L'ipotèsi Gaïa, tanben nomenada ipotèsi biogeoquimicaLovelock considèra las doas denominacions coma équivalentas: (en) « James Lovelock, Gaia's grand old man (entrevista amb lo journalista Lawrence E. Joseph) », sus archive.salon.com, 2000 (consultat lo 22 de junh de 2010)., es una ipotèsi scientifica controversida, d'en primièr avançada per l'ecològ anglés James Lovelock en 1970, mas tanben evocada per d'autres scientifics abans el, segon que la Tèrra seriá « un sistèma fisiologic dinamic qu'inclusís la biosfèra manten la nòtra planeta dempuèi mai de tres miliards d'ans en armonia amb la vida »James Lovelock, 2008, p. 30..
L'ensems dels èsser vivents sus Tèrra formariá atal un vast superorganisme — nomenat « Gaïa », segon lo nom de la divessa de la mitologia grèga personificant la Tèrra — realizant l'autoregulacion dels seus compausants per favorizar la vida. Un exemple citat per Lovelock apiejant son ipotèsi es la composicion de l'atmosfèra, que seriá estat regulada au dins lo temps de biais a permetre lo desvelopament e lo manten de la vida.
L'ipotèsi Gaïa repausa sus un modèl scientific que se basa sus de constatacions ecologicas, climatologicas, geologicas o encara biologicas — mejans la nocion d'ecoevolucion entre autre —, nomenat Earth system sciencePasmens, lo modèl Gaïa pòt pas se confondre entièrament amb aquel de l'Earth Science System, mai reconegut per la comunautat scientifica internacionala: « Earth system science is not entirely equivalent to the Gaia Hypothesis, although both take an interdisciplinary approach to studying systems operations on a planetary-scale. . Ne resulta un pronostic alarmista sus l'avenir de la biosfèra, fàcia al desfís du cambiament climatic entre autre« Se l’aument de temperatura que prevei, de 6 a 8 °C, se produich, la civilizacion poiriá plan se trobar menaçada: aurèm un atudament en massa de las espècias, e l’agricultura vendrá impossibla sus una bona partida de la planeta. .
L'ipotèsi Gaïa foguèt desvelopada per James Lovelock dins d'obratges coma: Las Edats de Gaïa (1990), La Tèrra es un èsser vivent, l’ipotèsi Gaïa (1999), Gaïa. Una medecina per la planeta (2001) e La Revancha de Gaïa (2006) ; aquel obratge descriu una planeta veguda inabitabla per l'Òme. D'autres scientifics, coma Lynn Margulis, tornan sus l'ipotèsi Gaïa, que, dempuèi las òbras de Lovelock, fa l'objècte d'una abondanta literatura scientifica e filosofica. Del modèl geobioquimic nasquèt la geofisiologia que, dins la continuitat de l'ipotèsi Gaïa, propausa d'estudiar totas las interaccions existentas al sen del sistèma Tèrra.
Definicion e camp epistemologic
Experiéncias e constatacions cap a Gaïa Lo modèl de Lovelock nasquèt d'una multitud de constatacions scientificas de totas disciplinas, s'escalonat subretot de 1965 a 2000« Frisa cronologica realizada sul site de la conferéncia titulat « Cartographie des controverses scientifiques ou techniques » », sus ionesco.sciences-po.fr (consultat lo 22 juin 2010). e l'ensems constituís çò que Mitchell Rambler, René Fester e Lynn Margulis nomenèron l'« ecologia globala » (Global Ecology(en) Mitchell Rambler, Lynn Margulis e René Fester, Global Ecology: Towards a Science of the Biosphere, Boston, Academic Press, 1989 (ISBN 9780125768900).). De recèrcas son encara menadas al sen de diverses centres d'estudi coma lo Centre for Ecology and Hydrology, lo Hadley Centre for Climate Prediction and Research e l'Edinburgh Research Station. Dins aqueles divèrses obratges James Lovelock cita un corpus d'experiéncias apiejant son modèl gaïenc.
A partir de 1968, Lynn Margulis escriguèt un article titulat The Origin of Mitosing Eukaryotic Cells(en) Lynn Margulis, « On the Origin of Mitosing Cells », Journal of Theoretical Biology, no 14, 1968, p. 255-274., que fondèt mai tard la teoria endosimbiotic. Fa lo ligam entre la fisiologia e las regulacions a l'escala terrestra; en 1971, s'associa LovelockStephan Harding, 2006, p. 63. e, en 1976, ambedos escrivon « Is Mars a Spaceship, Too? » que prepausa una lectura gaïenca de l'atmosfèra marcianaLynn Margulis et James Lovelock, 1976..
En 1972, James Lovelock comença un viatge scientific sus la nau Shackleton; sa tòca es de mesurar lo taus atmosferic en sulfur de dimetil (DMS)Anissa Merzouk, « Contraròtle de las variacions de cort tèrme de la produccion biologica de dimetilsulfur (DMS) en mitan marin », Université de Laval, Québec, 2007 (consultat lo 22 juin 2010).,James Lovelock, 1997. en de punts diferents de la planeta. Conclutz que los organismes marins an un ròtle de regulacion dins la difusion del DMS e publica lo meteis an lo primièr article evocant lo mecanisme gaïenc: Gaia as seen through the atmosphereJames Lovelock, 1972.. Amb d'autres scientifics — Robert Charlson, Meinrat Andrea e Stephen Warren(en) R. J. Charlson, J. Lovelock, M. O. Andreae et S. G. Warren, « Oceanic phytoplankton, atmospheric sulphur, cloud albedo and climate », Nature, no 326, 1987, p. 655–661 (lire en ligne)., Lovelock fa l'ipotèsi « CLAW » (acronim dels noms dels auteurs) que postula que las emissions de DMS produchas pel plancton marin modifican l'absorpdion de lutz de la planeta e son implicadas dins la regulaction climatica, mejans un procès indentic a aquel de l'albedo,Per una presentacion aviada, amb esquèma, de l'ipotèsi CLAW vejatz: (en) Lucinda Spokes, « Is there evidence for this whole Earth control system? . L'ipotèsi CLAW es confirmada experimentalament par M. O. Andreae en 1978.
Richard Betts de l'Hadley Centre for Climate Prediction and Research mostrèt dins que mesura las selvas tropicalas passèron la limitacion en aiga s'adaptant a un mitan caud, per un reciclatge d'aquela. Betts e son collèga, Peter Cox, postulan qu'un aument de 4 °C de la temperatura sufiriá a plaçar la sèlva amazoniana fòra d'estat d'assegurar aquel mecanisme de refrejament(en) Sharon A Cowling, Richard A Betts, Peter M Cox, Virginia J Ettwein, Chris D Jones, Mark A Maslin et Steven A Spall, « Contrasting simulated past and future responses of the Amazonian forest to atmospheric change », Philosophical transactions B, The Royal Society of London, vol. 359, no 1443, 2004, p. 539–547 (DOI 10.1098/rstb.2003.1427, lire en ligne)..
Andrew Watson e Tim Lenton mostrèron lo manten d'una composicion quimica establa dins la mescla atmosferica, e per exemple lo ròtle jogat pel fosfòr(en) C. Goldblatt, Tim Lenton et A. J. Watson, « Bistability of atmospheric oxygen and the great oxidation », Nature, no 443, 2006, p. 683-686..
Fin finala, Peter Liss expliquèt perque los oceans son las fonts biologicas dels elements essencials a la quimia de la biosfèra (sofre, selèni e iòde maitot)(en) « Peter Liss : publications », sur uea.ac.uk (consultat lo 22 juin 2010)..
Un punt de vista novèl sus la vida Mai qu'una explicacion geologica, l'ipotèsi Gaïa es, segon los seus partisans, una vision particulara de la vida, una responsa scientifica a la question del vivent, concèpte proteïfòrma segon la disciplina concernida, veire ignorada per las comunautats scientificas. James Lovelock declarèt: « Legiguèri fòrça, esperant descobrir dins la literatura scientifica una definicion completa de la vida considerada coma un procès fisic, ont seriá possible de fondar lo principi de las experiéncias visant a la detectar. (…) Aviam comolat de tonas de donadas sus totes los aspèctes imaginables de las espècias viventas, de las partidas mai exterioras fin a la mai interioras. Mas dins la vasta enciclopèdia de fachs que se trobava a la nòstra disposicion, lo còr del subjècte (la quita vida) aviá estat gaireben ignoratJames Lovelock, 1999, p. 23.. » Dins aquel sens la concepcion gaïenca ten d'aquela d'Alfred James Lotka e d'Erwin Schrödinger (dans What is Life?, 1944)Jacques Grinevald, 1990.. L'ipotèsi permet de passar l'encastre dicotomic abitual del biotic-abiotic« Abiotic » : se dich d'un mitan ont la vida es impossibla « Trésor de la Langue Française Informatisé » (consultat lo 22 juin 2010). mostrant que las espècias participan a l'istòria del mitan que, en retorn, a per tòca lo desvelopament de la biosfèra: « La vida s'adaptèt pas a un mond inèrata determinada per la man mòrta de la quimia e de la fisica. Vivèm dins un mond que foguèt bastit pels nòstres aujòls, ancians e modèrnes, entretengut de contunh pel biòt actual dins sa totalitat. » D'un punt de vista filosofic, lo modèl gaïenc— que Jacques Grinevald nomena la Biosfèra-Gaïa — pareis a una novèla filosofia de las LusesJacques Grinevald, 1990..
Apond que las espècias obesisson tanben a una autoregulacion cap a mai d'estabilitat: « Se, dins lo mond real, l’activitat d’un organisme modifica son environament material dins un sens qu'o favoriza, e que en consequéncia, i a una descendéncia mai abondanta, alara l’espècia e la modificacion van créisser l’una e l’autra fins a que un novèl estat estable siá atenh. ». Fin finala, « a una escala locala, l’adaptacion es lo mejan per que los organismes pòdon seguir dins d'environaments desfavorables, mas a l’escala planetara, l’associacion entre la vida e son environament es tan estrecha que la nocion tautologica d’« adaptacion » es propriament evacuadaJames Lovelock, 1990, p. 57.. » Dins aquel sens, lo modèl gaïenc es una responsa al darwinisme estrict, que vei dins la vida un accident avent cap de biais de relacion amb l'environament, segon Lynn MargulisLynn Margulis, Biologists Can't Define Life, in Connie C. Barlow, p. 238.. Philippe Bertrand, dins Les Attracteurs de Gaïa (2008), descriu l'evolucion del sistème-Tèrra coma la mesa en plaça d'una complexitat creissenta, creant e fasent interagir diferents nivèls de regulacion (los « atractors »), biologics e non biologics, dempuèi las cellulas find a l'encastre global, quimic, biogeoquimic, climatic e gravitacional, e ont l'evolucion per seleccion naturala joga pasmens plenament son ròtle.
Originas del nom « Gaïa » L'ipotèsi d'una Tèrra animada (pasmens se Lovelock li atribuís jamai d'intelligéncia o d'emocions) es un tèma recurrent dins l'imaginari uman, dins la literatura e dins las teorias scientificas. Se pas cap de modèl jamai foguèt tan precís e argumentat qu'aquel de Lovelock, qu'es un « scientific sens afiliacion »« Peacoks and Spectroscopes : profile of James Lovelock », per Lawrence E. Joseph, 1986, in Connie C. Barlow, p. 20., d'autres autors prepausèron una vision gaireben pròche de la seuna. La personificacion del concèpte es donc fin finala qu'una metafòra euristica qu'emplís una tòca abans tot didactic: « Dins aquel obratge, parli sovent de l’ecosistèma planetara, Gaïa, coma vivent […] Alara fai aquò; m'amagui pas que lo tèrme « vivent » relèva de la metafòra e que la Tèrra es pas viventa coma vos e ièu o quitament una bacteria. Dins lo meteis temps, insisti sul fach que la quita Gaïa es vertadièrament de la sciéncia e non una simpla metafòra. Utilizi lo tèrme « vivent » coma un engenhaire disent qu’un sistèma mecanic es vivent, per destriar son comportament quand se met en movement o arrestat, o al punt mòrt » explica son creatorJames Lovelock, 2001, p. 6..