La Guèrra de l'Union d'Ais es una guèrra civila que se debanèt en Provença de 1382 a 1387. Darrier episòdi d'un periòde de crisi marcat per la revòuta de Robèrt de Duràs en 1355, per la revòuta de l'Ostau dei Bauç en 1357-1359 e per la guèrra de Francés de Bauç en 1374, fa partida d'un conflicte dinastic pus important que toquèt l'ensemble deis Estats Angevins. Pasmens, foguèt agravada en Provença per lei rivalitats entre vilas e comunautats feudalas. Lei combats foguèron donc violents e sei consequéncias entraïnèron un important declin de la poissança provençala.
Lo conflicte s'acabèt per la victòria de Maria de Blois que capitèt d'obtenir la reconoissença de son fiu, Loís II d'Anjau, coma còmte de Provença per la màger part dei vilas provençalas. Pasmens, a l'èst, Niça e son relarg refusèron e preferiguèron se raliar a Savòia (dediccion de Niça).
Causas
Lei problemas de succession de la dinastia angevina
La causa prefonda de la guèrra es l'oposicion dei revendicacions entre lei diferentei brancas de l'Ostau d'Anjau sus lei territòris tenguts per aquela dinastia a la fin de l'Edat Mejana. Es un subjècte complèx car, en mai de drechs legitims, fòrça revendicacions èran asseguradas per d'acòrdis diplomatics ò, pus simplament, per fòrça.
Lei successions de Carles II e de Robèrt d'Anjau
La succession de Carles II d'Anjau (1285-1309) es la causa pus vièlha de la guèrra. Rèi de Nàpols e còmte de Provença, aviá laissat lo tròne a son fiu Robèrt (1309-1343) mai sa succession èra estada problematica. Robèrt èra unicament son tresen fiu e son accession au poder èra estada permesa per lei decès de sei fraires ainats Carles Martèl (1271-1295) e de Loís d'Anjau (1274-1297). Pasmens, aviá subretot demandat d'escartar son nebòt Carobèrt qu'èra lo fiu de Carles Martèl.
S'aquela chausida de Carles II foguèt acceptada per la papautat en causa de la posicion malaisada deis Estats Angevins en Itàlia, podiá traire de problemas dinastics grèus. Pasmens, aguèt pas immediatament de consequéncias car Carobèrt venguèt rèi d'Ongria e deguèt combatre durant plusors annadas per i instaurar son autoritat. Ansin, Robèrt poguèt menar una politica de legitimacion de l'usurpacion sensa faciar de contestacions. En 1320, Provença jurèt ansin fidelitat a son fiu Carles. Puei, après la mòrt d'aqueu darrier en 1328, designèt sei felenas Joana e Maria coma eiretieras. Dins aquò, per empachar un conflicte après sa mòrt, acceptèt de faire quauquei concessions a Carobèrt en organizant lo maridatge de Joana amb un de sei fius, Andrèu d'Ongria. Mai aquel acòrdi maucontentèt lo rèsta de la familha, especialament lei descendents deis autrei fius de Carles II.
Lei luchas de poder a l'entorn de la Rèina Joana
En 1345, l'assassinat d'Andrèu d'Ongria – benlèu amb l'ajuda de Joana – entraïnèt una crisi novèla dins l'espaci angevin. Sota pretèxte de venjar son fraire, lo rèi Loís I d'Ongria decidèt de conquistar lo Reiaume de Nàpols. La guèrra durèt principalament de 1347 a 1352. Loís I ocupèt brèvament Nàpols mai deguèt rapidament abandonar la vila en causa d'una epidemia de pèsta e d'una revòuta dei barons locaus(fr) Laura Fábián, « L'image du roi sage en Occident au XIVe siècle et un exemple concernant la Hongrie à l’époque angevine : le Secretum secretorum de Louis le Grand de Hongrie », « M’en anei en Ongria » Relations franco-hongroises au Moyen Âge II, Gergely Kiss – Attila Györkös, 2017, pp. 83-103.. Una segonda expedicion s'acabèt tanben per una revirada. En revènge, aquelei combats permetèron a Loís de Tarenta, un dei princes descendents de Carles II, d'esposar la Rèina Joana en 1347. Dos ans pus tard, foguèt associat au tròne. De mai, la sòrre de Joana, Maria, se maridèt amb Felipe de Tarenta qu'èra lo fraire de Loís. Òr, Maria èra l'eiretiera de Joana.
En mai de renfòrçar la defensa dau sud de la peninsula italiana còntra leis invasions ongresas, aquelei maridatges avián una autra consequéncia sus la dinastia angevina. D'efiech, l'ostau de Duràs, una autra branca eissida de Carles II, èra teoricament escartada de la succession. De mai, èra militarament afeblida per la mòrt de son cap qu'èra estat executat per Loís de Tarenta. D'efiech, rapidament, Loís de Tarenta arrestèt la Rèina Joana per exercir lo poder solet. En 1351, Uc dei Bauç aviá menat una expedicion per desliurar la sobeirana mai, vencut, foguèt executat, çò qu'entraïnèt un conflicte recurrent entre lei Tarenta e lei Duràs durant leis annadas seguentas. Ansin, en 1355, una temptativa de Robèrt de Duràs d'organizar una insureccion en Provença a partir dau castèu dei Bauç mau capitèt totalament. La màger part deis abitants dau Comtat demorèron fidèus a la Rèina e Robèrt deguèt abandonar lei Bauç après quatre mes de sètgeFoguèt tuat un an pus tars a la batalha de Peitieus.. En 1357-1359, una segonda revòuta menada per l'Ostau dei Bauç foguèt pus durament reprimida car leis insurgents recebèron l'ajuda de rotiers francés. Pasmens, durant aqueu conflicte, la noblesa e lei vilas provençalas demorèron encara fidèlas au poder comtau. Loís de Tarenta moriguèt finalament en 1362 e la Rèina Joana recuperèt lo poder.
La succession de la Rèina Joana
La question de la succession de la Rèina Joana, sobeirana sensa enfant, venguèt pauc a pauc una question politica importanta dins lo corrent deis ans 1380. En 1373, decidèt de chausir Carles III de Duràs coma successor. Per defugir una crisi, l'adoptèt oficialament e lo maridèt amb sa cosina Marguerita de Duràs qu'èra la filha de sa sòrre Maria. Aquela chausida maucontentèt Felipe de Tarenta. Son fiu, Francés dei Bauç, reprenguèt lei revendicacions de son paire sus lei domenis de Joana. Dins aquò, la Rèina capitèt de sasir lei bens dei rebèls per lei vendre a sei partisans.
Pasmens, aqueu succès durèt gaire. D'efiech, vèrs 1375, lo rèi Loís I d'Ongria revendiquèt tornarmai lei tèrras de son grand Carles Martèl. En particular, èran integrats dins sei demandas lei comtats de Provença e de Forcauquier e una partida de Piemont. Per faciar aquela menaça, Joana esposèt Oton de Brunswick, un cap militar experimentat. Aquò maucontentèt Carles III de Duràs que crenhava la naissença – pauc probabla – d'un eiretier. Se raprochèt donc d'Ongria e la Rèina foguèt pauc a pauc isolada au nivèu diplomatic.
Lei consequéncias dau Grand Esquisma
Lo Grand Esquisma d'Occident es una crisi grèva de la Glèisa Catolica. Foguèt entraïnada per l'eleccion de dos papas rivaus a Avinhon e a Roma. França, Escòcia, Castelha e Nàpols sostenguèron Clement VII, installat en Avinhon, mentre que Ongria, Anglatèrra e lo nòrd d'Itàlia sostenguèron Urban VI, lo papa de Roma. Lo sostèn de Joana a Clement VII, probablament la consequéncia d'una ostilitat iniciala d'Urban VI, foguèt pauc populara en Nàpols.
En 1379, lei fòrças militaras de Clement VII deguèron se retirar d'Itàlia onte Joana se trobèt soleta per combatre Urban VI e seis aliats. Per faciar aquela situacion, Clement VII li conselhèt d'adoptar Loís d'Anjau, lo fraire dau rèi Carles V de França, coma eiretier. Après d'esitacions, la Rèina acceptèt lo 29 de junh de 1380 e lo papa d'Avinhon confiermèt rapidament aquela decision.
Aquela decision es a l'origina dirècta de la crisi de succession que menèt a la guèrra. D'efiech, lo papa Urban VI demandèt l'ajuda de Carles III de Duràs. L'Ostau Angevia d'Ongria sostenguèt tanben l'eiretier « espoliat ». Puei, lo 1 de junh de 1381, Urban VI coronèt Carles III rèi de Sicília. Lo 16 de julhet, après una brèva campanha militara, Carles III prenguèt Nàpols. Puei, lo 25 d'aost, bateguèt lei tropas d'Oton de Brunswick. Quauquei jorns pus tard, lo 2 de setembre de 1381, la Rèina Joana capitulèt. La màger part dau Reiaume de Nàpols se someteguèt rapidament mai lo venceire deviá desenant s'aparar còntra la menaça d'una intervencion de Loís d'Anjau.
Lei tensions en Provença
Lo Grand Esquisma en Provença
En Provença, lo sostèn de la Rèina Joana a Clement VII èra egalament impopular. De mai, Urban VI aviá rapidament nomat de prelats que li èran favorables. Pasmens, pauc a cha pauc, Clement VII capitèt de restablir son influéncia dins lo Comtat. Per aquò, poguèt aprofichar lo sostèn dei cardenaus provençaus e acceptèt de validar lei decisions presas per son rivau. En 1379, lo clergat provençau li èra donc aquistat e, durant sa retirada d'Itàlia, recebèt un bòn acuelh de part dei vilas, compres Ais e Marselha. Ansin, au contrari dau Reiaume de Nàpols, l'Esquisma aguèt pauc d'efiechs sus lo començament dau conflicte.
La reaccion a la captura de la Rèina Joana
La captura de la Rèina Joana aguèt d'efiechs importants en Provença. D'efiech, après sei premierei desfachas, la Rèina esperèt una intervencion de Loís d'Anjau. Puei, quand sa posision venguèt desesperada, demandèt l'ajuda de totei sei vassaus. Quauquei jorns après sa capitulacion, una expedicion provençala d'un desenau de galeras arribèt ansin au larg de Nàpols. Pasmens, lei combats èran ja acabats.
Aquò cambièt pas la fidelitat dei Provençaus. En octòbre, leis Estats de Provença se reüniguèron a Ais per i proclamar sa fidelitat a la Rèina. D'impòsts foguèron votats per reünir una armada e d'ambaissadas foguèron mandats dins lo nòrd d'Itàlia per i trobar de renfòrç (Florença, Gènoa, Savòia...). En febrier de 1382, aquela fervor èra pereu presenta a Niça. Enfin, lei vilas assaièron de formar una union larga, es a dire integrant au mens Arle, Marselha, Ais e Niça, per menar lo combat. Pasmens, lei tensions istoricas entre aquelei vilas demoravan fòrtas, especialament entre Marselha e lo rèsta de Provença. Francés dei Bauç, totjorn ostila a la Rèina, s'activèt tanben per empachar la liberacion de son adversari.
Lei relacions amb Loís d'Anjau
La chausida de Loís d'Anjau coma eiretier de la Rèina Joana èra pas fòrça populara en Provença. D'efiech, en 1368, aqueu prince aviá assaiat de conquistar militarament lo Comtat. Amb una armada de rotiers comandada per Du Guesclin, aviá pilhat una partida dei regions occidentalas e centralas dau país. En particular, Tarascon e Arle avián subit de sètges durs e de combats acarnats foguèron necessaris per liberar Tarascon de la preséncia francesa en novembre de 1369. La patz foguèt restablida lo 11 d'abriu de 1371. Per amaisar aquela ostilitat, lo papa Clement VII prepausèt ai Marselhés de desplaçar sa cort dins la vila coma assegurença deis intencions pacificas de Loís.
Aqueu darrier arribèt a Avinhon lo 22 de febrier de 1382. Comencèt de reünir una armada per conquistar lo Reiaume de Nàpols. Regardant Provença, preferiguèt negociar, probablament sota lei conseus dau papa. Obtenguèt de respònsas favorablas d'Arle e de Marselha. En revènge, leis autrei vilas marquèron son oposicion. Se reüniguèron a l'entorn d'Ais que prepausèt de formar una « union per l'onor de la Rèina, la proteccion e la defensa de la patria ». Aquò marquèt la creacion de l'Union d'Ais. En causa de sei desacòrdis amb leis autrei vilas, principalament per de questions de taxacion, Marselha refusèt de la jonhér. Au contrari, comencèt de mobilizar de mejans militars per l'expedicion de Loís en Itàlia.
Lo refús marselhés suscitèt de questions dins d'autrei vilas qu'esitèron sus la posicion d'adoptar. En març e abriu, la propaganda e leis esfòrç diplomatics dei Francés li permetèron de marcar de ponchs. Pasmens, leis adversaris de Loís d'Anjau prenguèron l'avantatge. Dins aquò, Loís d'Anjau voliá pas d'una guèrra en Provença qu'auriá menaçat sei linhas de comunicacion après son passatge en Itàlia. Proclamèt donc son intension de liberar la Rèina Joana e de pas interferir dins lo govèrn de Provença avans sa mòrt. Puei, se dirigiguèt vèrs la peninsula.
Lo refús de Loís d'Anjau per l'Union