Полисты, или бумажные осы () — род общественных ос, относящийся к подсемейству Polistinae. Крупнейший род в составе семейства настоящих ос (Vespidae), насчитывающий более 200 видов. Космополитическая группа, встречающаяся во всех зоогеографических регионах. Стоят открытые гнёзда, в которых ячейки расположены в один слой и не покрыты защитной внешней оболочкой. Все виды хищные, для прокорма потомства могут потреблять большое количество гусениц, в связи с чем их принято считать полезными.
Описание Полисты строят гнездо в виде единственного открытого сота, численность ос в таких гнёздах невелика — от 10—15 до чуть больше 100 насекомых. Гнезда Polistes часто основываются единственной самкой (или реже группой самок).
Подобно водомеркам способны удерживаться на поверхностной пленке воды.
У ос рода Polistes наблюдается половой диморфизм: у самцов семь видимых снаружи метасомальных сегментов, а у самок — шесть. Этот признак разделяют и другие веспидовые осы.
Гнезда однослойные, по форме напоминают зонтик, ячейки которого открыты воздуху снизу, а вокруг гнезда нет ни одного слоя. Гнезда подвешены к поверхности с помощью черешка и построены из бумагоподобного вещества, изготовленного из смеси слюны и древесных волокон, пережеванных со старой и мягкой древесины или мертвых веток. У многих видов Polistes в целом гнезда часто поддерживаются более длинным черешком, чем у Vespula.
Распространение Всесветное. Часть подродов встречается в Новом Свете (Fuscopolistes, Aphanilopterus, Palisotius, Epicnemius, Onerarius — ныне они все объединены в один Aphanilopterus), а другая часть в Старом Свете (Gyrostoma, Stenopolistes, Nygmopolistes, Megapolistes, Polistella, Sulcopolistes, Polistes sensu stricto).
Значение Некоторые виды стали инвазивными на территориях, куда они были интродуцированы. Например, Азиатская (Polistes chinensis) и Австралийская бумажные осы (P. humilis) являются вредителями в Новой Зеландии. Начиная с 1979 года,Asian Paper Wasp | Biosecurity New Zealand Retrieved 7 January 2007 Азиатская бумажная оса обосновалась на Северном и Южном островах Новой Зеландии и стала конкурентом аборигенных видов (например, для попугая Новозеландский кака) за такие ресурсы, как насекомые, нектар и падь (Clapperton, 1999; Kleinpaste, 2000).Quoted in Asian Paper Wasp Control paper Европейская бумажная оса (Polistes dominula) стала инвазивной в США и Канаде.
Классификация Выделяют несколько подродов или групп видов:Pickett, K.M., Carpenter, J.M., and Wheeler, W.C. 2006. Systematics of Polistes (Hymenoptera: Vespidae), with a phylogenetic consideration of Hamilton’s haplodiploidy hypothesis. Annales Zoologici Fennici, 43: 390—406. подрод Aphanilopterus (Polistes annularis) подрод Gyrostoma (Polistes jadwigae, Polistes rothneyi, Polistes wattii) подрод Polistella (Polistes brunetus, Polistes dawnae, Polistes delhiensis, Polistes japonicus, Polistes mandarinus, Polistes sagittarius, Polistes snelleni, Polistes strigosus, Polistes brunus, Polistes communalis, Polistes tenebris, Polistes diakonovi), всего около 90 видов подрод Polistes (Polistes dominula, Polistes gallicus, Polistes nimpha, Polistes riparius, Polistes biglumis, Polistes chinensis) ископаемые виды: Polistes vergnei, Polistes industrius, Polistes signatus, Polistes kirbyanus, Polybia anglica, Polistes oblita, Polistes attavinus Америка: Polistes annularis, Polistes bellicosus, Polistes canadensis, Polistes erythrocephalus, Polistes exclamans, Polistes fuscatus, Polistes instabilis, Polistes metricus, Polistes versicolor Социальные паразиты: Polistes carnifex
Список видов Известно более 200 видов и около 125 подвидов.
Polistes actaeon Haliday, 1836 Polistes adelphus Richards, 1978 Polistes adustus Bingham, 1897 Polistes affinis Gusenleitner, 2006 Polistes africanus Palisot de Beauvois, 1818 Polistes albicinctus de Saussure, 1890 Polistes albocalcaratus du Buysson, 1905 Polistes angulinus Richards, 1951 Polistes angusticlypeus Gusenleitner, 2006 Polistes annularis (Linnaeus, 1763) Polistes apachus (de Saussure, 1857) Polistes apicalis de Saussure, 1858 Polistes aquilinus du Buysson, 1905 Polistes arizonensis Snelling, 1954 Polistes arthuri Cameron, 1901 Polistes assamensis Bingham, 1897 Polistes associus Kohl, 1898 Polistes asterope Cameron, 1901 Polistes asterope arvidi Petersen, 1990 Polistes asterope asterope Cameron, 1901 Polistes asterope narupi Petersen, 1990 Polistes aterrimus de Saussure, 1853 Polistes atrimandibularis Zimmermann, 1930 Polistes atrox Richards, 1978 Polistes aurifer de Saussure, 1853 Polistes austroccidentalis Van Achterberg & Neumeyer, 2017 Polistes badius Gerstaecker, 1871 Polistes bahamensis Bequaert & Salt, 1931 Polistes balder Kirby, 1888 Polistes bambusae Richards, 1978 Polistes bambusae bambusae Richards, 1978 Polistes bambusae humboldti Richards, 1978 Polistes bellicosus Cresson, 1872 Polistes bequaertellus Snelling, 1983, Polistes bequaerti von Schulthess, 1921 Polistes bequaertianus Willink, 1954 Polistes bicolor Lepeletier, 1836 Polistes biglumis (Linnaeus, 1758) Polistes biguttatus Haliday, 1836 Polistes billardieri Fabricius, 1804 Polistes billardieri biglumoides Ducke, 1904 Polistes billardieri billardieri Fabricius, 1804 Polistes billardieri ruficornis de Saussure, 1853 Polistes binotatus de Saussure, 1853 Polistes bischoffi Weyrauch, 1937 Polistes bituberculatus du Buysson, 1905 Polistes boharti Snelling, 1983 Polistes brevifissus Richards, 1978 Polistes brunus Nguyen & Carpenter, 2017 Polistes bucharensis Petersen, 1990 Polistes buruensis Erichson, 184 Polistes buyssoni Brèthes, 1909 Polistes callimorphus de Saussure, 1853 Polistes canadensis (Linnaeus, 1758) Polistes canadensis borientalis Richards, 1978 Polistes canadensis canadensis (Linnaeus, 1758) Polistes candidoi von Ihering, 1903 Polistes capnodes van der Vecht, 1972 Polistes capnodes capnodes van der Vecht, 1972 Polistes capnodes incomptus van der Vecht, 1972 Polistes capnodes quadrifasciatus van der Vecht, 1972 Polistes carnifex (Fabricius, 1775) Polistes carnifex boliviensis Bequaert, 1936 Polistes carnifex carnifex (Fabricius, 1775) Polistes carnifex carnifex Latreille, 1817 Polistes carolina (Linnaeus, 1767) Polistes cavapyta de Saussure, 1853 Polistes cavapytiformis Richards, 1978 Polistes celebensis Selis, 2018 Polistes chinensis (Fabricius, 1793) Polistes chinensis antennalis Pérez, 1905 Polistes chinensis chinensis (Fabricius, 1793) Polistes cinerascens de Saussure, 1854 Polistes claripennis Ducke, 1904 Polistes clavicornis van der Vecht, 1972 Polistes comanchus de Saussure, 1857 Polistes comanchus comanchus de Saussure, 1857 Polistes comanchus navajoe Cresson, 1868 Polistes communalis Nguyen, Vu, & Carpenter, 2017 Polistes consobrinus de Saussure, 1858 Polistes contrarius Cheesman, 1951 Polistes crinitus (Felton, 1765) Polistes crinitus americanus (Fabricius, 1775) Polistes crinitus crinitus (Felton, 1765) Polistes crinitus multicolor (Olivier, 1792) Polistes cubensis Lepeletier, 1836 Polistes davillae Richards, 1978 Polistes dawnae Dover & Rao, 1922 Polistes deceptor Schulz, 1905 Polistes defectivus Gerstaecker, 1871 Polistes delhiensis Das & Gupta, 1984 Polistes diabolicus de Saussure, 1853 Polistes diakonovi Kostylev, 1940 Polistes dominicus (Vallot, 1802) Polistes dominula (Christ, 1791) Polistes dorsalis (Fabricius, 1775) Polistes dorsalis californicus Bohart, 1949 Polistes dorsalis clarionensis Bohart, 1949 Polistes dorsalis dorsalis (Fabricius, 1775) Polistes dorsalis maritimus Bequaert, 1940 Polistes dorsalis neotropicus Bequaert, 1940 Polistes ebsohinus Sonan, 1943 Polistes eburneus Bequaert, 1943 Polistes elegans Smith, 1859 Polistes ellenbergi du Buysson, 1908 Polistes ephippium Cameron, 1900 Polistes erythrinus Holmgren, 1868 Polistes erythrocephalus Latreille, 1813 Polistes esperanzae Selis, 2018 Polistes exclamans Viereck, 1906 Polistes extraneus Kirby, 1883 Polistes facilis de Saussure, 1853 Polistes fastidiosus de Saussure, 1853 Polistes ferreri de Saussure, 1853 Polistes flavitarsis Selis, 2018 Polistes flavobilineatus (Cameron, 1902) Polistes flavus Cresson, 1868 Polistes foederatus Kohl, 1898 Polistes fordi van der Vecht, 1972 Polistes formosanus Sonan, 1927 Polistes franciscanus Richards, 1978 Polistes fuscatus (Fabricius, 1793) Polistes gallicus (Linnaeus, 1767) Polistes geminatus Fox, 1898 Polistes geminatus geminatus Fox, 1898 Polistes geminatus guyanensis Cameron, 1912 Polistes gigas (Kirby, 1826) Polistes goeldii Ducke, 1904 Polistes haugi du Buysson, 1906 Polistes hebridensis Giordani Soika, 1981 Polistes hebridensis erromangensis Giordani Soika, 1981 Polistes hebridensis hebridensis Giordani Soika, 1981 Polistes hebridensis malekulensis Giordani Soika, 1981 Polistes hebridensis vilensis Giordani Soika, 1981 Polistes helveticus Neumeyer, 2014 Polistes hirsuticornis Buck, 2012 Polistes horrendus Gusenleitner, 2006 Polistes huacapistana Richards, 1978 Polistes huisunensis Kuo, 1987 Polistes humeralis Polašek, 2023 Polistes humilis (Fabricius, 1781) Polistes humilis centrocontinentalis Giordani Soika, 1975 Polistes humilis humilis (Fabricius, 1781) Polistes humilis synoecus de Saussure, 1853 Polistes incertus Cresson, 1865 Polistes indicus Stolfa, 1934 Polistes infuscatus Lepeletier, 1836 Polistes infuscatus anduzei Bequaert, 1943 Polistes infuscatus ecuadorius Richards, 1978 Polistes infuscatus infuscatus Lepeletier, 1836 Polistes infuscatus mariae Richards, 1978 Polistes infuscatus metensis Richards, 1978 Polistes instabilis de Saussure, 1853 Polistes intermedius Kojima, 1988 Polistes iranus Guiglia, 1976 Polistes japonicus de Saussure, 1858 Polistes jokahamae Radoszkowski, 1887 Polistes kaibabensis Hayward, 1932 Polistes khasianus Cameron, 1900 Polistes laevigatissimus Giordani Soika, 1975 Polistes lanio (Fabricius, 1775) Polistes lanio lanio (Fabricius, 1775) Polistes lanio satanulus Bequaert, 1940 Polistes lanio weberi Bequaert, 1940 Polistes lateritius Smith, 1857 Polistes latinis Das & Gupta, 1984 Polistes legnotus van der Vecht, 1972 Polistes lepcha Cameron, 1900 Polistes lineonotus Bohart, 1949 Polistes loveridgei Bequaert, 1938 Polistes lycus Cameron, 1901 Polistes macrocephalus Bequaert, 1918 Polistes madecassus de Saussure, 1853 Polistes madiburensis von Schulthess, 1921 Polistes major Palisot de Beauvois, 1818 Polistes major bonaccensis Bequaert, 1937 Polistes major castaneicolor Bequaert, 1936 Polistes major colombianus Bequaert, 1940 Polistes major major Palisot de Beauvois, 1818 Polistes major weyrauchi Bequaert, 1940 Polistes mandarinus de Saussure, 1853 Polistes maranonensis Willink, 1964 Polistes marginalis (Fabricius, 1775) Polistes marginalis baidoensis Giordani Soika, 1944 Polistes marginalis lindensis Giordani Soika, 1981 Polistes marginalis marginalis (Fabricius, 1775) Polistes marginalis meruensis Giordani Soika, 1981 Polistes maroccanus Schmid-Egger, 2017 Polistes meadeanus von Schulthess, 1913 Polistes melanopterus Cameron, 1911 Polistes melanosoma de Saussure, 1853 Polistes melanotus Richards, 1978 Polistes mertoni du Buysson, 1913 Polistes metricus Say, 1831 Polistes mexicanus Bequaert, 1940 Polistes minor Palisot de Beauvois, 1818 Polistes mongolicus Buysson, 1911 Polistes moraballi Richards, 1951 Polistes myersi Bequaert, 1934 Polistes myersi curassavicus Richards, 1978 Polistes myersi myersi Bequaert, 1934 Polistes mysteriosus Bequaert, 1938 Polistes niger Brèthes, 1903 Polistes nigrifrons Smith, 1859 Polistes nigrifrons nigrifrons Smith, 1859 Polistes nigrifrons obdurus Cheesman, 1951 Polistes nigrifrons stotherti Meade-Waldo, 1916 Polistes nigritarsis Cameron, 1900 Polistes nigrosericans Bequaert, 1940 Polistes nimpha (Christ, 1791) Polistes ninabamba Richards, 1978 Polistes nipponensis Pérez, 1905 Polistes notatipes Richards, 1978