Charles André Joseph Marie de Gaulle (22 de novembre de 1890, Lilla - 9 de novembre de 1970, Colombey-les-Deux-Églises) foguèt un generau e un òme politic francés que foguèt lo fondator e lo cap dei fòrças francesas liuras pendent la Segonda Guèrra Mondiala, cap dau Govèrn Provisòri de la Republica de 1944 a 1946 e President de la Republica de 1958 a 1969. Foguèt tanben en 1958 lo fondator de la Cinquena Republica Francesa que definís totjorn a l'ora d'ara leis institucions de França. Son accion a la tèsta dau país a egalament prefondament marcada son economia e sa politica, especialament dins lo domeni deis afaires estrangiers, e sei successors gardèron lei linhas principalas defenidas per de Gaulle coma lo renfòrçament dei relacions diplomaticas amb Alemanha o l'independéncia granda a respèct de la politica estatsunidenca.
Naissança, jovença e educacion
Naissança
right|thumb|Luòc de naissança de Charles de Gaulle a Lilles.
Charles de Gaulle nasquèt dins una familha de la noblesa parlementària parisenca. Segon lei recèrcas menadas per son grand e son paire, aquela familha èra l'eiretiera d'una familha de noblesa d'espasa francesa que l'ancessor pus ancian será Richard de Gaulle qu'obtenguèt un fèu en Normàndia vèrs 1210. Au començament dau sègle XV, un nomat Jehan de Gaulle assaièt de resistir ais Anglés dins la region de Vire après la desfacha d'Azincourt mai deguèt finalament s'exilar en Borgonha. Ai sègles XVII e XVIII, la familha partiguèt s'installar en Champanha puei dins la capitala vèrs la mitat dau sègle XVIII.
Per respectar una tradicion de sa familha maternala, la jacina se debanèt dins la vila de Lille. Sa maire èra Jeanne Maillot, originària d'una familha d'industriaus de Lilles, e son paire èra Henri de Gaulle qu'èra professor de lètras, d'istòria e de matematicas au Collègi de l'Immaculée-Conception de París dirigit per lei jesuistas. Aguèt tres fraires e una sòrre : Xavier de Gaulle (1887-1955) que foguèt presonier de guèrra puei resistent durant la Segonda Guèrra Mondiala. Marie-Agnès de Gaulle (1889-1982) que foguèt resistenta e capturada per leis Alemands en 1943. Jacques de Gaulle (1893-1946) que venguèt andicapat en 1926 après una encefalita. En 1943, será evacuat de França per la resisténcia Henri Grouès, que vendriá l'abbé Pierre, participèt a l'operacion d'evacuacion.. Pierre de Gaulle (1897-1959) que foguèt tanben resistent, òme politic e administrator de companhiás.
Educacion
Fòrça rapidàment gràcias a son paire, Charles descurbiguèt leis òbras de Maurice Barrès, Henri Bergson e Charles Péguy. Son paire se disiá monarquista de regrèt, èra legeire dau jornau Action Française mai partisan de l'innocència de Dreyfus. Sa maire èra tanben passionada de politica e èra fòrça patriota. Charles de Gaulle acomencèt seis estudis primaras dins una escòla catolica e aguèt son paire coma professor. Puei, foguèt inscrich dins un collègi jesuista bèlga au castèu d'Antoin. En 1908, intrèt 119 sus 221 a l'Escòla militar de Saint-Cyr après d'estudis au collègi jesuista Stanilas de París. En 1912, ne'n sortiguèt 13 e jonhèt l'infantariá e lo 33 regiment d'Arras comandat per lo coronèu Pétain.
Maridatge e descendéncia
Charles de Gaulles se mariguèt a Calais ambé Yvonne Vendroux (1900-1979). Aguèron tres enfants : Philippe de Gaulle, nascut en 1921, que foguèt amirau puei sanator. Élisabeth de Gaulle, nascuda en 1924. Anne de Gaulle, nascuda en 1928. Trisomica 21, moriguèt en 1948. D'un biais generau, divèrsei membres de la familha de Gaulle, descendents dirèct dau generau o de sei fraires, an realizat de carrieras importantas dins lei domenis militars, politics, scientifics o economics.
Carriera militara
Premiera Guèrra Mondiala
La Premiera Guèrra Mondiala se devesiguèt en dos periòdes principaus per de Gaulle que participèt ai combats coma oficièr fins a sa captura en 1916. Après, demorèt presonier fins a la fin de la guèrra. D'efèct, vengut luòctenent lo 1 d'octòbre de 1913, foguèt bleçat a la camba tre son premier combat a Dinant lo 15 d'aost de 1914. En genier de 1915, es nomat capitani e prenguèt lo comandament de la 7 companhiá du 33 RI en Champanha. Foguèt tornarmai bleçat lo 10 de març de 1915 a la man senèstra. Durant aqueu periòde, foguèt considerat coma un oficièr estrict e de còps cassant mai son intelligència e son coratge en fàcia de l'enemic li permetèt de venir l'adjonch dau comandant dau 33 RI. Enfin, lo 2 de març de 1916, sa companhiá foguèt anientada durant la defensa dau vilatge de Douaumont e de Gaulle foguèt bleçat per lo tresen còp de la guèrra e capturat per leis Alemands. En captivitat, assiaèt de s'escapar sièis còps sensa succès e foguèt finalament liberat après la signatura de l'armistici lo 11 de novembre de 1918. Foguèt decorat de la crotz de chivalier de la Legion d'Onor e de la crotz de guèrra 1914-1918 amb estèla de bronze.
L'entre doas guèrras
Après la Premiera Guèrra Mondiala, de Gaulle contunièt sota la proteccion dau marechal Pétain e venguèt un teorician militar partisan de l'utilizacion dei blindats dins una guèrra de movement. De 1919 a 1921, foguèt mandat en Polonha per ajudar a la formacion de l'armada polonesa novèla en lucha còntra l'URSS. A son retorn, venguèt professor d'istòria a l'Escòla militara de Saint-Cyr avans d'intrar a l'Escòla Superiora de Guèrra. I foguèt regularament en conflicte ambé sei professors en causa de sa contestacion de sei visions jutjadas tròp defensivas e foguèt mau notat. Pasmens, Pétain intervenguèt dirèctament en 1924 per melhorar aquelei nòtas e l'afaire permetèt a de Gaulle de se forjar una reputacion d'oficièr prometeire.
Lo 25 de setembre de 1927, venguèt cap de batalhon a anèt a Trèva per dirigir lo 19 Batalhon de Caçaires a Pè (BCP). Après doas annadas, foguèt au Liban onte passèt tanben doas annadas. Totjorn gràcias au sostèn de Pétain, foguèt afectat en novembre de 1931 au Secretariat generau de la defensa nacionala. Aqueu pòste aguèt una influéncia decisiva per sa carriera car li permetèt de s'iniciar ais afaires de l'Estat car foguèt cargat de trabalhar sus lo projècte de lèi militara. Venguèt luòctenent-coronèu lo 25 de decembre de 1933 e coronèu lo 25 de decembre de 1937.
Lo pòste li permetèt tanben de desvolopar sei teorias militaras dins una tièra d'òbras onte Charles de Gaulle desvolopèt leis idèas que va defendre avans e pendent la Segonda Guèrra Mondiala : La Discorde chez l'ennemi (1924), Le Fil de l'épée (1932), Vers l'armée de métier (1934) e finalament La France et son armée (1938). Aqueu darrier libre, inicialament preparat per Pétain, foguèt a l'origina de la disputa ambé Pétain en 1938 e lei dos òmes arrestèron de se parlar fins a una entrevista brèva en junh de 1940. Dins son premier obratge, de Gaulle insistiguèt sus la necessitat de l'unitat dau comandament e de la nacion donant la primautat dau politic sus lo militar. Puei, meme se considerèt que la bastida de fortificacions sus lo territòri francés èra una necessitat, acomencèt de s'interessar au desvolopament de còrs blindats tenent una poissança de fuòc e una mobilitat importantas. Aquela question foguèt estudiada dins Vers l'Armée de Métier. De Gaulle i prepausèt la creacion d'una armada professionala en mai de la conscripcion e la formacon d'unitats blindadas autonòmas e non liadas a l'infantariá. Pasmens, aquelei concepcions de l'utilizacion dei carris de combat aguèt gaire de succès en França en causa dau conservatisme dei mejans militars e de la maufisança dei republicans a respèct d'un oficièr considerat pròche de l'Action Française de Maurras.
Segonda Guèrra Mondiala
Quand la guèrra acomencèt, de Gaulle èra comandant dau 507 regiment de carris de combat dempuei 1937. Assaièt tornarmai de defendre sei concepcions d'una guèrra de movement basada sus l'utilizacion de còrs autonòms de blindats a partir d'observacions sus la campanha de Polonha en setembre de 1939. Lo 7 de mai de 1940, foguèt nomat a la tèsta de la 4 division cuirassada (DCR) en cors de formacion.
Lo 15 de mai, sa division foguèt mandada dins la region de Laon per permetre lo desplegament de la VI cargada de protegir París. Après un premier succès menor lo 15, assaièt de rompre lei linhas d'avitalhament dei divisions blindadas alemandas lo 17 dins la region de Montcornet. Sensa sostèn, deguèt se replegar en fàcia de l'arribada de renfòrç enemics. Lo 25 de mai, foguèt nomat generau de bregada d'un biais provisòri. Lo 28 de mai, dirigiguèt una tièra de còntra-ofensivas au sud d'Abbeville mai poguèt pas prendre la vila ni passar la Somma en causa de la superiotat de l'artilhariá alemanda. En revènge, aquela combativitat entraïnèt sa convocacion per Paul Reynaud lo 6 de junh per venir membre dau govèrn francés.
Lo cap de França Liura
L'apèu dau 18 de junh de 1940
thumb|right|Aficha de mobilizacion per lei fòrças de França Liura.
Lo 6 de junh de 1940, de Gaulle foguèt convocat a París per Paul Reynaud, president dau Conseu, per ocupar lo pòste de Sota-secretari d'Estat a la Guèrra e a la Defensa Nacionala. Aguèt per mission de coordenar l'accion ambé Reiaume Unit per contuniar lo combat. Participèt ai darrierei reünions dau Conseu e assaièt sensa succès d'obtenir de renfòrç britanic e la perseguida de la guèrra per lo govèrn francés. Lo 16 de junh, aprendiguèt la demission de Reynaud e la nominacion de Pétain per l'endeman. Avans lo transferiement de poder e ambé l'ajuda de Reynaud que li donèt francs venent dei fons secrèts per sa logistica, partiguèt a Londres lo 17 per assaiar de federar lei combatents francés desirós de contuniar lo combat.
Lo 18 de junh de 1940, de Gaulle parlèt donc au pòble francés gràcias a l'ajuda de la BBC per cridar lei Francés a la resisténcia còntra Alemanha. Dempuei la guèrra, aquel apèu es vengut una deis allocucions pus famosas de l'Istòria de França. Aqueu discors foguèt possible gràcias au sostèn de Churchill en fàcia dei ministres britanics volent mainatjar lo govèrn Pétain o volent que Georges Mandel foguèsse l'orator.
La formacion e la reconoissança de França Liura
thumb|right|Passacarrièira dau generau de Gaulle sus lei Champs Elysées en aost de 1944.
A Londres, de Gaulle creèt puei dirigiguèt lei Fòrças Francesas Liuras. L'objectiu èra de formar un còrs de volontaris per contuniar la lucha ai costats de Reiaume Unit e mantenir França dins la guèrra, formar un estat parrallèl ais institucions dau regim de Vichèi e liberar lo país de l'ocupacion alemanda.
Tre l'estiu de 1940, a partir d'un nombre fòrça feble de combatents, decidiguèt d'adoptar la Crotz de Lorena coma simbòl e acomencèt de formar una marina (FNFL), una aviacion (FAFL), de tropas terrèstras (FFL) e un servici d'ensenhament (BCRA). Rapidàment, se formèt tanben una tièra d'institucions coma una banca, un jornau oficiau o de decoracions. Per aquò, de Gaulle foguèt condamnat a mòrt per lo regim de Vichèi lo 2 d'aost de 1940.