi pisał, że w trudnych warunkach osiągnął on bardzo dodatnie wyniki pracy dzięki gorliwości i oddaniu potrzebom służby w stopniu znacznie przewyższającym zwykłe obowiązki. Podkreślano również, że był on oficerem o silnym charakterze, systematycznym i wymagającym wobec podwładnych. Stanowcza postawa Szpądrowskiego i konsekwentna obrona własnych ustaleń wywiadowczych doprowadziły w latach 1937–1938 do tarć z szefem Sztabu Głównego, gen. Wacławem Stachiewiczem. Szef ekspozytury w swoich raportach systematycznie ostrzegał centralę o skali niemieckiego zagrożenia wojennego, co przez szefa Sztabu zostało uznane za przejaw „zbyt otwartej krytyki” przełożonych i ich ocen operacyjnych. Szpądrowski nie ugiął się przed naciskami służbowymi, co skutkowało odwołaniem go ze stanowiska szefa placówki. W styczniu 1939 roku przekazał obowiązki szefa ekspozytury swojemu następcy, mjr. dypl. Stanisławowi Kuniczakowi. II wojna światowa Z dniem 1 lutego 1939 roku Szpądrowski został przeniesiony do 6 pułku artylerii ciężkiej we Lwowie na stanowisko dowódcy III dywizjonu. Przeniesienie to, o charakterze restrykcyjnym, wynikało z konfliktu z gen. Wacławem Stachiewiczem na tle oceny zagrożenia ze strony Niemiec. W sierpniu 1939 roku oficer został przewidziany do pracy w wywiadzie tworzonej Armii „Kraków”. 28 sierpnia 1939 roku został mianowany szefem wydziału wywiadowczego Grupy Operacyjnej „Śląsk”. Po śmierci ppłk. dypl. Mariana Zdona, z dniem 3 września 1939 roku objął stanowisko szefa Oddziału II Sztabu Armii „Kraków”. 13 września 1939 roku wyruszył z kwatery sztabu w Zamościu do Lwowa z rozkazem nawiązania łączności z gen. Kazimierzem Sosnkowskim (dowódcą Frontu Południowego) oraz odebrania nowych map i tabel szyfrowych. Po dotarciu do miasta został odcięty od macierzystego związku operacyjnego przez niemieckie formacje pancerne i motorowe. Wziął wówczas czynny udział w obronie Lwowa kierowanej przez gen. bryg. Władysława Langnera. Po podpisaniu 22 września 1939 roku układu o kapitulacji miasta przed Armią Czerwoną, zgodnie z rozkazem dowództwa stawił się na terenie lwowskiej Cytadeli, gdzie został wzięty do niewoli sowieckiej. Niewola sowiecka, śledztwo i śmierć Kazimierz Szpądrowski został skierowany do obozu jenieckiego w Starobielsku, co potwierdziła korespondencja z rodziną z grudnia 1939 roku. Pod koniec stycznia 1940 roku ostatni list żony Haliny powrócił z adnotacją o opuszczeniu obozu przez adresata. Mjr Szpądrowski figurował na liście jeńców zaginionych w ZSRR, opublikowanej po wojnie przez Adama Moszyńskiego oraz w zestawieniu Ośrodka KARTA i wydawnictwa Alfa. W styczniu 1940 roku na terenie obozu NKWD zidentyfikowało Szpądrowskiego jako oficera II Oddziału Sztabu Głównego, co przesądziło o wyłączeniu go z ogólnego kontyngentu jeńców i przetransportowaniu do więzienia na Lefortowie w Moskwie. Formalnego aresztowania dokonano 26 lipca 1940 roku. W okresie od 7 lutego do 18 października 1940 roku został poddany 9 intensywnym przesłuchaniom prowadzonym przez śledczych NKWD, którzy usiłowali wydobyć informacje o strukturze, sieci agenturalnej i metodach polskiego wywiadu. Z zachowanych protokołów śledczych wynika, że Szpądrowski podał wyłącznie dane ze swego oficjalnego życiorysu wojskowego i informacje o rodzinie, konsekwentnie odmawiając jakichkolwiek odpowiedzi na pytania dotyczące działalności wywiadowczej. Podczas drugiego przesłuchania (10 lutego 1940 roku) oświadczył:
W czasie ósmego przesłuchania 9 października 1940 roku, w odpowiedzi na twierdzenie śledczego, że państwo polskie przestało istnieć i złożona przysięga straciła moc, major odpowiedział:
thumb|Fragment protokołu z 8. przesłuchania z widocznymi odręcznymi podpisami Kazimierza Szpądrowskiego Podczas ostatniego przesłuchania (18 października 1940 roku), odrzucając zarzuty o szpiegostwo przeciw ZSRR, stwierdził:
Akt oskarżenia sporządzono 23 października 1940 roku, zarzucając oficerowi przestępstwa z art. 58-4 i 58-6 Kodeksu Karnego RFSRR („udzielanie pomocy międzynarodowej burżuazji” i „szpiegostwo”). 20 listopada 1940 roku odbyło się niejawne posiedzenie Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR, bez udziału obrońcy i oskarżyciela. W ostatnim słowie major oświadczył:
thumb|Więzienne zdjęcie Kazimierza Szpądrowskiego z moskiewskiego więzienia (1940) Tego samego dnia Kolegium Wojskowe skazało go na karę śmierci przez rozstrzelanie. 21 grudnia 1940 roku prośba o ułaskawienie została odrzucona. Wyrok wykonano 25 grudnia 1940 roku w Moskwie. Ciało poddano kremacji, a prochy złożono w bezimiennej mogile zbiorowej nr 1 na Cmentarzu Dońskim. Rehabilitacja Postanowieniem Głównej Prokuratury Wojskowej Federacji Rosyjskiej z 25 lutego 1992 roku Kazimierz Szpądrowski został w pełni zrehabilitowany wobec stwierdzenia braku w jego działaniu znamion przestępstwa. W orzeczeniu podkreślono, że oficer nie prowadził działalności szpiegowskiej na szkodę ZSRR, lecz wypełniał obowiązki służbowe w interesie państwa polskiego. thumb|Zaświadczenie o rehabilitacji wydane w 1992 roku 28 maja 1996 roku moskiewski dziennik „Wiecziernaja Moskwa” opublikował nazwisko mjr. Szpądrowskiego w oficjalnym wykazie osób straconych w Moskwie w latach terroru stalinowskiego i pochowanych na Cmentarzu DońskimListy rozstrzelanych Cmentarz Doński, „Wiecziernaja Moskwa”, nr 119/21811, 28 maja 1996 r.. Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 31 marca 2009) – nadany przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”M.P. z 2009 r. nr 35, poz. 534.. Uroczystość przekazania orderu rodzinie odbyła się 23 października 2009 roku w Belwederze. thumb|Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski przekazany rodzinie w 2009 roku Krzyż Walecznych (nadany 1921 za walki w wojnie polsko-bolszewickiej) Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1938) – „za zasługi w służbie wojskowej”M.P. z 1938 r. nr 259, poz. 612. Srebrny Krzyż Zasługi (1930) Medal Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (1938) Upamiętnienie pośmiertne