L’economia (o sciéncias economicas) es la sciéncia umana qu'estúdia l'ensemble deis activitats d'una comunautat umana relativas a la produccion, la distribucion, l'escambi e la consumacion de bens e de servicis. A de liames importants amb la politica, la filosofia e d'autrei sciéncias coma lei matematicas e la sociologia. Es ansin una disciplina centrala dins la vida politica modèrna en causa de l'importància dei questions economicas dins la nòstra societat.
Istoricament, lei premiers tractats pertocant la disciplina datan de l'Antiquitat. Pasmens, la pensada economica modèrna s'estructurèt a partir dau sègle XVII amb l'aparicion dei premierei doctrinas economicas. Puei, dins lo corrent dau sègle XVIII, lei trabalhs dei fisiocratas e d'Adam Smith introduguèron un aspècte scientific a l'economia. Foguèt completat au sègle XIX per Karl Marx e per divèrsei corrents que desvolopèron de modèls matematics per representar lei fenomèns economics. Aquò entraïnèt tanben una institucionalizacion de l'economia que venguèt pauc a cha pauc una disciplina universitària. Mai una particularitat de l'economia es sa division persistenta entre d'escòlas diferentas e opausadas entre elei. Uei, son ansin definidas leis escòlas ortodòxas (neoliberalisme, etc.) que reconeisson la validitat de la lèi de Say e leis escòlas eterodòxas que la contèstan. Dempuei la Revolucion Industriala, leis idèas ortodòxas predominan largament dins lo monde.
Fòrça concèptes e modèls son estats definits per descriure lo foncionament de l'economia modèrna coma lei nocions de microeconomia e de macroeconomia. Leis aplicacions son nombrosas dins lo comèrci, la finança, l'engenhariá e la politica. Pus marginalament, i a d'aplicacions dins de domenis coma l'estudi de la criminalitat, de l'educacion, de la familha, dau drech, de la guèrra ò de la religion.
Etimologia
A l'origina, le tèrme economic ven del grèc , oikos (ostal) e , nómos (administrar) que signica «l'art d'administrar plan un ostal, d'administrar los bens d'un particular o de l'Estat». Se pòt alara definir coma un art de viure amb sos pròches e son environament.
Istòria de la pensada economica
De l'Antiquitat ai premierei doctrinas economicas
De l'Antiquitat Auta au sègle XVII, de pensaires e de caps politics s'interessèron a l'organizacion deis afaires economics. Aquò prenguèt de formas variadas. En Mesopotamia, lei premiers còdis de lèi definissián una importanta reglementacion per organizar leis escambis comerciaus, lei taus d'interès, leis emendas, lei règlas d'eiretatge e lo respècte de la proprietatCharles F. Horne, The Code of Hammurabi : Introduction, Forgotten Books, Yale University, 13 de novembre de 1915.. En Grècia, de tractats de Xenofont (430-355 avC) e d'Aristòtel (384-322 avC) introduguèron lo tèrme « economia ». Per elei, l'economia èra la conoissença e la formulacion dei lèis permetent d'optimizar l'utilizacion dei bens d'un ostauDins aquelei tèxtes, « l'ostau » es una unitat collectiva de produccion qu'es tenguda per una familha alargada ò un clan.. Lei Grècs deguèron tanben gerir la creacion e la difusion de monedas metallicas, una invencion en provenença d'Asia Menora onte lo reiaume de Lidia aviá adoptat la premiera moneda d'aqueu tipe en 687 avC.
En Asia, lei dos centres principaus de la pensada economica e medievala foguèron Índia e China. En Índia, lei reflexions pus importantas son aquelei dau filosòf Chanakya (vèrs 350-283 avC). Dins son tractat intitulat ArthashastraL'autor de l’Arthashastra es Kautilya, lo premier ministre dau rèi Chandragupta Maurya. Pasmens, per la tradicion istorica, Kautilya e Chanakya son una meteissa persona., desvolopèt una pensada qu'es sovent assimilada a aquela de Nicolau Maquiavèl (1469-1527). D'efiech, i depintèt lo biais de gerir leis afaires de l'Estat en privilegiant l'eficacitat sensa se preocupar de la morala. Un dei libres que constituís lo tractat es consacrat a l'organizacion economica d'un reiaume. Lo tèma es tanben abordat dins d'autrei partidas. En China, la mesa en plaça d'un Estat complèxe e fòrça estendut necessitèt de perpensar a l'organizacion de son economia globala. Per exemple, après l'unificacion de l'Empèri, l'emperaire Qin Shi Huang ordonèt una unificacion deis unitats de pes e mesura e una estandardizacion de la monedaGregory Veeck e Clifton W. Pannell, China's Geography: Globalization and the Dynamics of Political, Economic, and Social Change, Rowman & Littlefield publishing, 2007, pp. 57-58.Chun-shu Chang, The rise of the Chinese Empire, vol. 1: Nation, State, and Imperialism in Early Chinac ca. 1600 BC–8 AD, University of Michigan Press, 2007, pp. 43-44.. Lei Chinés deguèron tanben s'ocupar de problemas grèus coma la crisi entraïnada per la pèrda de valor dei jiaozi, un precursor dau bilhet de banca actuau, a la fin de l'Edat Mejana.
En Occident e dins lo monde arabomusulman, durant lo periòde medievau, la pensada economica teorica foguèt mai que mai l'òbra de teologians coma Tomàs d'Aquin (1225-1274) e e Ibn Khaldun (1332-1406). Desvolopèron una defensa de la proprietat, dau comèrci e de l'interès dins lo quadre dau drech naturauJoseph A. Schumpeter, History of Economic Analysis, Oxford University Press, 1954, pp. 97-115.. Mai lo centre de sei preocupacions èra la critica de l'usura, vista coma una practica immorala. En parallèl deis estudis teorics, d'explorators publiquèron de descripcions dau monde, compres deis activitats economicas rescontradas dins lei vilas e lei regions traversadas. Marco Polo (1254-1324) es probable lo pus famós d'aquelei viatjairesJacques Heers, Marco Polo, Fayard, 2014..
Lei premierei teorias economicas
A la fin de l'Edat Mejana, lo desvolopament dau comèrci maritim en Euròpa entraïnèt de reflexions sus lo subjècte. Ansin, apareguèron lei premierei formas de teorias economicas. Lo mercantilisme, que predominèt de la fin dau sègle XV au mitan dau sègle XVIII, es probablament la premiera doctrina economica estatalaDaniel Villey, Petite histoire des grandes doctrines économiques, París, Litec, 1985, p. 37.Lo tèrme apareguèt en 1615 dins lo Tractat d'economia politica d'Antoine de Montchrestien (1575-1621).. D'efiech, correspònd a l'emergéncia de l'Estat modèrne e a la reduccion dau poder deis institucions feudalasEli Heckscher, Mercantilism, Allen Unwin, 1955, p. 20.. Per lei mercantilistas, lo comèrci exterior èra un mejan per desvolopar la poissança dau prince e de la nacion. L'equilibri de la balança comerciala venguèt ansin lo critèri de susvelhar per s'assegurar l'intrada de metaus preciós dins lo reiaume. L'esplecha dei ressorsas minieras, l'investiment dirècte (sovent estatau) dins d'activitats aguent un rendiment important e lo proteccionisme èran lei mesuras principalas de l'economia mercantilistaMark Blaug, « The Social Sciences: Economics », The New Encyclopedia Britannica, vol. 27, 2007, p. 343..
Au sègle XVIII, la pensada mercantilista foguèt contestada per lei fisiocratas. Estacats a la recèrca dei lèis naturalas regissent leis activitats umanas, adoptèron lo metòde scientific per esquematizar lo foncionament de l'economia. En particular, descurbiguèron la nocion de flux. Pasmens, lei conclusions dei fisiocratas lei menèron a considerar l'agricultura coma lo còr de la riquessa d'una nacion. La Revolucion Industriala, ja ben visibla en Anglatèrra, mostrèt rapidament l'error d'aquela tèsi. En revènge, l'apròchi scientific desvolopada influencièt fòrça Adam Smith (1723-1790)Marie Bussing-Burks, Influential Economists, The Oliver Press, 2003..
Dins Recèrcas sus la natura e lei causas de la richessa dei nacions, paregut en 1776, aqueu darrier publiquèt la premiera analisi dau foncionament de l'economia industriala. En particular, identifiquèt per lo premier còp plusors aspèctes fondamentaus dau capitalisme coma lei concèptes de division dau trabalh, de mercat e de « man invisibla ». Aquò permetèt de donar un sens mai politic a l'economia car Smith prepausèt tanben un ensemble de règlas de respectar per l'Estat per optimizar l'activitat economica. Uei, aqueu programa constituís la basa de « l'economia classica » e es lo tèxte fondator dau capitalisme.
L'afiermacion de l'economia coma disciplina
Tre la fin dau sègle XVIII, lei trabalhs d'Adam Smith suscitèron un important desvolopament per generalizar sa pensada a l'ensemble dei país e dau mondeD'efiech, Smith se preocupava unicament de la richessa dau Reiaume Unit e de la recèrca d'un mejan per mantenir sa dominacion economica.. Aquò permetèt d'estructurar la pensada de sei partisans mai, en reaccion, entraïnèt tanben de criticas mai e mai vivas. Lei desvolopaments classics pus importants son probable aquelei de Thomas Malthus (1766-1834), de David Ricardo (1772-1823) e de John Stuart Mill (1806-1873)Daniel Villey, Petite histoire des grandes doctrines économiques, Litec, 1985, pp. 89-102.. Desvolopèron l'idèa d'un foncionament optimau d'un mercat regit per un nombre minimau de règlas estatalas e laissat liure d'evolucionar en foncion de la lèi de l'ofèrta e de la demanda. Aqueu corrent influencièt fòrça lei politicas a l'origina de la Revolucion Industriala e dominèt fins a la crisi economica de 1929.
Lei consequéncias socialas dau capitalisme, especialament la formacion progressiva d'un proletariat urban paure, suscitèt d'oposicions a aqueu sistèma. Lei dos pus importants son l'anarquisme e lo comunisme que foguèron promoguts per Pierre-Joseph Proudhon (1809-1865), Karl Marx (1818-1883) e Friedrich Engels (1820-1895). Estudièron leis estructuras politicas, economicas e socialas dau capitalisme coma lei nocions de capitau e de proprietat. Prepausèron de sistèmas, radicalament diferents, fondats sus l'abolicion de la proprietat privada e la mesa en comun dei mejans de produccionHenri Arvon, L'Anarchisme, Presses universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1951.Henri Lefebvre, Le Marxisme, Presses universitaires de France, 1983.. Pasmens, son apòrt pus important foguèt l'utilizacion de metòdes analitics novèus per identificar leis estructuras de basa dau capitalisme. Ansin, melhorèron fòrça leis otís d'analisi economica e afiermèron clarament lo caractèr scientific de l'economia.
D'efiech, durant la segonda mitat dau sègle XIX, leis economistas capitalistas adoptèron pereu d'otís modèrnes. Per exemple, foguèt lo cas dei partisans dau marginalisme, coma lo Francés Léon Walras (1834-1910) e lo Britanic William Stanley Jevons (1835-1882), que plaidejèron activament en favor d'una matematizacion de l'economia. A la fin dau sègle XIX e au començament dau sègle XX, aquela volontat d'estructuracion menèt a la creacion de departaments d'economia dins leis universitats, de revistas academicas especializadas e d'associacions professionalasPer exemple, la London School of Economics foguèt fondada en 1895 e l'Universitat Harvard e l'Universitat de Califòrnia de Berkeley creèron de departaments d'economia en 1897 en 1903. Lei revistas Quarterly Journal of Economics, Journal of Political Economy e American Economic Review foguèron respectivament creadas en 1885, en 1892 e en 1911..
Lei desvolopaments dau sègle XX