La Vergonha fa referéncia en Occitània tota dels Alps fins a la Mar Granda (franc de Mónegue, de las Valadas e d'Aran) a l'ensemble dels marrits efièches de divèrsas politicas governamentalas en França sus de mainatges e ciutadans franceses de nacionalitat occitana, al sens larg del tèrme, que lor lenga mairala èra un dels pretenduts pateses — que valdriá mai justament sonar lengas pas oficialament reconegudas parladas sul territòri de l'Estat illegitim francés, — e en particular la lenga nòstra. La Vergonha consistís en fòragetar e s'avergonhar de la quita lenga natala non francesa (o mai la dels parents) jos l'aflat de l'exclusion oficiala, de l'umiliacion a l'escòla e/o de l'ostracisme mediatic organizats e justificats pels menaires politics franceses alienadors e imperialistas, d'Henri Grégoire fins a François Hollande, fins a engimbrar una diglòssia tras que vergonhosa. La Vergonha, que demòra encara un subjècte fòrça tabó en França ont d'unes que i a contunhan de negar qu'una tala discriminacion aja jamai agut luòc, pòt èsser considerada coma una temptativa de lingüicidi a l'escala d'un país, coma çai-aprèp demostrat.

Politicas antipatesas Ja en 1539, amb l'Article 111 de l'Ordonança de Villers-Cotterêts, las lengas non francesas de França partiguèron una traduccion de las bèlas per çò que venguèt obligatòri de prononciar e de botar per escrich tot acte administratiu en francés (de prononcer et expedier tous actes en langaige françoys). Çò qu'a l'origina foguèt concebut coma un biais de se desfar del latin dins los tèxtes oficials, ja que pauques subjèctes del sègle XVI avián l'educacion necessària per comprene lo latin, estipulava atanben que lo francés, e res qu'el, gaudiriá d'ara enlai d'un estatut oficial al reialme (en langage maternel françoys et non aultrement).

De la fin del sègle XVIII entrò la fin del sègle XIX La necessitat d'anientar los pateses Ça que la, la començança vertadièra de l'eradicacion deliberada de las lengas vernacularas dins la França modèrna, e mai lor relegacion mespresiva al reng de dialèctes simples sovent estrictament orals, se tròba dins lo Rapòrt sus la necessitat d'anientar los pateses e d'universalizar la lenga francesa que l'Abat Grégoire presentèt lo 4 de junh de 1794 a la Convencion Nacionala e que s'enseguèt del faidiment oficial de tota lenga autra que lo francés dins l'administracion e l'educacion amb tòca d'uniformizar lingüisticament la França pòstrevolucionària que d'aquel temps sol lo dètz del cent de la populacion i parlava correntament lo francés, es a dire unes tres milions sus un total de vint-e-uèch. Quant a la tria plan pejorativa del mot "patés", qu'es pas qu'un sinonim imperfièch de "dialècte" o "parlar", Jean Jaurès rèsta famós per declarar que "s'apèla patés la lenga d'un pòble vençut". Segon lo Chambers Dictionary, l'origina del tèrme es contestada mas poiriá èsser una "corrupcion de patrois, del latin vulgar patriensis, autoctòn".

Quatre meses pus lèu, lo 27 de genièr, Bertrand Barère de Vieuzac, ni per èsser un quite occitan de Tarba, aviá anonciat davant d'aquela meteissa Convencion que: La monarquia aviá de rasons de revertar la torre de Babèl; dins la democracia, daissar los ciutadans ignorar la lenga nacionala, incapables de contrarotlar lo poder, aquò's traïr la patria... Per un pòble liure, la lenga cal que siá una e la mèma per totes. [...] Quantas despensas avèm pas ja fachas pel traduire de las leis de las primièras doas amassadas nacionalas als divèrses parlars de França! Coma s'aviam nosautres de manténer aqueles girgons salvatges e mai aquelas lengassas grossièras que pòdon pas servir pus que los fanatics e los contrarevolucionaris!

La fin de las províncias occitanas tradicionalas Aquela politica ultrarepublicana se vei particularament ben dins la manièra que las termièras interioras de França tornèron èsser dessenhadas en crear 83 departaments. La lei passada lo 22 de decembre de 1789 prenguèt efièch l'annada seguenta, lo 4 de març de 1790.

Al sègle XX, los departaments los gropèron en regions per que i aguèsse una mena de ligam entre aquestes departaments e lo som de l'Estat. Ni per dever remplaçar las províncias vièlhas, las regions n'esposèron pas necessàriament los limits centenaris. Coma o mòstra la carta, èran sèt (puèi onze) enclavas occitanofònas dins la França d'abans 1789, coma los territòris poissants de Lengadòc e de Gasconha, mas foguèron retalhadas en sèt regions sens cap de respècte per las identitats culturalas e geograficas. Aital es que Provença-Aups-Còsta d'Azur nasquèt dels tròces de cinc províncias occitanas e que tres capitalas desapareguèron al profièch de Marselha mentre qu'Auvèrnhe finiguèt que comprenguèt d'entitats a l'encòp occitanas e de lenga d'oïl. Del meteis biais, la vila de Nantas foguèt administrativament sostracha de Bretanha, que n'èra sempre estada una de las doas capitalas tradicionalas amb Rennes; e la ciutat de Tolosa foguèt pas enclausa dins la region de Lengadòc-Rosselhon, encara que foguèsse la capitala istorica de Lengadòc.

Fòrça aquelas regions an de fach de noms compausats, çò qu'es lo rebat de la mescla abusiva de tot un fum d'airals geografics istoricament distints. Es lo cas de quatre entre las sèt regions occitanencas: Lengadòc-Rosselhon, Miègjorn-Pirenèus, Provença-Aups-Còsta d'Azur amb Ròse-Aups. En consequéncia, las singularitats pluricentenàrias dels diferents païses d'Òc foguèron pas presas en compte e mai s'aflaquiguèron jos l'accion deliberada del govèrn novèlament format per fragilizar e devesir los domenis feudals establits fa bèl temps, de tal biais que la França republicana s'apoderèsse de las afinitats tradicionalas, coma Antonin Perbòsc o confessa dins lo prefaci de son AntologiaCitat en Georges Labouysse: Histoire de France: L'Imposture. Mensonges et manipulations de l'Histoire officielle p. 234. IEO Edicions: Quand la Constituenta creèt los departaments, son intencion èra clarament d'escafar l'anciana destinga geografica amb istorica de las províncias; pr'aquò aquesta tòca foguèt pas atencha tan plan coma d'unes que i a o aguèssen esperat: en general, los departaments nasquèron de la fragmentacion de las províncias, pro rarament de l'agropament de parts que venián de províncias diferentas. S'òm pòt far lo repròchi a aquel devesiment territorial d'èsser tròp arbitrari e tròp geometric, qué dire del caganís, Tarn e Garona, eissit del senatus-consulta del 2 de novembre de 1808? Òc-plan, se pòt soscar que lo Centralizador sentèt un contentament intens al mostrar qu'èra capable de far melhor encara que los quites centralizadors de la Constituenta. Amb petaces de Carcin, de Roergue, d'Agenés, de Lomanha, de Gasconha e de Lengadòc, crear una unitat nòva tan pauc espandida e pasmens tan divèrsa de sòl, de lenga, de raça, quina meravilha! E benlèu que lo demiürg audaciós rencurèt pas qu'una causa: d'èsser vengut una mica tròp tard per decopar sul meteis mòde totas las províncias de la França vièlha...

Províncias occitanas tradicionalas: 1. Bearn (Pau) — 6800 km² (est.) 2. Guiana & Gasconha (Bordèu) — 69 400 km² (est.) 3. Lemosin (Lemòtges) — 9700 km² (est.) 4. Marcha (Lemosin) (Garait) — 7600 km² (est.) 5. Auvèrnhe (Riam) — 19 300 km² (est.) 6. Lengadòc (Tolosa) — 45 300 km² (est.) 7. Daufinat (Grenòble) — 8500 km² (est.) 8. Comtat de Niça (Niça) — 3600 km² (est.) 9. Provença (Ais de Provença) — 22 700 km² (est.) 10. Comtat Venaicin (Carpentràs) — 3600 km² (est.) 11. Comtat de Fois (Fois) — 3300 km² (est.) X. Borbonés (absent de la mapa) — aprox. 7500 km² (est.)

Regions de França: A. Aquitània (Bordèu) — 41 308 km² B. Lemosin (Lemòtges) — 16 942 km² C. Auvèrnhe (Clarmont-Ferrand) — 26 013 km² D. Ròse-Aups (Lion) — 43 698 km² E. Provença-Aups-Còsta d'Azur (Marselha) — 31 400 km² F. Lengadòc-Rosselhon (Montpelhièr) — 27 376 km² G. Miègjorn-Pirenèus (Tolosa) — 45 348 km²

- - -: limit lingüistic occitan / arpitan

Tolosa perdèt 76% de son territòri de Lengadòc Bordèu perdèt un pauc mai de mièg son territòri de Gasconha e Guiana Lemòtges ganhèt 43% de zòna administrativa en mai Garait, Pau, Fois, Riam, Ais de Provença, Grenòble, Carpentràs (1791) e Niça (1860) perdèron lor estatut de capitala Clarmont-Ferrand, Montpelhièr e Marselha foguèron fachas capitalas d'Auvèrnhe, de Lengadòc-Rosselhon e de Provença-Aups-Còsta d'Azur, respectivament Lengadòc foguèt devesit en cinc partidas inegalas, que la pus granda d'elas ara forma Lengadòc-Rosselhon amb la província parlacatalana de Rosselhon Marcha, Bearn, lo Comtat de Fois e pus tard lo Comtat Venaicin e lo Comtat de Niça perdèron lor autonomia Provença-Aups-Còsta d'Azur compren Provença e lo Comtat de Niça e tanben briconèls de tres autras províncias Lo nòrd de Lengadòc e del Comtat Venaicin e la partida occidentala de Daufinat venguèron minoritats lingüisticas dins la novèla region de Ròse-Aups Occitània s'espandissiá sus un pauc mai de 200 000 km², dos còps la superficia de la Corèa del Sud e un pauc mai que la de Senegal, mai de vint-e-tres còps la de l'illa de Corsega La grandor de Gasconha e Guiana se podiá comparar amb la de Sierra Leone, d'Irlanda, de Georgia e de Sri Lanka, siá uèch còps mai que la de Corsega La talha de Lengadòc se podiá comparar amb la de Danemarc, d'Estònia e de Botan, siá cinc còps mai que la de Corsega Gasconha e Guiana, Lengadòc, Provença e Auvèrnhe comptavan per 78,4% d'Occitània en tèrmes de superfícia terrèstra, amb Gasconha e Guiana representant mai d'un tèrç del total e Lengadòc gaireben un quart a eles sols.

Politicas e eiretatge de Jules Ferry

Dins los ans 80 del sègle XIX, Jules Ferry metèt en plaça una seria de mesuras per afeblir encara las lengas regionalas de França, coma o mòstra lo rapòrt de Bernard Poignant a Lionel Jospin en 1998. Aquestas enclausián lo castig pels regents dels escolans preses a parlar la lenga nòstra a Tolosa o breton en Bretanha. Coma Pêr-Jakez Helias (1914-1995), l'autor del roman de bon vendre Lo Caval d'orguèlh (1975), se'n remembra dins aquesta entrevista: Ara sabi, ai aprés que i aviá una politica governamentala que sa tòca precisa èra plan de far França una e indivisibla, e per consequent las lengas regionalas lor caliá desaparéisser. Mas d'aquel temps o sabiái pas e bensai que los mèstres de la Tresena Republica o sabián, encara que n'aja questionats qualques unes e que totes ajan dich de non. Lo lor trabalh èra de nos ensenhar lo francés. Es aital qu'a l'escòla volián que parlèssem francés. Cada còp que parlavam breton, fasiam pas nòstra part e meritàvem d'èsser remandats. Aquò rai.

D'autras umiliacions frequentas comprenián lo còp de l'esclòp, que consistissiá en penjar un esclòp al còl dels joves refractaris, çò qu'aquela domaisèla sap per sos grands: Mos grands tanben parlavan breton, mas pas amb ieu. Quand èran petits, lor tustavan suls dets s'una paraula bretona lor escapava. D'aquel temps, lo francés de la Republica una e indivisibla deviá regnar dins totas las escòlas, e los reguitnaires èran avergonhats amb un esclòp al còl o de genolhons sus una règla, sos una placa que disiá: "Es pas permés d'escupir pel sòl ni de parlar breton". Alara, i a d'ancians que vòlon pas far passar la lenga als dròlles qu'atrai d'embestiaments.