thumb|Panoràmica semplificà L'Anferensa, an filòsofìa e an lògica, a l'é 'l process mental për mojen dël qual as treuva na conclusion a parte da 'd premise dàite. A l'é l'assion d'argionze o 'd deduve na neuva anformassion a parte da d'anformassion già possedùe. L'anferensa a l'é al cheur dël pensé rassional e dël rasonament.
Tichëtte prinsipaj L'anferensa a l'é un process cognitiv fondamental che a përmet ëd passé da 'd convinsion o anformassion già acetà (le premise) a 'd neuve convinsion (la conclusion). Ël process d'anferensa a peul esse tant cossient che incossient e a l'é essensial tant ant la vita quotidian-a che ant l'arserca sientìfica e filòfica.
Sòrt d'anferensa A-i son vàire sòrt d'anferensa: Anferensa dedutiva: A l'é ël process andoa la conclusion a riva necessariament da le premise. Se le premisse a son vere, la conclusion a peul nen esse fàussa. Esempi: "Tuti j'òm a son mortaj. Socrate a l'é n'òm. Donca, Socrate a l'é mortal." Anferensa indutiva: A l'é ël process andoa as argionz na conclusion probàbil a parte da d'evidense particolar. La conclusion a peul esse arvirolà da d'evidense neuve. Esempi: "Tuti ij cornajass che i l'hai vëddù a son nèir. Donca, tui ij cornajass a son nèir." Anferensa abdutiva: A l'é ël process andoa as sern la mej spiegassion pì plausìbil për n'osservassion. A l'é sovens dovrà ant le anvestigassion sientìfiche e polissiesche. Esempi: "Ij marciapé a son ùmid. A l'é probàbil ch'a l'abia piovù." Anferensa transitiva: A l'é cola andoa as àplica la proprietà transitiva. Esempi: "A a l'é pì grand che B. B a l'é pì grand che C. Donca, A a l'é pì grand che C."
Anferensa an filòsofìa L'anferensa a l'é stàita studià da la filosofìa antica e a l'é al sènter ëd vàire dëscussion epistemològiche: Aristòtil: A l'ha butà le base dla lògica formal an analisand j'anferense silogìstiche. David Hume: A l'ha criticà l'anferensa indutiva, mostrand che as peul nen giustifiché rassionalment. Charles Sanders Peirce: A l'ha dësvlupà la teorìa dl'anferensa abdutiva coma ters tipo ëd rasonament. Ludwig Wittgenstein: A l'ha studià la natura dël rasonament e dl'anferensa ant sò "Tractatus Logico-Philosophicus".
Amportansa e aplicassion L'anferensa a l'ha 'n rol crucial an vàire camp: Siense: Për formulé d'ipòtesi e tiré dle conclusion da j'esperiment. Dirit: Për argionze le preuve e stabilì la colpevolëssa. Inteligensa artifissial: Për creé dij sistema ch'a peulo rasoné an manera automàtica. Vita quotidian-a: Për pijé 'd decision a parte da l'esperiensa passà.
Problem e lìmit Le anferense a peulo porté a 'd conclusion dròle quand: Le premise a son fàusse. Ël process anferensial a l'é pa bon. As àplica na régola anferensial andova ch'a va nen bin. As intro dij bias cognitiv.
Vos corelà Lògica Rasonament Dedussion Indussion Epistemologìa Silogism Aristòtil
Arferiment
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Lògica Categorìa:Epistemologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI