La Saviëssa a l'é na capacità inteletual e moral ch'a anvolv la comprension përfonda dla realtà, ël bon giudissi, e la capacità d'apliché la conossensa an manera aproprià a le situassion dla vita. A l'é pì che 'd sempia conossensa: a l'é l'arte 'd vive bin.
La saviëssa a l'é ël savèj e la virtù ëd n'esse. A caraterisa na përson-a ch'a l'é an armonìa con chiel-midem e con j'àutri, con sò còrp e soe passion, chi a l'ha coltivà soe facoltà mentaj, an armonìa con soe assion e soe paròle.
An soa acession popolar, la saviëssa a l'é atribuìa a la përson-a ch'a pija dle decission rassionaj.
Stòria La saviëssa greca
Për ij filòsof grech e ant la tradission oriental, la saviëssa (sofia an grech) a l'é l'ideal dla vita uman-a. La saviëssa a peul esse definìa tanme në stat ëd realisassion ch'as pògia an sna conossensa d'un-midem e dël mond, as compagna a un boneur suprem e corëspond a lë stat ëd përfession pì àut al qual a peulo rivé l'òm e sò spìrit. La saviëssa a l'é ël savèj avèj gòj o ancor la siensa dël boneur. Model dla saviëssa antica a l'é stàit Sòcrate.
Jë stòich e j'aderent d'Epicur a l'han definì la saviëssa tanme ël goern dij desideri da part ëd la rason.
Për j'Académich, as trata dl'arserca dla Bin Suprema e Aristòtil a presenta j'atività contemplative e teorétiche për riveje. Sòcrate a prédica l'arflession, l'umiltà, l'acetassion ëd soa ignoransa. Ij sìnich a ansisto an sla nossion ëd gòj andividual.
Tichëtte prinsipaj La saviëssa a peul esse definìa coma: La capacità ëd comprende lòn ch'a l'é amportant ant la vita L'arte ëd serne ij mojen pì bon për rivé a 'd fin valoros La conossensa combinà con la speriensa e 'l bon sens La comprension dle còse pì àute e significative
Sòrt ëd saviëssa A-i son vàire sòrt ëd saviëssa: Saviëssa teòrica: La comprension dij prinsipi fondamentaj dla realtà Saviëssa pràtica: La capacità ëd gestì la vita 'd minca di con giudissi Saviëssa moral: La comprension dël bin e dël mal e la capacità ëd serne 'l bin Saviëssa spiritual: La comprension dle question religiose o metafìsiche
La saviëssa ant la filosofìa antica La saviëssa a l'é stàita al cheur dla filosofìa fin dai sò inissi: Sòcrate: A disìa che la saviëssa a consist an arconòsse ëd nen savèj ("Seu ëd savej gnente") Platon: A identificava la saviëssa con la conossensa dle Ideje eterne Aristòtil: A distinguìa an tra la saviëssa teòrica (sophia) e cola pràtica (phronesis) Jë Stòich: A consideravo la saviëssa com la conossensa dël còsa a l'é bin, mal, e indiferent
Atribùt dla përson-a savia Na përson-a savia a l'ha coste caraterìstiche: Giudissi sòlid e ponderà Capacità ëd vëdde lòn ch'a l'é essensial Equilibri emossional Capacità ëd consijé j'àutri Comprension dle limitassion uman-e Toleransa e compassion
Saviëssa e àutre forme 'd conossensa La saviëssa as distingh da: La conossensa: A peul esse teòrica e astràita Lanteligensa: A l'é la capacità ëd rasoné e d'arzòlve 'd problema La cultura: A l'é l'ansem dle conossense acetà
La saviëssa a ìntegra tuti costi element an aplicandje a la vita concreta.
Oten-e la saviëssa La saviëssa as peul oten-e për mojen: Dl'esperiensa personal Dla riflession e dl'auto-esaminassion Dlë studi e dla letura Dël diàlogh con j'àutri Dël patiment e dle preuve
La saviëssa ant le diverse colture Tute le colture a l'han svilupà 'd concet ëd saviëssa: An Orient: La saviëssa a l'é associà a l'equilibri e a l'armonìa (Confucianésim, Taoism, Buddhism) Ant le religion abràmiche: La saviëssa a ven da Dé e a guida la vita moral Ant le società tradissionaj: J'ansian a son considerà ij depositari dla saviëssa
Amportansa ant la vita uman-a La saviëssa a l'é essensial për: Pijé 'd decision giuste Afronté le dificoltà dla vita Vive con pienëssa e significà Guidé j'àutri Creé 'd società pì giuste
Vos corelà Filosofìa Virtù Conossensa Prudensa Ética Sòcrate Aristòtil
Arferiment
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Ética Categorìa:Antropologìa