Porodica Soprano () američka je televizijska serija autora i izvršnog producenta Dejvida Čejsa. Radnja serije prati život Entonija Tonija Soprana (Džejms Gandolfini), šefa italijanske mafijaške porodice Dimeo (kasnije Soprano) u Nju Džerziju i njegove poteškoće da održi balans između svog porodičnog života i poslovne karijere u mafijaškoj organizaciji čiji je član. Serija takođe prati živote članova Tonijeve porodice ali i njegovih poslovnih saradnika. Između ostalih, tu su žena Karmela (Idi Falko), deca Medous (Džejmi-Lin Sigler) i Entoni Mlađi (Robert Ajler), ujak Džunior (Dominik Kijanesi) i rođak Kristofer Moltisanti (Majkl Imperioli), kao i članovi njegove mafijaške grupe Silvio Dante (Stiven van Zant) i Poli Goltijeri (Toni Siriko). Zbog velikog broja problema u svom životu i učestalih napada panike, Toni se za profesionalnu pomoć obraća psihijatru dr Dženifer Melfi (Lorejn Brako), koja je takođe jedan od glavnih likova.
Serija ima šest sezona, odnosno osamdeset i šest epizoda i emitovana je od 10. januara 1999. do 10. juna 2007. godine na HBO televiziji. Ostvarivši veliki komercijalni i kritički uspeh, Porodica Soprano je jedna od najuspešnijih serija u istoriji kablovske televizije. Poznata je po visokom kvalitetu na svim nivoima produkcije, a često je hvaljena za scenario i glavne uloge. Osvojila je brojne nagrade, uključujuću 21 Emi i 5 Zlatnih Globusa. Kao jedan od najpoznatijih proizvoda popularne kulture dvehiljaditih godina, serija je postala predmet mnogih analiza, kontroverzi, i parodija a proširila se i na knjige, video-igre, muzička izdanja i niz drugih komercijalnih proizvoda.
U martu 2018, -{New Line Cinema}- je najavio da je kupio film sa detaljima o pozadini serije Porodica Soprano, smešten u šezdesete i sedamdesete godine tokom, i nakon, nereda u Njuarku. Film iz 2021. godine, Mafijaški sveci Njuarka, napisali su Dejvid Čejs i Lorens Koner, a režirao ga je Alan Tejlor. Glavnu ulogu igra Majkl Gandolfini, sin glumca koji igra Tonija Soprana, kao mladi Toni Soprano.
Produkcija Koncept Priča o porodici Soprano na početku je bila ideja za igrani film o „mafijašu na terapiji koji ima problema sa svojom majkom“. Nakon konsultovanja sa svojim menadžerom, Lojdom Braunom, Dejvid Čejs je odlučio da je prilagodi za televizijsku seriju. Crpeći ideje iz svog privatnog života i iskustva odrastanja u Nju Džerziju, Čejs je izjavio da je pokušao da „dinamiku svoje porodice prilagodi mafijašima“. Tako je na primer lik Livije Soprano, Tonijeve majke, rađen po uzoru na majku Dejvida Čejsa, a Tonijevi dijalozi sa dr Melfi su takođe inspirisani Čejsovim razgovorima sa sopstvenim psihijatrom. S obzirom da je odrastao uz gangsterske filmove kao što je Državni neprijatelj i krimi seriju Nesalomivi, Čejs je dobio želju da istraži teme kao što su identitet Amerikanaca italijanskog porekla i prirodu nasilja. Serija je delimično inspirisana i mafijaškom porodicom Dekavalkante, koja je važila za najmoćniju mafijašku porodicu u organizovanom kriminalu Nju Džerzija u vreme Čejsovog odrastanja. Čejs je izjavio da su američki dramaturzi Artur Miler i Tenesi Vilijams uticali na njegovo pisanje serije a italijanski reditelj Federiko Felini na kinematografski stil serije. Kao i većina likova u seriji i Dejvid Čejs je Amerikanac italijanskog porekla. Njegov porodično prezime je DeĆezare.
Godine 1997. Čejs je ponudio pilot epizodu serije HBO kanalu nakon što ga je odbio -{FOX}-. Iako HBO važi za jedan od najliberalnijih kablovskih TV kanala u SAD, nije bilo lako postići konsenzus oko emitovanja serije koja se bavi životom savremene italijanske mafije u Americi, tako da je između snimanja pilot epizode i konačnog zelenog svetla za ostatak prve sezone, prošlo čitave dve i po godine. Čejs je u međuvremenu počeo da razmišlja o snimanju filma pošto je bio ubeđen da, ako mu i HBO odbije seriju, nema smisla ići na vrata ostalih TV stanica. U decembru 1997. godine HBO je odlučio da producira seriju i naručio još 12 epizoda za prvu sezonu a serija je premijerno počela da se prikazuje 10. januara 1999. na HBO kanalu.
Kasting Kao i većina likova koje glume, mnogi glumci iz serije su Amerikanci italijanskog porekla. Veliki broj članova glumačke postave sarađivao je zajedno na filmu i televiziji pre rada na Porodica Soprano. U seriji se pojavljuje veliki broj glumaca koji su glumili u kriminalističkom filmu Dobri momci Martina Skorsezea uključujući i glavne glumce Lorejn Brako, Majkl Impreiolija, i Tonija Sirika. Osam glumaca iz serije takođe se pojavljuje u komediji iz 1999. Plavooki Miki.
160px|мини|лево|Džejmsu Gandolfiniju je poverena uloga Tonija Soprana. Kada je glavna glumačka ekipa okupljena radi audicije i čitanja teksta, glumci često nisu znali da li su se Čejsu dopala njihova izvođenja ili ne. Majkl Imperioli, koji je pobedio nekoliko glumaca u konkurenciji za ulogu Kristofera Moltisantija, je izjavio da Čejs ima pokeraški izraz lica, da je imao osećaj da nije usresređen na njega, i da mu je često tražio da pročita tekst opet, što je obično znak da nešto nije u redu. Iako je mislio da neće dobiti ulogu i da ga producenti neće kontaktirati, dobio je poziv kojim je obavešten da je uloga njegova. Dejvid Čejs je izjavio da je želeo Imperiolija zato što je bio u Dobrim momcima. Džejms Gandolfini je pozvan na audiciju za ulogu Tonija Soprana nakon što je direktorka za kasting Suzan Ficdžerald videla kraći snimak njegove glume u filmu Prava romansa iz 1993. Lorejn Brako, koja je igrala Keren Hil, ženu mafijaša u Dobrim momcima, prvobitno je dobila ponudu za ulogu Karmele Soprano. Umesto te, izabrala je ulogu dr Dženifer Melfi zato što je želela da proba nešto drugačije i zato što je osećala da bi ta uloga bila veći izazov za nju. Glumac Toni Siriko, koji je i u privatnom životu bio povezan sa organizovanim kriminalom, prihvatio je ulogu Polija Goltijerija pod uslovom da njegov lik u seriju ne bude „krtica“. Čejs je pozvao muzičara Stivena van Zanta (poznatog kao gitarista u I Strit bendu Brusa Springstina) na audiciju za svoju seriju nakon što ga je video uživo na jednom muzičkom festivalu i bio fasciniran njegovom pojavom. Van Zant, koji nikada ranije nije glumio, pristao je da glumi u seriji kao mafijaški savetnik (-{consigliere}-) Silvio Dante a njegova supruga u pravom životu Maurin je izabrana za ulogu njegove žene u seriji, Gabrijele.
140px|мини|десно|Stiv Busemi 140px|мини|десно|Piter Bogdanovič Sa izuzetkom Lorejn Brako (bila je nominovana za Oskara za svoju ulogu u Dobrim momcima), Dominika Kijanizija (poznat po ulozi u filmu Kum 2, i radu u pozorištu) i Nensi Marčand (dobitnica Emija za ulogu u seriji -{Lou Grant}-), glumačka postava debitantske sezone serije bila je većinom sastavljena od nepoznatih glumaca. Nakon ogromnog uspeha serije, mnogi članovi glumačke ekipe su bili hvaljeni za svoje glumačke sposobnosti i dobijali ogromnu popularnost zahvaljujući svojim izvođenjima. U sezonama serije koje su sledile viđeni su i poznati glumci (Džo Pantolijano, Robert Lođa, Stiv Busemi, Frenk Vinsent) kako se pridružuju glavnoj ekipi zajedno sa dobro poznatim glumcima koji su se vraćali u svojim ulogama kao što su Piter Bogdanovič, Džon Herd, Robert Patrik, Piter Regert, Anabela Šjora, i Dejvid Stratern. Nekoliko poznatih glumaca pojavilo se samo u jednoj ili dve epizode kao što su Čarls S. Duton, Ken Leung, Ben Kingsli, Loren Bakol, Danijel Boldvin, Tim Kang, Elijas Koteas, Anet Bening, Sidni Polak i Burt Jang.
Ekipa Tvorac serije i izvršni producent Dejvid Čejs bio je glavni pisac svih 6 sezona. Bio je ozbiljno uključen u produkciju svake epizode a zapamćen je kao zahtevan i specifičan producent koji voli da ima kontrolu. Pored toga što je pisao ili učestvovao u pisanju 2–7 epizoda po sezoni, Čejs je nadgledao svaku montažu, konsultovao se sa rediteljima, davao glumcima motivaciju, odobravao izbore kastinga i dizajn setova i prepravljao scenarije epizoda koje su napisali drugi scenaristi. I Bred Grej je bio izvršni producent zajedno sa Čejsom, ali nije imao kreativnu ulogu u seriji. Mnoge članove kreativnog tima koji su radili na Porodici Soprano lično je izabrao Dejvid Čejs. Neki su bili njegove kolege i stari prijatelji dok su drugi izabrani nakon intervjua koje su sprovodili producenti serije.
Mnogi od scenarista serije su radili na televiziji pre nego što su postali deo tima koji piše Porodicu Soprano. Bračni par scenarista Robin Grin i Mišel Burges, koji su radili kao pisci i producenti serije od prve do pete sezone, prethodno su radili sa Čejsom na seriji -{Northern Exposure}-. Terens Vinter, koji se priključio ekipi za vreme produkcije druge sezone, dve godine je studirao pravo pre nego što se odlučio da započne karijeru scenariste. Čejsovu pažnju na sebe je skrenuo preko pisca Franka Renzulija. Metju Vejner, pisac i producent pete i šeste sezone serije, napisao je probni scenario za seriju -{Mad Men}- 2000. godine. Scenario je došao do Čejsa koji je, nakon čitanja, bio toliko impresioniran da je Vejneru odmah ponudio posao scenariste za Porodicu Soprano. Članovi glumačke ekipe Majkl Imperioli i Toni Kalem, koji glume Kristofera Moltisantija i Endži Bonpensero, respektivno, takođe su pisali scenarije za neke epizode serije. Imperioli je napisao pet epizoda za sezone dva, tri, četiri i pet a Kalem jednu u sezoni pet. Ostali scenaristi serije koji su zapošljavani u toku njenog emitovanja su Frenk Renzuli, Tod A. Kesler (poznat kao kokreator serije -{Damages}-), tim pisaca Dijen Frolov i Endru Šnajder (kreatori serije -{Easy Money}-) i Lorens Koner, koji je sa Čejsom stvorio seriju -{Almost Grown}- 1988. godine. Ukupno 22. osobe su učestvovale u pisanju Porodice Soprano. Najzastupljeniji pisci serije su Čejs (30 epizoda), Vinter (25 epizoda), Grin i Burges (22 epizode), Vejner (12 epizoda) i Renzuli (9 epizoda).
Pre režiranja Porodice Soprano, mnogi režiseri su radili na drugim televizijskim serijama i nezavisnim filmovima. Najčešći režiseri serije su Tim van Paten (20 epizoda), Džon Paterson (13 epizoda), Alen Koulter (12 epizoda), i Alan Tejlor (9 epizoda). Članovi glumačke postave Stiv Busemi i Piter Bogdanovič su takođe režirali neke epizode serije. Čejs lično je režirao dve, prvu i poslednju epizodu serije.
Setovi i lokacije
180px|мини|лево|Silverkup studio u Njujorku Većina scena u seriji koje se dešavaju na otvorenom prostoru su snimane u Nju Džerziju, gde se radnja serije i odigrava. Po rečima Dejvida Čejsa, snimanje scena na lokacijama u Nju Džerziju doprinosi uverljivosti, ali i pomaže glumcima. Jer činjenica da snimaju na mestima na kojima njihovi likovi i treba da budu u tom trenutku, puno znači, bilo da snimate seriju ili film.
Kuća porodice Soprano nalazi se u Kaldvelu (Nju Džerzi), a njen graditelj i vlasnik i danas živi u njoj. Za nju se često kaže da je „najpoznatije dvorište u Nju Džerziju“ Inače, ova kuća je korišćena samo za snimanje scena eksterijera, dok su scene koje se dešavaju unutar Tonijeve kuće snimane ili u studiju, ili u drugoj kući koja je takođe u privatnom vlasništvu i koja se nalazi u Severnom Kaldvelu. Tačna lokacija je na zahtev HBO-a ostala tajna.
Striptiz klub Bada Bing, koji je u seriji u vlasništvu Silvija Dantea i u kome Tonijeva ekipa provodi dosta vremena, u realnom životu je noćni klub po nazivu -{Satin Dolls}- i nalazi se na Putu 17. Scene Tonijeve kancelarije u klubu su, međutim, snimane u studiju. Ovaj klub je prvobitno bio restoran, a pretvoren je u noćni klub ranih šezdesetih.
Kuća u koju se u seriji doseljavaju Džoni Sak i njegova žena Đina takođe se nalazi u Kaldvelu, a kuća Livije Soprano, Tonijeve majke, u Veroni (Nju Džerzi). Scene eksterijera staračkog dom -{The Green Grove}- u koji Livija, na Tonijevo insistiranje, odlazi da živi, su snimane ispred staračkog doma -{Green Hill}- u Zapadnom Orandžu.