thumb|Viagi an treno Un viagi a l'é l'assion dë spostesse da 'n leu a n'àutr, traversand në spassi, për na distansa pì o men longa, con vàire mojen e për vàire rason. A l'é un element fondamental dla condission uman-a, ch'a colega la necessità pràtica dë spostament (comersi, migrassion, travaj) a lë bzògn ëspiritual, cultural e përsonal.
Etimologìa La paròla viagi a ven dal latin viaticum, ch'a vorìa dì "lòn ch'a serv për la stra" (da via, "stra"). An piemontèis, 'l termo a l'é dovrà sia për l'assion ëd viagé sia për ël percors fàit.
Sòrt 'd viagi Ij viagi as peulo classifiché për vàire motiv:
Scond la durà Viagi curt: antra 'd pòst davzin, për na giornà o men. Viagi longh: ch'a pija vàire di, sman-e o mèis.
Scond ël but Viagi 'd travaj o 'd comersi: për afé, riunion, fere. Viagi 'd turism o d'arlass: për visité 'd leu neuv, vacanse. Viagi 'd pelerinagi: a leu sacrà (për esempi, La Meca, Roma, Santiago ëd Compostela). Viagi 'd migrassion o 'd colonisassion: për cambié residensa an manera definitiva. Viagi d'esplorassion o 'd riserca sientìfica: për vëdde ëd leu nen conossù. Viagi 'd formassion: për amprende lenghe o colture.
Scond ël mojen Viagi a pé: a pé, con ël caminé. Viagi terestr: con automòbil, moto, camion, autobus, tren. Viagi për eva: con nav, batel, piroghe. Viagi avion: con avion, elicòter, dirigìbil. Viagi spassial: con na navëtta spassial o na stassion orbital.
Stòria dij viagi Ij viagi a l'han marcà la stòria dl'umanità. Ant l'antichità, le stra roman-e, la Via dla Seda e le navigassion dij Feniss e dj'àrab a l'han consentì scambi econòmich e culturaj. Ant ël Medi Ev, ij pelerinagi e le Crosià a l'han butà 'd gent an contat. Con le Grand Esplorassion (sécol XV–XVII), coj coma Cristòfo Colomb e Ferdinand Magelan a l'han duvertà 'd neuve rote marin-e.
La Revolussion Andustrial a l'ha rendù ij viagi pì lest e acessìbij con ël tren e la nav a vapor. Al sécol XX, l'automòbil e l'avion a l'han democratisà ij viagi 'd longa distansa.
Sens sossial e cultural Ël viagi a l'é motobin pì che un trasferiment geogràfich: Chërsita përsonal: a deurb la ment, a mostra a afronté l'inaspetà. Amprendiment cultural: a buta an contat con dle manere 'd vive e 'd pensé diferente. Scambi econòmich: a përmëtt ël passagi ëd bin, moneda e inovassion. Ispirassion artìstica: motobin euvre 'd literatura, mùsica e art visual a parlo dij viagi.
Pianificassion e preparassion Un viagi a peul ciamé: Selession dla destinassion e dël percors. Organisassion dij mojen ëd traspòrt e dij përnotaman. Documentassion (passapòrt, vist, vacinassion). Preparassion dij bagaj. Informassion an sël clima, la lenga e le costume locaj.
Termo corelà Viagiator: col ch'a fà 'l viagi. Viagi 'd nòsse: viagi fàit da jë spos apress ël mariagi. Viagi 'd ritorn: ël viagi vers ca. Viagi dë stat: viagi ufissial d'un cap dë stat. Viagi 'd grup: organisà për vàire përson-e. Viagi organisà: con tut arzolvù da n'agensìa.
Ant la literatura e l'art Ij viagi a son un tòpos literari motobin spantià, da lOdissea' d'Omer a Ël viagi dël peregrin ëd John Bunyan, da Ël gir dël mond an 80 di' ëd Jules Verne a le narassion dë scritor modern. An cine, ël "road movie" a esplora ël tema dël viagi coma metàfora dla vita.
Vëdde 'dcò Turism Esplorassion Mobilità uman-a Traspòrt Passegé
Ligam da fòra World Travel Guide - Giuda ai viagi. Lonely Planet - Editorial ëd viagi.
Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Antropologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI