L’arabi (var. arab)Conselh de la Lenga Occitana, Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana, 2007, p. 76.Autonim : اللغة العربية, Al-ʻlugha Al-ʻarabiyya , عَرَبِيّ, ʻarabiyy es una lenga semitica qu'es principalament parlada dins lei país arabis ò arabizats dins la peninsula Aràbia, en Orient Mejan e dins lo nòrd d'Africa. Se caracteriza per una diglossia marcada entre l'arabi literau, forma de referéncia de la lenga, e de dialèctes regionaus ben diferenciats. Amb 274 milions de locutors en 2022, l'arabi literau es una lenga importanta dau monde modèrne. Lei dialèctes arabis son encara pus parlats car totalizavan au mens 360 milions la meteissa annada. De mai, l'arabi es oficiau ò cooficiau dins 26 Estats reconeguts per la comunautat internacionala e es una dei sièis lengas oficialas dei Nacions Unidas.
Au nivèu istoric, l'existéncia de parlars arabis es atestada tre l'Antiquitat dins la peninsula Aràbia. La lenga actuala deriva de l'arabi classic, la forma d'arabi eissida dei trabalhs de redaccion de l'Alcoran dins lo corrent dau sègle VII. Foguèt l'objècte de desvolopaments importants de part de gramaticians fins au sègle XIII. En parallèl, l'expansion militara e l'importància comerciala deis Arabis durant lo periòde medievau permetèron la difusion de la lenga en Orient Mejan, dins lo bacin mediterranèu e dins lo nòrd d'Africa. Au sègle XIX, un important movement de renaissença, la Nahda, emergiguèt a partir d'Egipte per la modernizar e i integrar leis innovacions tecnicas e socialas originàrias d'Euròpa. Aquò menèt a la creacion de l'arabi estandard modèrne qu'es la forma actuala de l'arabi literau.
Difusion geografica e usatge de la lenga
Difusion geografica, diglossia e dialèctes
L'arabi es parlat dins un espaci geografic estendut que compren la Peninsula Aràbia, Mesopotamia, Siria, Palestina, Malta, lei litoraus de la mar Roja fins au sud de Somalia e lo nòrd dau continent african entre la mar Mediterranèa e Sahèl. Tanben, es utilizat au sen de la diaspòra aràbia. Au sen d'aquelei regions, es principalament parlat per leis Arabis, mai d'autrei pòbles l'an adoptat coma lenga mairala ò coma lenga segondària. Es una lenga majora dau monde actuau. Lo nombre de locutors de l'arabi literau èra estimat a 274 milions de locutors en 2022(en) « Arabic, Standard », Ethnologue, 25 edicion, 2022. e lo nombre totau de locutors d'un dialècte de l'arabi èra estimat a 362 milions(en) « Arabic », Ethnologue, 25 edicion, 2022..
Aqueu destriament entre « l'arabi literau » (ò « arabi literari ») e lei dialèctes regionaus de la lenga es una particularitat de l'arabi. D'efiech, la lenga actuala se caracteriza per una diglossia importanta entre aqueleis aspèctes. L'arabi literau es la lenga de referéncia. Es relativament unifòrme dins tot l'espaci arabofòn e predomina per leis usatges oficiaus ò considerats coma noblesLa descripcion d'aquelei variacions es complèxa. Lei pus simplas son basadas sus lei diferéncias de prononciacion de certanei letras. Pasmens, i a tanben de cas pus complicats. Per exemple, lei jornalistas de la cadena televizada Al Jazeera dèvon mesclar de prononiacions eissidas de plusors regions diferentas.. Lei formas vernacularas de la lenga son mai que mai utilizadas a l'orau. Lor formacion es lo resultat de la mescla entre l'arabi literau e lei substrats locaus. Certanei dialèctes an fòrça divergit e son desenant pas ò pauc intelligibles entre eleiAquela fragmentacion es similara a aquela dau latin après la conquista romana. Ansin, uei, l'escart entre l'arabi dialectau de Marròc e l'arabi dialectau d'Iemèn es comparable a l'escart entre l'occitan e l'espanhòu..
En causa d'aquela oposicion entre lenga literala e dialèctes oraus, fòrça tèxtes considèran que l'arabi literau es unicament una lenga escricha e lei dialèctes regionaus de lengas unicament oralas. Pasmens, aquò es una idèa faussa. Una part importanta deis arabofòns utiliza frequentament l'arabi literau per comunicar oralament mentre que de literaturas en arabi dialectau existisson en mai d'una region. Lei dialèctes de Magrèb, d'Egipte e de Levant son tanben l'objècte de programas d'ensenhament escolarsPer exemple, Michel Quitout, Parlons l'arabe dialectal marocain, L'Harmattan, 2003..
thumb|center|800px|Dialèctes de l'arabi :
Usatges de la lenga
thumb|right|Estatut de l'arabi : lenga oficiala unica (verd), lenga cooficiala majoritària (blau sorn) e lenga cooficiala minoritària (blau clar).
En 2023, l'arabi literau èra la lenga oficiala de 26 Estats, principalament situat en Africa dau Nòrd, en Orient Mejan e dins la Peninsula Aràbia e, dempuei 1973, es una dei sièis lengas oficialas de l'ONU. Èra tanben lo cas de Somaliland, Estat non reconegut per la comunautat internacionala. Enfin, fau nòtar que lo maltés, lenga cooficiala de Malta, es derivat de l'arabi maugrabinPasmens, lo maltés ocupa una plaça particulara au sen de l'arabi. Es escrich amb l'alfabet latin e a integrat fòrça emprunts venguts de l'italian e de l'anglés.. En causa d'aqueu ròtle, l'arabi literau e plusors dialèctes son lo supòrt d'una produccion culturala e scientifica importanta.
Organs de regulacion
Dempuei lo començament dau sègle XX, plusors acadèmias son estadas creadas per regular e codificar l'arabi literau e seis evolucions. La pus anciana es aquela de Damasc que foguèt fondada en 1918 a l'iniciativa dau rèi Faisal. La màger part d'aqueleis institucions son modeladas sus l'Acadèmia Francesa(fr) Rachad Hamzaoui, L’Académie Arabe de Damas et le problème de la modernisation de la langue arabe, Leiden, Brill, 1965.. Un burèu d'estandardizacion foguèt tanben creat per la Liga Aràbia en 1997. Aqueleis organismes an capitat de metre en plaça una coordinacion entre elei, mai lo desvolopament dau nacionalisme a partir deis ans 1950 complica de còps lo trabalh. Lo sentiment d'unitat dau pòble arabi es tanben un factor poderós de mantenement de l'unitat lingüistica.
Istòria
De l'arabi primitiu a l'estandardizacion de l'arabi classic
thumb|right|Inscripcion de Namara.
L'existéncia de parlars arabis es atestada dins plusors regions de la Peninsula Aràbia tre l'Antiquitat. Pasmens, lei traças datant d'aqueu periòde son raras e limitadas. Lo vestigi pus important es probablament l'inscripcion de Namara que data de 328 apC(en) Irfan Shahîd, Byzantium and the Arabs in the Fourth Century, Dumbarton Oaks, 2006, p. 31.(en) Kees Versteegh e C. H. M. Versteegh, The Arabic Language, Columbia University Press, 1997, p. 31.. De tèxtes pus vièlhs datant dau sègle I apC son estats descubèrts dins la Peninsula Aràbia, mai es rarament possible de destriar entre l'arabi ancian e de lengas pròchas qu'èran parladas dins la region. Per exemple, lei tèxtes trobats sus lo site saudian de Qaryat al-Faw, de còps presentats coma d'exemples de tèxtes arabis dau sègle I apC, son en realitat escrichs dins una lenga semitica centrala qu'aviá pas adoptat certaneis innovacions de l'arabi(en) Ahmad Al-Jallad, « Al-Jallad. 2014. On the genetic background of the Rbbl bn Hfʿm grave inscription at Qaryat al-Fāw », BSOAS, vol. 77, n° 3, genier de 2014, pp. 445-465..
Durant lo periòde preislamic, de formas transdialectalas semblèron d'emergir dins l'espaci arabi a partir dau sègle II apC. Lei reiaumes pus septentrionaus, situats lòng dei rotas marchandas entre l'Empèri Roman e l'Empèri Sassanida, aguèron una influéncia dins aqueu fenomèn car sei besonhs administratius èran propicis a una estructuracion de la lenga. Pasmens, de regions pus alunchadas, coma Hetjaz foguèron egalament tocadas. Au sègle VI apC, una koinè literària es tanben atestada en Nejd.
L'arabi classic e la difusion de la lenga
thumb|right|Alcoran dau sègle VII.
Entre totei lei formas transdialectalas aparegudas durant l'Antiquitat e lo començament de l'Edat Mejana, la pus importanta es aquela d'Hetjaz car es a l'origina de l'arabi classic. D'efiech, après la mòrt de Maomet, se pausèt la question de la preservacion de l'Alcoran. Dins un premier temps, lo tèxte èra memorizat de còr. Mai la màger part dei gardians d'aqueu saber èran tanben combatents dins leis armadas aràbias. Ansin, la multiplicacion dei pèrdas e l'aparicion de diferéncias entre lei diferentei versions venguèron lèu problematicas. Lo califa Umar (634-644) decidèt donc de fixar lo messatge de Maomet per escrich. Òr, coma dins l'islam, l'Alcoran es considerat coma la paraula divina, sa transcripcion requeriá un sistèma d'escritura estable e pauc susceptible d'engendrar d'errors. La codificacion de l'arabi classic (ò arabi coranic) respondèt a aqueu problema. Abu al-Aswad al-Duali (vèrs 603-689) foguèt una dei figuras majoras d'aqueu trabalh, mai son òbra foguèt completada durant lei sègles seguents per Al-Khalil ibn Ahmad al-Farahidi (718-786), Al-Akhfash al-Akbar († 793) e Al-Jahiz (776-868).
Durant lei sègles VII e VIII, l'expansion aràbia dins lo bacin mediterranèu e en Orient Mejan favorizèt la difusion de l'arabi classic en defòra de la Peninsula Aràbia. La penetracion de la lenga dins aquelei regions progressèt pauc a cha pauc amb son arabizacion e son islamizacion. Pasmens, coma aquelei transformacions foguèron pas totjorn encoratjadas per lei poders musulmansEn particular, lei conversions foguèron lòngtemps frenadas per de rasons fiscalas car lei musulmans pagavan pas d'impòsts dirèctes., foguèron fòrça lentas e s'acabèron a la fin de l'Edat Mejana. En certanei regions, demorèron parcialas, çò qu'explica la subrevida dau berbèr en Magrèb e l'aparicion rapida de dialèctes multiples. Après l'acabament dei conquistas aràbias, lo comèrci foguèt un autre vector de l'expansion de l'arabi, especialament en Africa dau Nòrd.
La Nahda e l'emergéncia de l'arabi estandard modèrne
thumb|right|Tèxte escrich en arabi tipografic.
Entre lei sègles X e XIII, l'arabi contunièt de se desvolopar d'un biais estructurat amb lei trabalhs gramaticaus d'Ibn Jinni (932-1002), d'Ibn Mada (1116-1195) e d'Ibn Manzur (1233-1312)(en) « Ibn Maḍâ' and the refutation of the grammarians », Landmarks in linguistic thought III, Abingdon, Taylor & Francis, pp. 140–152, 1997.(en) Ramzi Baalbaki, The Arabic Lexicographical Tradition: From the 2nd/8th to the 12th/18th Century, Brill, 2014.. Fau nòtar que la dialectizacion de l'arabi èra ja ben avançada a aqueu periòde car una literatura redigida en arabi andalós èra florissenta ai sègles XI e XII. Pasmens, après lo sègle XIII, lei trabalhs gramaticaus venguèron pus rars e la lenga classica evolucionèt lentament.
Au començament dau sègle XIX, aqueu conservatisme èra vist coma un simbòl dau declin e dau retard arabi sus leis Europèus(fr) Leyla Dakhli, Une génération d’intellectuels arabes. Syrie, Liban 1908-1940, París, Karthala, 2009.. La descomposicion de l'Empèri Otoman favorizèt tanben la reemergéncia de reiaumes arabis poderós, especialament en Egipte amb Mehemet Ali. Ansin, se formèt de movements de renaissença politica, tecnica e culturala. L'ensemble es dich Nahda e se debanèt en doas fasas principalas. La premiera foguèt iniciada per Mehemet Ali e son govèrn. Es marcat per la volontat de crear un Estat modèrne inspirat per lo modèl europèu. D'emissaris foguèron mandats en Euròpa, la traduccion d'obratges foguèt encoratjada e l'estampariá foguèt favorizada per permetre la difusion dei sabers(fr) Florian Louis, Incertain Orient : le Moyen-Orient de 1876 à 1980, París, Presses Universitaires de France, 2016.. Lo segond periòde foguèt pus politic e veguèt l'importacion deis idèas politicas europèas en Orient Mejan.