Panhac [pa'ɲa] Pierre-François Fournier, Les noms de lieux en -acus en Auvergne et sur ses confins (Forez, Bourbonnais), p. 24, in Nouvelle Revue d'Onomastique, 1984 https://www.persee.fr/doc/onoma_0755-7752_1984_num_3_1_883 (Polinhac es una fòrma inventada o arcaïca) (Polignac en francés) z-es una comuna velaiesa situada dins lo departament del Naut Léger e la region d'Auvèrnhe Ròse Aups, ancianament d'Auvèrnhe.
Geografia
Comunas vesinas 400px|left|Distanças e posicion relativa
Perimètre delh territòri
Toponimia Las fòrmas ancianas son Castrum quod vocatur Podaniacus, vas 930, Castrum Podomniacus, vas 1070, Podemniacensis, vas 1112, Podempnac, en 1128, Polunniacensis, vas 1130, Polemniacum, en 1162, Polenniacus, en 1163, Polinacum, en 1163, Pollemniacus, vas 1169, Poauniac, lo prior de Podemnac, vas 1171, Polonnac, en 1173, Poomnac, en 1197, Poliniacum, en 1198, Pollignac, alh sègle XII, Poligniac, en 1201, Podempniacum, en 1201, Poemniac, en 1216, Pozemniac, Pozemniaciensis, en 1213, Polumniacum, en 1226, Poligniacum, en 1233, Pollempniacum, en 1233, Podemnniacum, en 1255, Poloniacum, en 1256, Posemniac, en 1257, Podompniacum, en 1268, Pammac [benlèu mal legit o mal imprimit, avertiment delh contributor], crit de guèrra delhs vescomtes de Panhac en 1272, Podonniacum, en 1285, Polinac, Polumnac, alh sègle XIII, Podomiacum, en 1303, Poullegnac, en 1304, Polignac, en 1312, Pologniacum, en 1313, Podonnacum, en 1313, Polongnac, en 1318, Pozeniacum, en 1326, Polonniacum, en 1340, Polompnhac, en 1341, Poleignac, en 1343, Pompnhat, en 1408, Parochia Podonhaci, en 1473, Poulignac, en 1489, Pamnhac, en 1534, Poliniat, en 1537, Panhac, en 1556 (R. Maurin, notari, donc local), Mont-Denise, nom revolucionari de 1793. La prononciacion auvernhata es Pagnac, compréner [pa'ɲa] <ref name = dicto>Dictionnaire topographique... de la Haute-Loire, p. 214 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f263.image</ref>.
Las fòrmas pus ancianas permeton de reconstituir un *Podomniac (o *Podomnhac). Lo vocalisme de la segonda sillaba, ni iniciala nimai tonica, es instable e pòt passar de -o- a -e-, mai a -a- (tanlèu 930). Sembla pas, pr'aquò, qu'aquelh -a- aboriu explique lo vocalisme actual de la prumèira sillaba, perqué -o- o -e- son dominants dins la seguda de las atestacions. Lo -d- intervocalic (Podo-) s'afebliguèt e passèt a -dz-, -z- o a -l-, probablament amb un fòrt polimorfisme. Aquela -l- siaguèt retenguda per la tradicion grafica, benlèu a causa de la productivitat de la sillaba iniciala Pol- en latin o dins los mots grècs adoptats per lo latin; perdurèt quand èra pas mai articulada vertadeirament. Lo grope consonantic -mn- s'afebliguèt en -nn-, pueis en -n; quauquas fòrmas en latin o en occitan lo gardan per tradicion, mentre que las autras de la mesma epòca mòstran qu'èra dejà mòrt. Las fòrmas de la segonda meitat del sègle XII testimònian de la disparicion progressiva de la consonanta -d- o eiretada de -d-, mas lo nom demorava en tres sillabas : Poauniac, Poomnac, amb un iatus. En prenent la varianta Poomnac (compréner *Poo(m)nhac), una dissimilacion en *Paonhac permetèt de passar a la fòrma actuala en doas sillabas, amb un intermediari *Paunhac; Pa- simple sembla dejà present dins lo crit de guèrra de 1272; un certan polimorfisme vocalic favorizèt l'instabilitat, l'incertitud quant alh vocalisme d'origina, pauc a pauc oblidat, e l'adopcion d'una fòrma simpla, sens iatus e estrangeira a l'etimologia : Panhac. Lo curiós -au- de Poauniac es benlèu degut a la resolucion delh grope -mn- o, eventualament, a una grafia mangòria (« malbiaissuda ») per *Pauonhac, ambe -u- de transicion. Coma verificacion, lo nom patronimic Pagnac (nom d'origina) èra pro present en Naut Léger a la fin delh sègle XIX, mas i a alh mens un autre Panhac, en Nauta Vinhana, comuna de Vernuèlh, çò que pòt explicar sa representacion girondina e nautagaronesa https://www.filae.com/nom-de-famille/PAGNAC.html.
Segon Dauzat e Rostaing, que citan las prumèiras fòrmas, Polignac es derivat d'un nom escur Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 539. Vertat es que ges de nom de persona latin, gallic o germanic permet pas de l'explicar. Chal donc supausar una aferèsi d'un nom compausat gallic que començariá per epo-, « chaval », nom franc convenable per un òme de guèrra nòble. Lo segond element seriá en dubn-, sovent chamnhat en dumn-, per assimilacion, tanlèu lo gallic, o après. Dumnios (< Dubnios), atestat, es un bon candidat Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 143, 144 e 296. Lo sufixe celtic -ācon s'ajusta alh nom de persona (de proprietari). A causa de la necessitat d'una aferèsi e d'un dobte sus la possibilitat delh compausat, l'explicacion demòra especulativa.
I a un vialatge de la comuna de Ceu d'Alègre, justament en Velai, qu'apelan Duminiac (Duminhac alh sègle XIV) e que Xavier Delamarre explica per un nom *Dūminios, non atestat Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 143 e 296; malgrat la sillaba longa supausada que permet la prononciacion en u ([y]), lo nom es benlèu aparentat a Dumnios e -mn- auriá desvolopat una vocala intermediària per se conservar. La Danisa (mont volcanic) Las fòrmas ancianas son El Mont en 1267, Anduniza alh secle XIII, Succus sive podium de Andunisa en 1453, En Dunise en 1533, Le rang de Denize en 1609, Danize en 1630, Le suc de Denyse en 1633, La montagne de Danis près du Puy en 1778 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 105 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f154.image . Segon Joan Arçac, lo nom saguèt comprés En Dunisa, pueis atraccion de Danisa [e, çò sembla, pas de Denise]. Lo nom vendriá de la basa oronimica *and- e benleu un doble sufixe -un-isia o benleu lo gallic dunum, ambelh sufixe -isia Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 59. Xavier Delamarre explica pas lo nom, mas segmenta en *And-dūn-itiā Xavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 52. Bilhac Las fòrmas ancianas son Ecclesia S. Petri de Billiaco vès 1100, Bisliacus en 1142, Curatus de Bithlaco en 1329, S. Marti de Bilhac en 1408, Beliacus en 1440, Bilhiac en 1586, Binlhac en 1679 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 29 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f78.image . Bilhac ven delh nom gallic d'òme Billios, atestat, latinizat en Billius, ambelh sufixe -ācon, latinizat en -acum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 84, per la comuna de CorresaXavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 78, 287 e 329. Joan Arçac chausís pas entre la solucion precedenta e un derivat de bilio, abre sacrat Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 133. Chambairac Las fòrmas ancianas son B. Chalmairac en 1259, Chambayrac en 1334, Chambairacum en 1394, Chambeyracum en 1499 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 57 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f106.image . Chambairac ven delh nom gallic o galloroman d'òme Cambarios, latinizat en Cambarius, ambelh sufixe -ācon, latinizat en -acum. Cambarios z-es un derivat delh gallic cambo, « corba » Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 138-139Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 135, a CambayracXavier Delamarre, Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne, ed. Errance, 2012, p. 98, 290 e 334, 336Xavier Delamarre, Dictionnaire de la Langue gauloise, ed. Errance, 2na edicion, 2008, p. 99-100. Chanceaux Las fòrmas ancianas son ''''Chanseus en 1369, Champseux en 1438, Chanceux en 1456, Chanceaux en 1463Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 62 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f111.image . Segon Joan Arçac, Chanceaux (Chanceus ? Chanciaus ?) ven delh latin cancellus [o de son resultat], « barròt, grilhatge », doncas « clausor »Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 200. Cheyrac Las fòrmas ancianas son Chayrac en 1267, Cheyrac en 1299, Chayracus en 1346 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 79 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f128.image . Segon Joan Arçac, per Albèrt Dauzat (Toponymie française, p. 260), l'etime delhs Chairac z-es Cariacum, delh nom latin d'òme Carius, ambelh sufixe -acum, que poiriá derivar d'un escais gallic, de caria, « pèira »; e Dauzat ajusta qu'un derivat *caria permet pas de supausar una designacion topografica. Mas, justament, Chairac z-es apuiat sobe una brècha volcanica. De mai, l'occitan velaiés coneis cèrtas chèira, colada de lavas, mas tanben chèira, chira, chèir, chièr, etc, qu'an lo sens de d'acumulacion de pèiras, radolum, pic, cima peirosa; lo cadastre napoleonenc pòrta de cheyrat, cherat, chira, chierat que correspondon a d'acumulacion de pèiras naturaus o artificiaus, o a de sucs peirós. Joan Arçac dobta que Chairac siá estat « la proprietat de Carius » Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 141-142. Çò que poiriá anar dins lo sens d'aquelh jutjament, z-es que las fòrmas ancianas son d'una epòca que lo sufixe -ac èra vengut -at e doncas que la finala de las atestacions son supausadas e convencionalas. Comunac Las fòrmas ancianas son Comenac en 1266, Mansus de Comenaco en 1368, Commenacum en 1453, Commenac en 1586 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 88 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f137.image . Segon Joan Arçac, l'etime z-es Comminacum, delh nom gallic d'òme Comminus, ambelh sufixe -ācon, latinizat en -acum Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 143. La fòrma Comunac, amb -u-, z-es recenta. Marminhac Las fòrmas ancianas son Marminiac, Marminhiac en 1252, Marminiacus en 1254, Marminhac en 1369 Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 169 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f218.image . Marminhac vendriá delh nom latin d'òme Marminius ambelh sufixe -acum Albert Dauzat, Charles Rostaing, Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France, Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 436Jean Arsac, Les noms de lieux en Velay, ed. des Cahiers de la Haute-Loire, 2023 (reedicion), p. 153, latinizacion delh sufixe gallic -ācon. Marminhac z-èra donc probablament una anciana granda proprietat antica qu'aviá per maistre Marminius. Marnhac Las fòrmas ancianas son Marnhac en 1334, Mansus de Marnhaco en 1385, Marnhiac-les-Vignes en 1869. Marnhac ven delh nom latin d'òme Marinius, ambelh sufixe -ācon, latinizat en -acum . Ròchalimanha Las fòrmas ancianas son Rocha Limanhas en 1368, Rocha Limainha en 1453, Rupes Limanha en 1511, Roche Limanhie en 1586Augustin Chassaing, Antoine Jacotin Dictionnaire Topographique... de la Haute-Loire, p. 238 https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k392965/f287.image .