miniatura|Joseph Banks Rhine, un dij fondator dla parapsicologìa moderna
La parapsicologìa a l'é lë studi pretendù sientìfich dij fenòmen psìchich ch'a smijo sfidé le lege naturaj conossùe. A l'é considerà na pseudo-siensa da la comunità sientìfica përchè a manca d'evidense empìriche robuste e a fàliss a sodisfé jë standard dël métod sientìfich.
Definission La parapsicologìa a peul esse definìa com: Lë studi sientìfich pretendù dij fenòmen psìchich La siensa dij fenòmen ch'a van oltre la psicologìa normal La riserca dij podèj mentaj ch'a sfido le lege fìsiche conossùe
Stòria
Origin Termo conià dal psicòlogh alman Max Dessoir dël 1889 Precedent ciamà "metapsìchica" Svilup an Fransa e Anghiltèra ant ël sécol XIX
Svilup modern Joseph Banks Rhine: fondator dël laboratòri ëd parapsicologìa a la Duke University (1930) Svilup dle técniche sperimentaj con le carte Zener Creassion ëd la Parapsychological Association (1957)
Stat atual Arconossùa da l'American Association for the Advancement of Science (1969) Criticà da la pì part dla comunità sientìfica Studi limità a pòche università e istitù privà
Fenòmen studià
Percession extrasensorial Telepatìa: comunicassion ëd pensé da na ment a n'àutra Clairvoyance: conossensa d'oget o event sensa mojen sensoriaj Precognission: conossensa d'event futur
Psicocinesi Influensa dla ment an sij oget fìsich Micro-PK: efet an sij event aleatòri Macro-PK: efet visìbij an sij oget
Àutri fenòmen Reincarnassion: arnàssita d'anime Spetr: aparense dë spirit Pre-mòrt: esperiense dëdnans a la mòrt
Métod d'anvestigassion
Speriment con carte Usagi dle carte Zener (5 sìmboj) Test ëd chance statìstica Contròj rigoros për evité le busiardarìe
Protocoj Ganzfeld Redussion dj'amponiment sensoriaj Test ëd telepatìa an condission isolà Controversie an sij resultà
Studi ëd cas Racòlta ëd testimonianse Documentassion ëd fenòmen spontani Problema dla verificabilità
Crìtiche sientìfiche
Problema metodològich Mancansa ëd replicabilità dj'esperiment Efet ëd selession dj'arzultà Contròj insuficient
Spiegassion alternativa Bias ëd conferma: serché mach l'evidensa positiva Casualità: coincidense statìstiche Busiardarìa: fròd ant j'esperiment
Argument epistemològich Violassion dle lege fìsiche conossùe Mancansa 'd mecanism esplicativ Compatibilità con ël model sientìfich atual
Débat filosòfich
Problema dla demarcassion La parapsicologìa a l'é siensa o pseudo-siensa? Criteri ëd Karl Popper: faussificabilità Posission ëd Thomas Kuhn: mancansa ëd paradigma
Implicassion metafìsiche La natura dla ment e dla materia La possibilità ëd podèj psìchich Ij lìmit dla conossensa uman-a
Ética dla riserca Responsabilità ant ël publiché ij resultà Protession dij soget dë studi Finansiament con fond pùblich
Stat académich
Arconossiment limità Pòche càtedre universitarie Publicassion an arviste specialisà Esclusion dai program dë studi standard
Organisassion Parapsychological Association Society for Psychical Research Istitut ëd riserca privà
Finansiament Fond privà e donassion Assensa ëd finansiament pùblich an pì pais Controversie an sl'usagi dle risorse
Contribù amportant
Ricercador stòrich Joseph Banks Rhine (1895-1980) J. B. Priestley (1894-1984) Charles Richet (1850-1935)
Ricercador contemporani Dean Radin (1952-) Rupert Sheldrake (1942-) Daryl Bem (1938-)
Euvre fondamentaj Extra-Sensory Perception ëd J.B. Rhine (1934) The Conscious Universe ëd Dean Radin (1997) The Sense of Being Stared At ëd Rupert Sheldrake (2003)
Vëdde ëdcò Pseudo-siensa Epistemologìa Métod sientìfich Fenòmen paranormaj Psicologìa
Bibliografìa Rhine, J.B., Extra-Sensory Perception, 1934 Radin, D., The Conscious Universe, 1997 Alcock, J., Parapsychology: Science or Magic?, 1981
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI