Ła penìzoła itałiana ła vive par ła prima volta soto na unità aministradiva co l'inpero roman.

El parìodo roman

L'organizasion augustèa Ła prima organizasion ła vien conpìa da Augusto che el costituìse ùndaze unità ciamàe regiones.

No łe godeva de autonomìe połìteghe o econòmeghe, ma łe costituiva na sudivizion de ła penìzoła fin a łe Alpi, che l'inperador el gaveva pena concuistà. Łe ùndaze regiones łe jera: Regio I: Latium et Campania Regio II: Apulia et Calabria Regio III: Lucania et Brutti Regio IV: Samnium Regio V: Picenum Regio VI: Umbria et ager Gallicus Regio VII: Etruria Regio VIII: Aemilia Regio IX: Liguria Regio X: Venetia et Histria Regio XI: Transpadana Roma no ła fazeva parte de nesuna regio. Ła Siciłia e ła Sardenja co ła Còrsega łe formava do provinsie esterne a l'Itałia e donca łe jera soto el controło de on governador mandà da Roma.

El parìodo tetràrchego Co łe reforme de Dioclesian l'inpero el vien devizo in cuatro parti, onjuna destinada a on prefeto del pretorio. Ła sìngoła parte ła jera deviza in tre diòsezi, zestìe onjuna da on vicario. A so volta łe diòsezi łe jera devize in provinciae, co a cao on governador.

Łe ùndaze regiones łe deventa donca provinciae de ła diòsezi “italiciana”, insenbre a łe presedenti provinsie de Siciłia, Sardenja e Còrsega, Alpi Cosie e Resia. Roma ła continua a èsar considarada na realtà a parte venjendo controłada dal praefectus urbi, soto el dereto dominio inperiałe.

El parìodo costantinian e ła tarda antighità Costantin el fa n'altra devizion organizadiva creando do defarenti diòsezi: Itałia Suburbicaria e Itałia Anonaria. Una ła gaveva cofà sentro prensipałe Roma e ła jera formada da łe ìzołe e da ła parte meridionałe de ła penìzoła, chełaltra ła se estendeva so ła parte setentrionałe fin a tuta ła Rezia e racuanti teritori de l'Iłiria. Ła capitałe de cuesta ła jera Miłan.

Provinsie de l'Italia Suburbicaria: Tuscia et Umbria Picenum Suburbicarium Valeria Campania Samnium Apulia et Calabria Lucania et Brutii Sicilia Sardinia Corsica Provinsie de l'Itałia Anonaria: Venetia et Histria Aemilia et Liguria Flaminia et Picenum Raetia Alpes Cottiae Pannonia superior Savia Valeria Ripensis Pannonia inferior Dalmatia Noricum Ripense Noricum Mediterraneum Co l'inperador Teodozio I A vien creada ła diosezi de l'Iłìrego che ła se destaca da l'Itałia Anonaria, che al so interno ła prezenta donca 'ste provinsie: Venetia et Histria Liguria Aemilia Flaminia et Picenum Annonarium Raetia Prima Raetia Secunda Alpes Cottiae Daspò ła fin de l'inpero roman de osidente l'Itałia in poco tenpo ła entra a far parte del Regnum Italiae de i Ostrogoti. Co ła guera grego-gòtega l'inpero l'otien da novo i teritori che el gaveva perdùo. Inte 'sto parìodo łe devizion aministradive no łe subise canbiamenti.

Parìodo bizantin e altomedievałe L'inperador bizantin Justinian el costituise ła Prefetura d'Italia (553) deviza in do diòsezi e trèdaze provinsie. Łe ìzołe no łe entra a far parte de ła nova Prefetura.

Łe provinsie de ła Prefetura: Alpes Cotiae Liguria Venetia et Histria Aemilia Flaminia Picenum Alpes Apenninae Tuscia Valeria Campania Samnium Apulia Calabria El dominio bizantin el dura par poco tenpo: i Łongobardi i desende da łe Alpi inte el ano 568 e i tołe el controło de na bona parte de l'Italia.

Cueło che el resta a Costantinòpołi el vien organizà infra sincue eparchìe o provinsie: Urbicaria Annonaria Aemilia Campania Calabria Daspò A venjarà conpìa na reorganizasion creando l'Ezarcado d'Itałia, conponesto da: Ravena col so teritorio Ła Pentàpołi Dogado Roman Ła “Provincia Maritima Italorum” Dogado de Venesia Dogado de Nàpołi Dogado de Całabria El continuo conbàtar co i Łongobardi el càuza na forte instabiłità inte i confini.

I Łongobardi, par contro, i organiza i so teritori cofà Regnum Langobardorum costituìo da i vari dogadi tenjùi da fegure che łe venjeva sernìe par mèriti miłitari.

I dogadi łongobardi, devizi par zona, i jera: Łangobardia maior Neustria Dogado de Asti Dogado de Zènova Dogado de Ivrèa Dogado de Łuca Dogado de Miłan Dogado de Parma Dogado de Pavìa Dogado de Piacensa Dogado de Persiceto Dogado de Regio Dogado de San Jiułio Dogado de Torin Àustria Dogado de Bèrgamo Dogado de Bresia Dogado de Cèneda Dogado del Friułi Dogado de Trento Dogado de Trevizo Dogado de Verona Dogado de Vicensa Łangobardia minor Dogado de Benevento Dogado de Społeto.

Categoria:Istoria de l'Itałia