mały|400px|Ogólny widok na wieś Jasenová i okolice Jasenová – wieś w północnej Słowacji, w kraju żylińskim, w powiecie Dolný Kubín.

Położenie Jasenová leży na dolnej Orawie, ok. 5 km na południe od Dolnego Kubína, na Pogórzu Orawskim u północno-zachodnich podnóży masywu Wielkiego Chocza. Jej zabudowania rozciągają się wzdłuż dolin dwóch niewielkich cieków wodnych, łączących się w centrum wsi (ok. 530 m n.p.m.) w Jasenovský potok. Praktycznie całość zabudowy wsi znajduje się poniżej (tj. po zachodniej stronie) drogi krajowej nr 59 z Dolnego Kubína do Rużomberku.

Historia Tereny wsi były zamieszkane już w czasach prehistorycznych. W miejscu zwanym Krúžky znaleziono pozostałości cmentarzyska popielnicowego z okresu kultury łużyckiej, zaś w Roztopalovej – ślady osiedla mieszkalnego tej samej kultury. Na pograniczu Jasenovej, Komjatnej i Žaškova, na wzniesieniu Hrádok (717 m), istniał gródek obronny kultury halsztackiej, strzegący szlaku z Liptowa na Orawę. Jaskinia v Jazvinách u podnóży Wielkiego Chocza była czasowo zamieszkiwana zarówno w okresie kultury halsztackiej jak i w średniowieczu.

Wieś wspominana była po raz pierwszy w 1320 r., kiedy założyła ją szlachta przybyła tu z sąsiedniego Liptowa – przodkowie znanej później na Orawie rodziny Čaplovičów. Później, w XVII w., osiedliła się tu inna rodzina drobnej szlachty, pochodzący z niedalekiego Záskalia (dziś część Dolnego Kubína) Bencúrowie. Jasenová była wsią częściowo ziemiańską (część zwana Zemianstvo), a częściowo poddańską (części zwane Závada i Hornianstvo). Zamieszkujący ją chłopi byli poddanymi tzw. „państwa” feudalnego z siedzibą na Zamku Orawskim. Zajmowali się rolnictwem i hodowlą bydła, a także pszczelarstwem i produkcją okowity.

Osoby związane z miejscowością Z Jasenovą związanych było w różny sposób wiele osób, zasłużonych dla słowackiej nauki, kultury i tożsamości narodowej. Urodzili się tu m.in.: Jozef Bencúr (1728–1784) – pedagog, historyk i publicysta; Alexej Čaplovič (1810–1872) – leśnik „państwa“ orawskiego, działacz społeczno-narodowy; Ján Čaplovič (1780–1847) – prawnik, publicysta i etnograf, jeden z inicjatorów słowackiego ruchu narodowego; Ján Čaplovič (1876–1925) – ksiądz ewangelicki, słowacki działacz narodowy, przeciwstawiający się madziaryzacji; Vavrinec Čaplovič (1778–1853) – urzędnik żupy orawskiej, archiwista, bibliofil, założyciel Książnicy Orawskiej; Ján Jamnický (1908–1972) – wybitny aktor i reżyser teatralny i filmowy, scenarzysta i pedagog; Miloš Janoška (1884–1963) – pedagog, działacz turystyczny, autor pierwszego słowackiego przewodnika po Tatrach (1911) i współzałożyciel (1921) wychodzącego do dziś czasopisma Krásy Slovenska; Martin Kukučín (właściwie Matej Bencúr; 1860–1928) – pisarz i publicysta, „ojciec“ współczesnej prozy słowackiej; Ján Vávra (1900–1969) – inżynier elektrotechnik, twórca i pierwszy kierownik katedry elektroenergetyki w Słowackiej Wyższej Szkole Technicznej w Bratysławie; Ivan Branislav Zoch (1840–1921) – fizyk, pedagog, polihistor i encyklopedysta; Cyril Zoch (1845–1873) – ksiądz ewangelicki, słowacki działacz narodowy i publicysta; Pavol Peter Zoch (1850–1907) – ksiądz ewangelicki, publicysta i słowacki działacz narodowy. Mieszkali tu i pracowali w różnych okresach życia także: Koloman Bazovský (1866–1950) – pedagog, publicysta, redaktor, w latach 1887–1890 nauczyciel w miejscowej szkole; Ondrej Devečka (1884–1967) – ewangelicki ksiądz, nauczyciel szkół średnich, publicysta i polityk, w latach 1910–1923 proboszcz w Jasenovej; Juraj Janoška (1856–1930) – ewangelicki ksiądz, pierwszy generalny biskup Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego na Słowacji, prezes Macierzy Słowackiej, w latach 1883–1895 proboszcz w Jasenovej; Miloslav Krčméry (1860–1902) – ewangelicki ksiądz, kompozytor muzyki kościelnej, publicysta, od 1897 r. do śmierci proboszcz w Jasenovej; Štefan Krčméry (1892–1955) – poeta, krytyk literacki, redaktor, sekretarz Macierzy Słowackiej, do 1903 r. uczył się w tutejszej szkole ludowej; Ján Vávra (1864–1960) – nauczyciel, botanik, działacz społeczny, od roku 1890 do śmierci mieszkał i pracował w Jasenovej; Ctiboh Zoch (1815–1865) – ksiądz ewangelicki, filozof, historyk, poeta i tłumacz, działacz społeczny i kulturalny, od 1837 r. do śmierci proboszcz w Jasenovej.

Zabytki Kościół ewangelicki z 1836 r. Dwór (słow. Dobákovský kaštieľ) z 1830 r. Zespół dawnej zabudowy wiejskiej, z drewnianymi, zrębowymi chałupami i drewnianymi bramami. Dom rodzinny Martina Kukučína z 1856 r.

Przypisy

Bibliografia Adamec Vladimír, Jedličková Nora: Slovensko. Turistický lexikon, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1991, ; Chočské vrchy. Vodná nádrž Liptovská Mara. Turistická mapa 1 : 50 000. 1. vydanie, VKÚ Harmanec 1997, ; Hochmuth Zdenko a kolektív: Chočské vrchy – Liptovská Mara. Turistický sprievodca ČSFR č. 42, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1990, ; Szczerba Tadeusz: Choczańskie Wierchy i okolica. Przewodnik turystyczny. Wydawnictwo Ryszard M. Remiszewski – RMR, Gliwice 2001, ; Zygmańska Barbara: Góry Choczańskie. Przewodnik turystyczny. Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 2003, ;

Kategoria:Miejscowości w powiecie Dolny Kubin Kategoria:Orawa