Leis aucèus (var. aucel, aucèl, auceu, auchèth, audèth, ausèl, ausèth, auseuLo Congrès Permanent de la Lenga d'Òc, Dicod'Òc, cèrca « Oiseau », consultada lo 17 d'abriu de 2021, ) son un ensemble d'espècias animalas caracterizadas per la preséncia d'un plumatge. Probablament apareguts durant lo Jurassic i a 150 milions d'ans, son venguts un grop important presents sus totei lei continents e totei leis oceans terrèstres. Uei, aperaquí espècias viventas son estadas identificadas.
En mai de la preséncia de la plumas, la màger part deis aucèus son capables de volar. An d'alimentacions variadas anant de l'erbivorisme au carnivorisme amb d'espèctres alimentaris fòrça reduchas ò, au contrari, largament opportunistas. Una gròssa diversitat s'observa tanben dins lei talhas (5 cm a 2,75 m), dins lei duradas de vida (de quauqueis ans a mai de 80 ans) e dins lei mòdes d'organizacion (dau pareu mai ò mens isolat a de colonias de plusors desenaus de miliers d'individús). Dins aquò, maugrat aquela diversitat, mai d'una espècia es uei menaçada de disparicion en causa de l'accion de l'èsser uman sus la natura.
Istòria evolutiva e taxonomia
Istòria evolutiva
L'aparicion deis aucèus
thumb|right|Fotografia dau fossil d'un Archaeopteryx lithographica, un genre de dinosaure probablament precursor dei premiereis aucèus.
L'estudi de l'istòria evolutiva es complicat per la dificultat de trobar de fossils d'aucèus dins un bòn estat de conservacionUn nombre important de fossils d'espècias ancianas son ansin de fossils d'aucèus marins car lo mitan maritim es pus favorable a la conservacion dei fossils.. A l'ora d'ara, lei pus ancians que son considerats coma fasent partida dau grop datan dau Jurassic i a aperaquí 150 milions d'ans. Segon l'ipotèsi pus frequentament acceptada, son eissits dau grop dei teropòdes qu'èra un ensemble de dinosaures carnivòrs que compreniá d'espècias coma lo compsognathus, lo deinonychus ò lo tyrannosaurus(en) Bradley C. Livezey e Richard L. Zusi, « Higher-order phylogeny of modern birds (Theropoda, Aves: Neornithes) based on comparative anatomy. II. Analysis and discussion », Zoological Journal of the Linnean Society, vol. 149, n° 1, genier de 2007, pp. 1–95.. Pus especificament, lo rèire comun de totei leis aucèus seriá un teropòde pichon que caminava ja coma un aucèu amb una adaptacion dei patas, un esquelèt aleujat, un còl lòng, una esquina drecha e de plumas.
Puei, lei descubèrtas paleontologicas an mostrat l'aparicion en certanei teropòdes de caractèrs que s'observan en leis aucèus. Lei membres anteriors e sei dets venguèron pus lòngs, l'estèrnum s'ossifiquèt per venir la paleta (e a tèrme permetre lo vòl), la coa venguèt pus corta e se rigidifiquèt. L'origina de l'omeotermia e de l'endotermia deis aucèus es desconeguda. Dins aquò, èra probablament apareguda en lei teropòdes avans leis aucèus.
L'origina de la pluma
Segon lei conoissenças paleontologicas de 2021, la pluma seriá apareguda avans leis aucèus coma o mòstran divèrsei fossils de dinosaures amb de plumas. La màger part d'aqueleis espècias fasián partida dei teropòdes correires mai èran incapables de volar. Son ròtle premier èra donc probablament de melhorar l'isolament termic ò de facilitar la comunicacion sexuala. Plusors etapas foguèron necessàrias per arribar a la pluma modèrna : aparicion de protoplumas (Sinosauropteryx), ramificacion e barbas liuras (Therizinosaurus), establiment d'un liame entre lei barbas e lo raquís, aparicion de cròcs sus lei barbas permetent d'assegurar l'estanqueïtat dau plumatge (Sinornithosaurus) e, finalament, aparicion de la pluma actuala (Microraptor, Archaeopteryx).
En parallèl, l'importància de la corsa per aqueleis animaus auriá menat a la reduccion de la talha dei braç e dei dets. La longor dei plumas auriá alora aumentat per compensar aquela demenicion, çò que podriá explicar l'origina dei remijas. Dins aquò, aquela teoria es encara mau segura.
La radiacion evolutiva
Lei procès de radiacion evolutiva dei teropòdes en generau e deis aucèus en particular son uei mau coneguts. Segon lei teorias principalas establidas en 2021, leis aucèus èran ja ben diversificats a la fin dau Cretacèu, çò qu'explica la subrevida de certanei linhadas aviàrias durant l'extincion dau Cretacèu-Paleogèn. Après una radiacion novèla, lei genres actuaus serián venguts preponderants durant l'Oligocèn (33,9-23 Ma) per leis aucèus marins(en) Elizabeth A. Schreiber e Joanne Burger, Biology of Marine Birds, CRC press, 2001. e lo Miocèn (23-5,3 Ma) e lo Pliocèn (5,3-2,6 Ma) per lo rèsta. Pasmens, i a dos milions d'ans, una crisi reduguèt la diversitat deis espècias marinas au profiech dei mamifèrs marins dau clade dei Pinnipedia (otarias, fòcas... etc.)(en) Niel F. Comins e William J. Kaufmann, Discovering the Universe, Freeman, W. H. & Company, 2005, 7 ed., p. 359..
Taxonomia
Lo trach caracteristic deis aucèus es la preséncia de plumas. Sa classificacion filogenetica es encara l'objècte de discussions car es relativament complèxa. D'efiech, en causa de l'ancianetat dau grop, plusors brancas son estenchas dempuei de desenaus de milios d'ans e lei diferents liames entre leis espècias identificadas son donc fòrça malaisats d'establir. En 2021, entre a espècias identificadas èran viventas. La mitat èran de passerons.
▲ └─o Aves ├─o Archaeopterygidae (estench) └─o ├─o Rahonavis (estench) ├─o Jeholornis (estench) ├─? Yandangornithidae (estench) └─o Avebrevicauda ├─o Sapeornis (estench) └─o Pygostylia ├─o Confuciusornithidae (estench) └─o Ornithothoraces ├─o Enantiornithomorpha (estench) │ ├─o │ │ ├─o Iberomesornis (estench) │ │ └─o Noguerornis (estench) │ └─o Euenantiornithes (estench) │ ├─? Protopteryx (estench) │ ├─o Concornis (estench) │ ├─o Eoalulavis (estench) │ └─o │ ├─o Axelornithiformes (estench) │ ├─o Kurzholiidae (estench) │ ├─o Sinornithiformes (estench) │ ├─o Cathyornithiformes (estench) │ ├─o Gobipterygiformes (estench) │ └─o Enantiornithiformes (estench) │ ├─o Gurilymia (estench) │ ├─o Zhyraornithidae (estench) │ ├─o Enantiornithidae (estench) │ └─o Avisauridae (estench) └─o Ornithuromorpha ├─? Eurolimnornithidae (estench) ├─? Cursornithidae (estench) ├─o Liaoningornithidae (estench) ├─o Chaoyangidae (estench) ├─o Songlingornithidae (estench) ├─o Yanornithidae (estench) ├─o Yixiaornithidae (estench) └─o ├─o Gargantuavis (estench) ├─o Patagopterygiformes (estench) ├─o Vorona (estench) └─o Ornithurae ├─o Apsaravis (estench) └─o ├─o Neogaeornis (estench) ├─o Hesperornithiformes (estench) └─o ├─o Gansuiformes (estench) └─o Carinatae ├─o Ichthyornithiformes (estench) │ ├─o Apatornithiformes (estench) │ └─o │ ├─o Ambiortidae (estench) │ └─o Ichthyornis (estench) └─o ├─o Limeavis (estench) └─o Neornithes ├─o Palaeognathae │ ├─o Eremopezidae (estench) │ ├─o Stromeria (estench) │ ├─o Remiornithidae (estench) │ ├─o Lithornithiformes (estench) │ └─o │ ├─o Struthioniformes │ │ ├─o Eleutherornithidae (estench) │ │ └─o Struthionidae │ └─o │ ├─o Tinamiformes ò Tinamidae │ │ ├─o Nothurinae ò Rhynchotinae │ │ └─o Tinaminae │ ├─o Dinornithiformes (estench) │ │ ├─o Dinornithidae (estench) │ │ └─o Emeidae (estench) │ │ ├─o Anomalopteryginae (estench) │ │ └─o Emeinae (estench) │ ├─o Rheiformes │ │ ├─o Opisthodactylidae (estench) │ │ └─o Rheidae │ └─o │ ├─? Aepyornithiformes ò Aepyornithidae (estench) │ └─o │ ├─o Apterygiformes ò Apterygidae │ └─o Casuariiformes │ ├─o Casuariidae │ └─o Dromaiidae └─o Neognathae ├─o Galloanserae │ ├─o Galliformes │ │ ├─o Gallinuloididae (estench) │ │ ├─o Paraortygidae (estench) │ │ └─o │ │ ├─o Quercymegapodiidae (estench) │ │ └─o │ │ ├─o Taoperdix (estench) │ │ ├─o Craci │ │ │ ├─o Megapodiidae │ │ │ └─o Cracidae │ │ └─o Phasiani │ │ ├─o Odontophoridae │ │ ├─o Numididae │ │ ├─o Meleagrididae │ │ └─o Phasianidae │ │ ├─o Tetraoninae │ │ ├─o Perdicinae │ │ └─o Phasianinae │ └─o Odontoanserae │ ├─o Odontopterygiformes (estench) │ │ ├─o Pelagornithidae (estench) │ │ └─o Odontopterygidae (estench) │ └─o Anserimorphae │ ├─? Diatrymiformes (estench) │ │ ├─o Gastornithidae (estench) │ │ └─o Diatrymatidae (estench) │ └─o Anseriformes │ ├─o Chaunoides (estench) │ ├─o Anhimidae │ └─o │ ├─o Dromornithidae (estench) │ └─o Anseres │ ├─o Anseranatidae │ └─o │ ├─o Anatalavinae (estench) │ └─o Anatoidea │ ├─o Presbyornithidae (estench) │ ├─o Vegavis (estench) │ └─o │ ├─o Cnemiornithidae (estench) │ └─o Anatidae │ ├─o Dendrocygninae │ │ ├─o Thalassornithini │ │ └─o Dendrocygnini │ └─o │ ├─o Dendrocheninae (estench) │ └─o │ ├─o Anserinae │ │ ├─o Cereopsini │ │ └─o │ │ ├─o Anserini │ │ ├─? Thambetochenini (estench) │ │ └─o Cygnini │ └─o │ ├─o Stictonettinae │ └─o │ ├─o Tadorninae │ │ ├─o Plectropterini │ │ └─o │ │ ├─? Euryanatini (estench) │ │ ├─o Merganettini │ │ └─o Tadornini │ └─o Anatinae │ ├─o Malacorhynchini │ ├─o Anatini │ ├─o Aythyini │ ├─o Mergini │ └─o Oxyurini └─o Neoaves ├─? Anisolornis (estench) ├─? Gracilitarsidae (estench) ├─? Zygodactylidae (estench) ├─o Metaves │ ├─o │ │ ├─o │ │ │ ├─o Juncitarsus (estench) │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Podicipediformes ò Podicipedidae │ │ │ └─o Phoenicopteriformes │ │ │ ├─o Palaeolotidae (estench) │ │ │ └─o Phoenicopteridae │ │ └─o │ │ ├─o Phaethontiformes │ │ │ ├─o Prophaethontidae (estench) │ │ │ └─o Phaethontidae │ │ └─o │ │ ├─o Pterocliformes ò Pteroclidae │ │ └─o │ │ ├─o Mesitornithiformes ò Mesitornithidae │ │ └─o Columbiformes ò Columbidae │ └─o │ ├─o Eurypygiformes │ │ ├─o Rhynocheti │ │ │ ├─o Apterornithidae (estench) │ │ │ └─o Rhynochetidae │ │ └─o Eurypygoidea │ │ ├─o Messelornithidae (estench) │ │ └─o Eurypygidae │ └─o Strisores ò Caprimulgiformes │ ├─o │ │ ├─o Steatornithidae │ │ │ ├─o Preficinae (estench) │ │ │ └─o Steatornithinae │ │ └─o Podargiformes │ │ ├─? Fluvioviridavidae (estench) │ │ └─o │ │ ├─o Masillapodarcus (estench) │ │ └─o Podargidae │ │ ├─o Podarginae │ │ └─o Batrachostominae │ └─o Cypselomorphae │ ├─? Archaeotrogonidae (estench) │ └─o │ ├─o Caprimulgiformes s.s. │ │ ├─o │ │ │ ├─o Paraprefica (estench) │ │ │ └─o Nyctibiidae │ │ └─o Caprimulgidae │ │ ├─? Ventivorus (estench) │ │ ├─o Chordeilinae │ │ └─o Caprimulginae │ └─o Daedalornithes ò Apodiformes s.l. │ ├─o Aegothelidae │ └─o │ ├─o Aegialornithidae (estench) │ ├─o Eocypselus (estench) │ └─o Apodiformes s.s. │ ├─o Trochili │ │ ├─o Cypselavidae (estench) │ │ └─o │ │ ├─o Jungornis (estench) │ │ └─o Trochilidae │ │ ├─o Eurotrochilus (estench) │ │ └─o │ │ ├─o Phaethornithinae │ │ └─o Trochilinae │ └─o Apodi │ ├─o Laputavis (estench) │ └─o │ ├─o Hemiprocnidae │ └─o │ ├─o Scaniacypselus (estench) │ └─o Apodidae │ ├─o Cypseloidinae │ └─o Apodinae └─o Coronaves ├─o │ ├─o Opisthocomiformes òOpisthocomidae │ └─o │ ├─o │ │ ├─o Otidiformes ò Otididae │ │ └─o │ │ ├─o Gruiformes │ │ │ ├─o Ralloidea │ │ │ │ ├─o Aptornithidae (estench) │ │ │ │ ├─o │ │ │ │ │ ├─o Heliornithidae │ │ │ │ │ └─o Sarothruridae │ │ │ │ └─o Rallidae │ │ │ │ ├─o Himanthornithinae │ │ │ │ └─o Rallinae │ │ │ │ ├─o Porphyriornithini │ │ │ │ └─o │ │ │ │ ├─o Gymnocrecini │ │ │ │ └─o Eulabeornithini │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Ergilornithioidea (estench) │ │ │ │ ├─o Geranoididae (estench) │ │ │ │ └─o │ │ │ │ ├─o Eogruidae (estench) │ │ │ │ └─o Ergilornithidae (estench) │ │ │ └─o Gruoidea │ │ │ ├─o Psophiidae │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Aramidae │ │ │ └─o Gruidae │ │ │ ├─o Balearicinae │ │ │ └─o Gruinae │ │ └─o Cuculiformes ò Cuculidae │ │ ├─o Carpococcystinae │ │ └─o │ │ ├─o Centropodinae │ │ └─o │ │ ├─o Neomorphinae │ │ └─o │ │ ├─o Crotophaginae │ │ └─o │ │ ├─o Phaenicophaeinae │ │ │ ├─o Rhinorthini │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Ceuthmocharini │ │ │ └─o │ │ │ ├─o Saurotherini │ │ │ └─o Phaenicophaeini │ │ │ ├─o Rhopodytina │ │ │ └─o Phaenicophina │ │ └─o Cuculinae │ │ ├─o Taperini │ │ └─o │ │ ├─o Eudynamini │ │ └─o │ │ ├─o Coccygini