Lo Taoiseach (AFI: /ti:ʃɒx/; al plural Taoisigh, AFI: /ti:ʃi:/) es lo cap de govèrn de la Republica d'Irlanda e lo cap del cabinet irlandés, foncion equivalenta al primièr ministre de las democracias parlamentàrias.
Lo Taoiseach es nomenat pel president d'Irlanda après d'èsser elegit pel Dáil Éireann (la cambra bassa del Parlament). Lo Taoiseach actual es Bertie Ahern, teachta dála (delegat de l'assemblada, equivalent a deputat) del partit Fianna Fáil. Lo Taoiseach designa lo Tánaiste (deputat primièr ministre) que aprèp es nomenat pel president. La foncion de Tánaiste es similara, mas pas equivalenta, a aquela del vicepresident del govèrn. Lo Taoiseach tanben nomena los autres ministres del cabinet e onze membres del Senat irlandés.
La foncion modèrna del Taoiseach foguèt establida dins la constitucion d'Irlanda de 1937, remplaçant la foncion de "President del Conselh Executiu" de l'Estat Liure d'Irlanda de 1922-1937. Ça que la, las foncions del Taoiseach e del President del Conselh Executiu diferisson en qualques aspèctes fondamentals. Per exemple, lo president del Conselh Executiu aviá pas la capacitat de relevar un dels ministres del govèrn. Lo cabinet de l'Estat Liure d'Irlanda, nomenat Conselh Executiu, deviá èsser reformat completament se voliá renovelar una foncion. Lo president del Conselh Executiu tanpauc podiá pas dissòlvre lo Dáil Éireann; aquò èra una decision collectiva del Conselh Executiu. Lo Taoiseach, per contra, ten un ròtle mai important amb mai de poder executiu e la capacitat de relevar un ministre e de dissòlvre lo Parlament.
Lista dels Taoisigh
<tr bgcolor=cccccc>
<th> No. <th> Nom <th> Començament de mandat <th> Fin de mandat <th> Partit
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>1.<td>Eamon de Valera<td> 29 de decembre, 1937 <td> 18 de febrièr, 1948 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>2.<td>John A. Costello<td> 18 de febrièr, 1948 <td> 13 de junh, 1951 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td><td>Eamon de Valera (2ª cop)<td> 13 de junh, 1951 <td> 2 de junh , 1954 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td><td>John A. Costello (2ª cop)<td> 2 de junh, 1954 <td> 20 de març, 1957 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td><td>Eamon de Valera (3ª cop)<td> 20 de març, 1957 <td> 23 de junh, 1959 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>3.<td>Sean Lemass<td> 23 de junh, 1959 <td> 10 de novembre, 1966 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>4.<td>Jack Lynch<td> 10 de novembre, 1966 <td> 14 de març, 1973 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>5.<td>Liam Cosgrave<td> 14 de març, 1973 <td> 5 de julhet, 1977 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td><td>Jack Lynch (2ª cop)<td> 5 de julhet, 1977 <td> 11 de decembre, 1979 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>6.<td>Charles Haughey<td> 11 de decembre, 1979 <td> 30 de junh, 1981 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>7.<td>Garret FitzGerald<td> 30 de junh, 1981 <td> 9 de març, 1982 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td><td>Charles Haughey (2ª cop)<td> 9 de març, 1982 <td> 14 de decembre, 1982 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td><td>Garret FitzGerald (2ª cop)<td> 14 de decembre de 1982 <td> 10 de març de 1987 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td><td>Charles Haughey (3ª cop)<td>10 de març de 1987 <td> 11 de febrièr de 1992 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>8.<td>Albert Reynolds<td> 11 de febrièr de 1992 <td> 15 de decembre de 1994 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>9.<td>John Bruton<td> 15 de decembre de 1994 <td> 26 de junh de 1997 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>10.<td>Bertie Ahern<td> 26 de junh de 1997 <td> 6 de mai de 2008 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>11.<td>Brian Cowen<td> 7 de mai de 2008 <td> 9 de març de 2011 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>12.<td>Enda Kenny<td> 9 de març de 2011 <td> 14 de junh de 2017 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>13.<td>Leo Varadkar<td> 14 de junh de 2017 <td> 27 de junh de 2020 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDFFDD><td>14.<td>Micheál Martin<td> 27 de junh de 2020 <td> 17 de decembre de 2022 <td> Fianna Fáil
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>15.<td>Leo Varadkar<td> 17 de decembre de 2022 <td> 9 d'abril de 2024 <td> Fine Gael
<tr bgcolor=#DDEEFF><td>16.<td>Simon Harris<td> 9 d'abril de 2024 <td> en foncions <td> Fine Gael
Categoria:Politica d'Irlanda Categoria:Primièr ministre d'Irlanda Irlanda, Primièr ministre d'Irlanda