Dilofozaur (Dilophosaurus) – rodzaj dinozaura, teropoda żyjącego w Ameryce Północnej w epoce jury wczesnej, około 193 milionów lat temu. Trzy szkielety odkryto w północnej Arizonie w 1940, dwa najlepiej zachowane zebrano w 1942. Największą kompletnością cechuje się holotyp umieszczony początkowo w nowym gatunku rodzaju megalozaur jako M.wetherilli przez Samuela Wellesa w 1954. Welles znalazł większy szkielet należący do tego samego gatunku w 1964. Zrozumiał, że zwierzę nosiło grzebienie na czaszce i przeniósł je do odrębnego rodzaju Dilophosaurus w 1970, tworząc Dilophosaurus wetherilli. Nazwa rodzajowa oznacza "dwugrzebieniowego jaszczura", epitet gatunkowy upamiętnia Johna Wetherilla, członka rady Nawaho. Później znaleziono kolejne okazy, w tym młodocianego. Zwierzęciu przypisano też odciski stóp, w tym ślady odpoczynku. Kolejny gatunek, Dilophosaurus sinensis z Chin, nazwano w 1993, jednak później przeniesiono go do odrębnego rodzaju sinozaur.
Mierząc około 7 m długości i ważąc jakieś 400 kg, dilofozaur należał do najwcześniejszych wielkich dinozaurów drapieżnych, chociaż był mniejszy od późniejszych teropodów. Cechował się smukłością i lekką budową, miał proporcjonalnie dużą, ale delikatną czaszkę. Pysk miał wąski, a w szczęce poniżej nozdrza była przerwa bądź zagięcie. Para podłużnych, płytowatego kształtu grzebieni sterczała na czaszce, przypominając dzisiejsze kazuarowate. Żuchwa była smukła i delikatna z przodu, z tyłu głęboka. Długie, zakrzywione, cienkie zęby były spłaszczone bocznie. Te umocowane w żuchwie ustępowały wielkością górnym odpowiednikom. Większość z nich cechowało ząbkowanie przedniego i tylnego brzegu. Długa szyja wspierała się na wydrążonych kręgach, bardzo lekkich. Silne kończyny górne miały długie i smukłe kości. Ręce kończyły się czterema palcami: pierwszy był krótki, ale zakończony dużym pazurem, następne były dłuższe i smuklejsze, zaopatrzone w mniejsze pazury, ostatni palec był szczątkowy. Kość udowa była masywna, stopy tęgie, palce zakończone dużymi szponami.
Dilophosaurus należy do rodziny dilofozaurów wraz z drakowenatorem. Grupa ta leży na drzewie rodowym dinozaurów pomiędzy Coelophysidae i późniejszymi teropodami. Dilophosaurus prowadził aktywny tryb życia, poruszał się na dwóch nogach, mógł polować na dużą zdobycz, ale także żywić się mniejszymi zwierzętami, także rybami. Nie poznano funkcji grzebieni. Do walki były zbyt słabe, ale mogły służyć w popisach godowych w doborze płciowym czy do rozpoznawania się zwierząt tego samego gatunku. Zwierzęta mogły rosnąć szybko, przybierając na wadze 30-35 kg rocznie na początku swego życia. Holotyp przedstawia liczne paleopatologie, jak wygojone urazy i objawy anomalii rozwojowych. Dilophosaurus znany jest z formacji Kayenta – żył wśród takich dinozaurów, jak megapnozaur i Sarahsaurus. Przedstawiono go w "Parku Jurajskim", zarówno powieści, jak i filmie, gdzie wyposażono go w fikcyjną zdolność plucia jadem i rozwijania kołnierza na szyi, zmniejszono go też względem rzeczywistych wymiarów. W 2017 dilofozaur uznany został za dinozaura stanowego Connecticut.
Budowa thumb|Porównanie wielkości dilofozaura i człowieka (holotyp oznaczono barwą zieloną, największy znany okaz barwą liliową Dilophosaurus należy do najwcześniejszych dużych drapieżników wśród dinozaurów. Był średniej wielkości teropodem, niewielkim w porównaniu ze swymi późniejszymi krewnymi. Wysmukły i lekkiej budowy, wielkością dorównywał niedźwiedziowi brunatnemu. Największy znany okaz osiągać mógł masę 400 kg, mierząc około 7 m długości. Jego czaszka mierzyła 590 mm długości. Mniejszy okaz holotypowy ważył około 283 kg, osiągając 6,03 m długości. Wysokość w udach wynosiła 1,36 m, a czaszka mierzyła 523 mm długości. Ślady spoczywającego teropoda przypominającego dilofozaura i lilienszterna niektórzy badacze interpretowali jako ukazujące odciski piór wokół brzucha i stóp, przypominające puch. Inni badacze zamiast tego widzieli w nich sedymentologiczne ślady ruchu dinozaura. Nie wyklucza to jednak tego, że dinozaur miał pióra.
Dilophosaurus miał 10 kręgów szyjnych, 14 grzbietowych i 45 ogonowych. Cechował się długą szyją, która prawdopodobnie zginała się pod prawie prostym kątem między czaszką a ramionami, co pozwalało utrzymać czaszkę poziomo. Kręgi szyjne były nadzwyczaj lekkie. Ich trzony był wydrążone dzięki pleurocelom, wgłębieniom położonym u boków, i centrocelom, czyli jamom w środku. Łuki kręgów szyjnych miały też chonoses – stożkowate zachyłki tak głębokie, że pozostawała między nimi papierowej grubości kość. Trzony były płasko-wklęsłe, płaskie do słabo wypukłych na przedzie i głęboko wklęsłe z tyłu. Podobne obserwowano u ceratozaura. Wskazuje to na giętkość szyi, pomimo długich, zachodzących na siebie żeber szyjnych zrośniętych z trzonami. Żebra szyjne były bowiem smukłe i mogły się łatwo zginać. Dźwigacz miał mały, sześcienny trzon, z wklęsłością na przedzie, gdzie tworzyła zagłębienie dla kłykcia potylicznego tyłu czaszki. Obrotnik nosił ciężki wyrostek kolczysty, a jego tylne wyrostki kręgowe spotykały się z długimi wyrostkami kręgowymi przednimi trzeciego kręgu zakrzywiającymi się do góry. Trzony i wyrostki kolczyste kręgów szyjnych były długie i niskie, wyrostki przybierały kształt krzyża maltańskiego, jeśli się nań spoglądało z góry. Cecha ta wyróżniała dilofozaura. Wyrostki kolczyste kręgów grzbietowych także były niskie i rozpościerały się w przód i w tył, stanowiąc miejsca wiązania więzadeł. Kręgi krzyżowe obejmowały długość talerzy kości biodrowych i nie wydają się zrastać. Trzony kręgów ogonowych osiągały podobną długość, jednak ich średnica zmniejszała się w kierunku tylnym. Ich przekrój zmieniał się od eliptycznego do kolistego. thumb|upright|Diagram przedstawia kończynę górną Dilophosaurus w hipotetycznej pozie spoczynkowej Umiarkowanej długości łopatki były wklęsłe po stronie wewnętrznej, odzwierciedlając krzywiznę ciała. Były też szerokie, szczególnie w górnej części, prostokątnej czy nawet kwadratowej, co stanowi ich wyjątkową cechę. Eliptyczne kości krucze nie łączyły się trwale z łopatkami. Kończyny górne były silne. Głębokie doły i solidne wyrostki zapewniały przyczepy mięśni i więzadeł. Kość ramienna, duża i smukła, miała dobrze zbudowane epipodiale. Poniżej leżała krępa i prosta kość łokciowa o pokaźnym wyrostku łokciowym. Ręce kończyły się czterema palcami. Pierwszy, krótszy, był jednak silniejszy od dwóch kolejnych, kończył się dużym szponem. Kolejne dwa palce, dłuższe i smuklejsze, nosiły mniejsze pazury. Trzeci palec był zredukowany, a ostatni już szczątkowy, nie pełniący żadnej funkcji. Kość biodrowa nosiła grzebień najwyższy nad peduncle, z wklęsłą stroną zewnętrzną. Stopa kości łonowej była nieco poszerzona, podczas gdy dolny koniec znacznie rozszerzał się na kość kulszową, mającą bardzo cienki trzon. Długą kończynę tylną budowały kość udowa i nieco krótsza od niej kość piszczelowa, odwrotnie, niż to obserwowano choćby u celofyza. Kość udowa była masywna, miała esowatego kształtu trzon, na którym wyśrodkowany widniał krętarz większy. Piszczel rozwijała guzowatość, poszerzała się u końca dystalnego. Kość skokowa nie łączyła się z piszczelową ani piętową, tworzyła połowę panewki stawowej dla kości strzałkowej. Kończyna miała długą, korpulentną stopę zakończoną trzema dobrze wykształconymi palcami dźwigającymi ciężkie pazury. Najokazalszy był palec trzeci, najmniejszy zaś pierwszy (paluch), który nie sięgał nawet podłoża.
Czaszka thumb|left|Rekonstrukcja czaszki i szyi, Royal Tyrrell Museum. Grzebienie i przerwa w szczęce stanowiły cechy charakterystyczne tego dinozaura Czaszka Dilophosaurus w stosunku do reszty szkieletu była duża, acz delikatna. Z przodu dostrzegało się wąski pysk, zwężający się ku zaokrąglonemu koniuszkowi. Z boku widać było długą i niską kość przedszczękową, z zewnętrzną powierzchnią mniej wypukłą od pyska do nozdrza zewnętrznego. Rzeczone nozdrza leżały bardziej do tyłu niż u większości teropodów. Budowa powierzchni stawowej kości przedszczękowej i szczękowej wskazuje, że połączenie tych kości u D. wetherilli było mocne i nieruchome. Do tyłu i poniżej kość przedszczękowa odgraniczała przerwę między nią a kością szczękową zwaną subnarial gap bądź kink (przerwą podnozdrzową). Podobna przerwa występuje u celofyzoidów, Tawa hallae, Eoraptor lunensis i niektórych heterodontozaurów. Przekłada się ona na obecność diastemy, przerwy w uzębieniu. Rzeczona przerwa tworzyła głębokie zagłębienie za rzędem zębów przedszczękowych, ograniczane wystającym do dołu kilem kości przedszczękowej. Zewnętrzną powierzchnię tej ostatniej zdobiły różnej wielkości otwory. Górny z dwóch kierujący się ogonowo wyrostków kości przedszczękowej był długi i niski, budował większość górnego ograniczenia wydłużonego nozdrza zewnętrznego. Ku przodowi pochylał się on, tworząc obszar wklęsły z profilu. Spód kości przedszczękowej obejmował zębodoły, był owalny. Płytka kość szczękowa była wgłębiona wokół okna przedoczodołowego, tworząc zachyłek zaokrąglony ku przodowi i gładszy niż reszta kości szczękowej. Okno przedoczodołowe otwierało się doń przy przednim zgięciu. Po bokach kości szczękowych, nad zębodołami, biegły duże otwory. Głęboki rowek odżywczy biegł do tyłu od zagłębienia pod nozdrzami wzdłuż podstawy płyt międzyzębowych kości szczękowej.
Dilophosaurus nosił parę wysokich, cienkich, łukowatych bądź płytowatych grzebieni przebiegających podłużnie na sklepieniu czaszki. Tworzyły je głównie kości łzowe i częściowo także nosowe. Grzebienie rozciągały się do góry, upodabniając dilofozaura do współczesnego kazuara. Każdy z grzebieni wyróżniał się palcowatymi wyrostkami kierującymi się ogonowo. Górna powierzchnia kości nosowej pomiędzy grzebieniami była wklęsła, a nosowa część grzebieni zachodziła na łzową. Kształt grzebieni zachował się tylko u jednego okazu, wobec czego nie wiadomo, czy grzebienie różnych osobników różniły się kształtem. Kość łzowa cechuje się niezwykle pogrubiałym górnym brzegiem, tworzącym górne ograniczenie tylnej części okien przedoczodołowych. Kość przedczołowa tworzyła sklepienie oczodołu, obejmowała L-kształtny fragment współtworzący górną powierzchnię oczodołu. Oczodół, owalnego kształtu, zwężał się ku dołowi. Kość jarzmowa miała dwa zmierzające ku górze wyrostki. Pierwszy z nich budował część dolnego brzegu okna przedoczodołowego, a także dolnego brzegu oczodołu. Wyrostek kości kwadratowej do bocznego otworu skroniowego nadawał mu nerkowaty kształt konturu. Otwór wielki osiągał połowę szerokości kłykcia potylicznego, sercowatego kształtu, po boku miał krótką szyjkę i rowek. thumb|Rekonstrukcja z hipotetycznymi piórami i kształtem grzebienia Żuchwa była wysmukła i delikatna z przodu, ale okolica stawu (gdzie łączyła się z resztą czaszki) była masywna, a żuchwa wokół otworu żuchwowego. Ten ostatni osiągał u dilofozaura niewielkie rozmiary w porównaniu celofyzoidami. Wyrostek zastawowy żuchwy był długi a półka kości kątowej górnej pozioma. Kość zębowa miała bródkę raczej skręcającą ku górze niż zaostrzoną. Na szczycie widniał duży otwór, a cały rząd otworów biegł mniej więcej równolegle o górnego brzegu kości zębowej. Po stronie wewnętrznej spojenie żuchwy było płaskie i gładkie, nie uwidoczniały się ślady po połączeniu kontralateralnych kości. Otwór Meckela biegł wzdłuż zewnętrznego boku kości zębowej.