La pena de mòrt en France existiguèt de totjorn fins a que foguèt abolida en 1981 pel president de la Republica François Mitterrand, fasent de França un dels darrièrs païses de la Comunautat Europèa a l'abolir. La darnièra persona a aver èsser executada es Hamida Djandoubi, en 1977 (e non Christian Ranucci coma aquò es sovent contat dins la premsa).
Istòria Epòca gallesa De condamnats èran menats al luòc del suplici qu'èra al bòrd d'un bauç que n'èran desbuaçats.
Cesar conta que los criminals èran executats pendent de fèstas propitiatòrias qu'èran barrats dins de grandas mariòtas de palha qu'alucavan pel fuòcAlbert Bayet, La Morale des Gaulois, París, Félix Alcan, 1929..
Epòca galloromana e Bas Empèri Jol Bas Empèri los Romans utilizavan la crucifixion pels raubaires e los vagabonds; los enviavan a vegadas contra de gladiators, veire al fram o lo copant la tèsta.
Regime Ancian Abans 1791, existissiá en França, seguent los epòcas, fòrça biais d'executar abans l'aplicacion de la pena capitala, segon lo crime e la condicion del condamnat.
Lo drech penal del Regim Ancian conteniá de penas aflictivas destinadas a far sofrir lo copable, e de penas infamantas destinadas a l'umiliar. Las penas avián pas per tòca de punir o d'amendar lo copable, mas d'impressionar los espectators, de servir d'exemple, de dissuadir lo public de cometre de crimes.
L'empresonament figurava pas encara d'entre las penas, e servissiá pas que per s'assegurar la persona accusada en espèra del jutjament, o alara coma pena de substitucion en cas de grácia. Subretot per las femnas qu'èran jamai obligada d'executar una pena de trabalh forçat, e mai rarement executadas en cas de pena de mòrt. Las personas patiguent de deméncia aprèp lor condamnacion e las femnas prensa podavan pas èsser executadas. Las gràcias èran fòrça perque tota persona convencida d'un omicidi èra condamnada per assassinat, e èra par la procedura de demanda en gràcia que s'excusava alara que l'omicidi èra involontar.
La pena capitala podava èsser accompanhada de penas infamantas, subretot l'exposicion de la despolha mortala a la forca. Aquela èra totjorn situada sul naut, per èsser vist del camin màger.
La pena deviá èsser executada dins las 48 oras de recepcion du refús de gràcia e lo luòc del suplici acotumat mai prèp d'aquel se faguèt lo crime (e non a proximitat del tribunal), mai sovent sur la plaça màger de la vila sus un empont qu'èra mastar.
La pendeson èra mai comuna; La decapitacion amb l'espasa (o lo destral) èra un privilègi de la noblesa, per que l'infamia tombe pas sus l'estat public. Mas arribava qu'un criminal de condicion nòble o un prelat foguèt condamnat a èsser desgradat de sa noblesa o dels òrdres ecclesiastics, puèi executat par pendeson. Èra totjorn lo cas pels ministres e los oficièrs del rei copable del malversacion de l'argent public; Lo lenhièr pel eretics tornats e los encendiaris; La roda pels brigands e pels murtrièrs condamnats amb circonstàncias agravantas, los membres del condamnat èran brisats puèi èra acabat per estrangulacion (la durada abans l'estranglament èra determinada segon la gravetat del crime: aprèp qualques còps per un raube de man armada, aprèp fòrças oras per un assassinat (afar Calàs). Pels crimes mens graus, s'estranglava l'òme abans de l'esclapar; L'òli bolhenta: pels falsmenedièrs; L'escartairament, amb exposicion dels rèstas a la quatre pòrtas de la ciutat: per nauta traïsion, pels parricidis, en practica, èra utilizat pas que pels regicidis (lo Rei essent paire de la Nacion) ; La tèsta rompida, pena militara, que son tanben menaçats los civils qui forçavan los blocús en cas d'épidemia de pèsta.
Adopcion de la guillotina thumb|right|thumb|Execucion de l'anarquista Auguste Vaillant en 1894 per l'atentat contra la Cambra dels deputats.
Lo primièr debat oficial sus la pena de mòrt en França data del 30 de mai de 1791, amb la presentacion d'un projècte de lei per l'abolir. Son raportaire, Louis-Michel Lepeletier de Saint-Fargeau èra sostengut per Maximilien de Robespierre. Pasmens, l'Assemblada nacionala constituenta, promulgèt una lei lo 6 d'octobre de 1791 refusant d'abolir la pena de mòrt. Aquela lei tanben uniformizèt lo biais d'executar, le privilègi d'èsser decapitat qu'èra reservat a la noblesa foguèt democratizat. Segon l'article 3 . Aquela frasa celèbra demorará dins l’article 12 du Còde penal francés fins a l'abolicion, en 1981Code pénal Dalloz 1980-1981.
L'usatge de la guillotina se generalizèt alara per tota mesa a mòrt de civils. Sols les militars son fusilhats per un peloton d'execucion pels crimes comeses dins l'exercici de lors foncions (coma la desertion, la motineriá...).
Lo 26 d'octobre de 1795, la Convencion nacionala aboliguèt la pena capitala, mas sonque a datar del jorn de la publicacion de la patz generala. Amb l'arribada de Napoleon Bonaparte, la pena de mòrt, que de fach foguèt pas abolida, es restablida lo 12 de febrièr de 1810, dins lo Còde penal de 1810, que prevei 39 cases d'aplicacion que: l'assassinat, le murtre, l'atentat, l'encendi volontari, le falsmonediatge, la traïson, la desercion, eca.
Decret Crémieux thumb|left|Execucion publica de Pierre Vaillat a Lons-le-Saunier en 1897. Un decret d'Adolphe Crémieux del 25 de novembre de 1870, reformèt l'usatge de la guillotina supriment l'enart uniformizèt tanben la carga de borèl supriment aqueles de província. Demorèt alara pas qu'un sol « executor en cap » pel territòri nacional, assistat per cinc « ajudas » (sol lo borèl de Corsega demorèt en foncion fins a 1875). L'Argeria, alara francesa, conservèt una equipa d'executors fins a l'independéncia en 1962.
Tentativas d'abolicion asortadas La Commission du budgèt de la Cambra dels deputats votèt en 1906, la supression dels credits pel foncionament de la guillotina, aquel vòte aguèt per tòca d'encrocar la procedura d'execucion dels condamnats.
A partir de 1906, lo nòu President de la Republica Armand Fallières, qu'èra en favor de l'abolicion de la pena de mòrt, graciava sistematicament totes los condamnats a mòrt. L'an seguent, la gràcia foguèt acordada a Albert Soleilland, murtrièr d'una filhòta (violada e despeçada) foguèt denoncida per une fòrta campanha de presmsa e afortiguèt lo camp contra l'abolicion. En 1908, Aristide Briand, Gardia dels Sagèls del govèrn de Georges Clemenceau, sometèt als deputats un projècte de lei per abolir la pena de mòrt. Malgrat lo sosten de Joan Jaurés qui s'opausèt a Maurice Barrès, aquel projècte foguèt rebutat lo 8 de decembre per 330 vòtes contra 201. Las execucions capitalas tornèron en 1909 L'efècte Soleilland; 30 d'agost de 2004; L'express}}.
Lo 24 de junh de 1939, lo president del Conselh Édouard Daladier promulguèt un decret-lei abolissent las execucions capitalas publicas, aprèp l'escandal de l'execucion d'Eugène Weidmann, qualques jorn abans. Se debanaran a l'interior de las presons luènh de l'agach de las gents.
Entre 1940 e 1981
Jol Regim de Pétain, Lo cap de l'Estat refusèt la gràcia a une cinquentana de condamnats de drech comun - que cinc femnas - sens plan segur comptar las execucions de resistents.
En 23 ans, 19 criminals de drech comun foguèron guillotinats en França jos la cinquena Republica (1958-1981). Aquò n'inclusís pas las execucions decididas pels tribunals militars.
L'11 de març de 1963, l'execucion del luòctenent colonel Bastien-Thiry, responsable de l'atentat del Petit-Clamart contra le general Charles de Gaulle, èra la darrièra condamné que se fusilhètmichalon.fr, Agnès Bastien-Thiry, Mon paire lo darrièr dels fusilhats, ed. Michalon, 2005, ISBN 2841862666, 220 p.
Aprèp mai de 1968 Procès d’assisas Le procès èra una etapa cruciala dins l'astra d’un accusat perque ni el ni lo ministèri public podava far apèl de la decision, lo recors en cassacion basat sus la forma èra l'unic recors judiciari. Tres magistrats e nòus jurats èran abilitats a prendre la decision fatala, mas l’avís del president aviá un ròtle preponderant (e mai qu’èra lo sol dels dotze membres de la cort avent la possibilitat d’assistir a l’execucion). Pasmens que teoricament possible, la pena de mòrt èra jamai prononciada sens aver de per abans requirida pel representant del ministèri public. L’avocat general e lo jutge d’instruccion podavan assistir a l’execucion, respectivament coma oficièr del ministèri public e del tribunal del luòc d’execucion.
Segon las estatisticas, de 1968 a 1978, la pena de mòrt foguèt requirida en mejana 15 còps par an e prononciada tres o quatre còs, per fin finala èsser executada un còp cada dos ans.
La decision sus la pena èra presa a la majoritat simple. Pasmens, èra pausada d'en primièr la question de las circonstàncias atenuantas per cada accusat, la responsa « non » exigissiá una majoritat de uèit vòtes al mens. La responsa « òc » a aquela question essent incompatible amb una condamnacion a mòrtLégifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas de 1958 a 1994Légifrance - Modalitats de las deliberacions de la cort d'assisas ara.
Recors en cassacion Lo condamnat a mòrt dispausava de cinc jorn francs per se recorir en cassacion. Segon l'article 604 del còde de procedura penala (abrojat en 2011), la cort deviá estatuar dins un delai de tres meses « a comptar de la recepcion del dossièr ».
Decision del President de la Republica Segon la lei, l’execucion de la pena de mòrt podava aver luòc pas « que quans la gràcia aviá estat refusada"L'abolition de la peine de mort en France" La documentacion francesa - La pena de mòrt dins la lei francesa abans 1981 ». De fach, quitament quand l’accusat demandava pas la gràcia, lo President de la Republica examinava l'afar e preniá una decision, mens de sièis meses aprèp lo rejet del recors en cassacion. S’i aguèt pas de recors en cassacion, la gràcia èra examinada sulcòp aprèp la condamnacion.
Lo President èra jamai « sol » per prene la decision quitament s'èra totjorn la seuna conviccion personala qu'aviá lo darrièr mòt. Recebiá de rapòrts de fòrça personas implicadas dins l’afar, e la lei exigissiá que l’integralitat du Conselh superior de la magistratura siá consultat dins totes los casses de pena de mòrt; le conselh d'administracion del ministèri de la justícia donava tanben un avís motivat. Lo President aguèt una entrevista fàcia a fàcia amn los avocats de la defensa.
Pendent lo rejet de la gràcia L’execucion aviá rarement luòc mai de dos jorns aprèp que lo President aviá decidat de daissar la justícia segur son cors, juste lo temps per que la guillotina siá deplaçada fins la preson (abans l’abolicion, quand s'utilizava pas èra servada a la preson de la Santé à París). L’execucion podava pas se far un dimenge, ni lo 14 de julhèt, ni un jorn de fèsta religiosa. La lei enebissiá estrictament, abans que l’execucion se faguèt o que la gràcia aviá pas estat oficializada, de publicar dins la premsa la decision del President, nimai los avís del CSM. Lo personal penitenciari deviá pas cambiar cap de las abituds per que lo condamnat pòscan pas aver cap indici li permetent de pensar qu'anava èsser executat "L'abolition de la peine de mort en France". Lo condamnat èra informat del rejet de sa gràcia lo meteis jorn (generalament pel director de la preson), al revelh abans d’anar a son execucion (aquela se faguèt totjorn abans l'auçada del solelh).
Lo còs del supliciat èra enseguida rendut a la familha se lo reclamava per que siá inumar dins la mai granda discrecion. Senon l’administracion se ne cargava.
Dempuèi l’abolicion de las execucions publicas aprèp aquela d'Eugène Weidmann en 1939, s'afichava sus la pòrta de la preson pendent 24 oras la copia du procès verbal de l’execucion. Cap d'autre document devián pas èsser publicada per ma premsa.
Contèxte politic