Paquistan (; en ordo: پاکستان, Pākistān ), oficialament la Republica Islamica de Paquistan, (en ordo: سلامی جمہوریۂ پاکستان, Islāmi Jumhūriyāh Pākistān), es un país d'Asia dau Sud que confronta Iran, Afganistan, China, Índia e l'Ocean Indian. Independent dempuei 1947, es una republica islamica que fa partida dei poissanças regionalas de la region gràcias a una populacion de mai de 200 milions d'abitants e una armada nombrosa dotada de l'arma nucleara. Islamabad es la capitala del país, mentre que Karachi forma la vila mai poplada e centre economic. L'islam sunita es la religion d'Estat. Lo gentilici es paquistanés -esa.
Paquistan es centrat sus la vau dau fluvi Indus, una zòna agricòla druda qu'es un centre ancian de civilizacion. Region nòrd-oèst de la Peninsula Indiana, es istoricament pus vulnerable ais invasions e ais influéncias en provenància dau rèsta d'Asia Centrala e d'Orient Mejan. Lo territòri paquistanés foguèt ansin rapidament islamizat durant la conquista musulmana deis Índias. Aquò entraïnèt pauc a pauc l'aparicion de diferéncias culturalas amb lo rèsta dau soscontinent onte l'islam èra pus minoritari. Durant lo sègle XX, l'oposicion a la colonizacion britanica si doblèt donc d'una oposicion ais ambicions politicas de la majoritat indó. En 1947-1948, aquò menèt au partiment deis Índias Britanicas entre Índia, en majoritat indoïsta, e Paquistan, en majoritat musulman. En 1971, la mitat orientala de Paquistan si revoutèt e venguèt independenta per formar lo Bangladèsh actuau. Aquela pèrda territòriala entraïnèt una crisi en Paquistan. Una dictatura militara islamizèt lo país e chausissèt de venir l'aliat de referéncia deis Estats Units per luchar còntra lo comunisme dins la region. Dins aquò, en despiech de son ròtne dins lei guèrras menadas en Afganistan, la diplomacia paquistanesa demòra concentrada sus lo conflicte còntra Índia per lo contraròtle de Cachemir.
Geografia
Geografia fisica
thumb|right|Lo K2, la cima pus auta dau país. thumb|right|Carta topografica de Paquistan.
Paquistan a un territòri de a km² que si situa entre Iran, Afganistan, China e d'Índia. Sa superficia es variabla en causa dei conflictes frontaliers que l'opausan a sei vesins dins la region de Cachemir. Au nivèu geografic, si situa entre la Mar d'Oman au sud e l'extremitat occidentala d'Imalaia au nòrd. Per aquela rason, fa donc partida de l'Orient Mejan (regions aridas e montanhosas de l'oèst lòng d'Afganistan e d'Iran) e dau soscontinent indian a l'èst (vau e plans d'Indus).
Per simplificar, sa geografia fisica pòt èsser reducha a tres ensembles principaus : lo plan d'Indus e de seis afluents s'estend sus Penjab e sus la vau bassa dau fluvi que correspònd a la província de Sind. Aquela zòna ocupa una posicion centrala dins lo país. Fòrça poblada, es una region de civilizacion anciana gràcias a la fertilitat deis alluvions depausats per Indus. la region montanhosa dau nòrd representa un obstacle fisic important amb mai que d'una cima de mai de m. D'efèct, la zòna si situa a la convergéncia entre plusors cadenas montanhosas majoras (Imalaia, Hindu Kuch e Karakorum). Pasmens, li a de passatges, coma lo pas de Khyber (solament m), que permèton de passar en Afganistan. Lei regions pus septentrionalas son fòrça inespitalieras e pauc pobladas. La cima pus auta dau territòria paquistanés – e la segonda cima pus auta dau monde – se tròba dins aquela region (K2, 8611 m). Balochistan ocupa lei regions aridas a l'oèst. Es una zòna geologicament complèxa e traversuda que sa formacion es lo resultat de l'aparicion de doas cadenas montanhosas e de la preséncia de depaus sedimentaris mai ò mens atacats per l'erosion.
L'idrologia es dominada per Indus qu'es un fluvi fòrça important amb un longor de km per un debit mejan de m3/s dins la vila de Sukkur. Raja dau nòrd vèrs lo sud segon un aisse nòrd-èst sud-oèst. Seis afluents pus importants, coma la ribiera Kabol, forman generalament de vaus ortogonalas a aquel aisse. En causa de l'ensarrament de la vau e de l'importància de la monson, leis inondacions li son frequentas e sovent mortalas.
Clima
La màger part de Paquistan a un clima desertic caud caracterizat per de temperaturas autas tota l'annada, de precipitacions feblas (sovent mens de 200 mm). Pasmens, la monson e lei glaciers imalaians permèton, cada annada, d'alimentar Indus. Lo rèsta dau país es egalament arid levat dei regions septentrionalas onte l'influéncia dei montanhas favoriza un clima pus umid. Dins lei zònas pus autas, lo clima es de tipe montanhós amb plusors glaciers permanents.
Demografia e vilas principalas
Amb 207 milions d'abitants en 2017, Paquistan èra lo cinquen país pus poblat dau monde. Aquò es lo resultat d'una creissença demografica fòrta car, a l'independéncia, la populacion èra de solament 33 milions d'abitants. Aquela creissença es estada favorizada per una feconditat fòrça importanta e per una aumentacion progressiva de l'esperança de vida. Segon leis estimacions de l'ONU, lo nombre d'estatjants deuriá agantar 338 milions en 2050 e 405 milions en 2095. En consequéncia, la populacion es globabalament jova amb un temps mejan de 24 ans en 2017. D'una maniera pus generala, lei joves de 0 a 14 ans representavan 30,76% de la populacion, la populacion adulta 64,68 % e lei mai de 65 ans solament 4,56%.
Lei doas vilas pus importantas dau país son lei dos centres istorics de Karachi au sud (14,9 milions d'abitants en 2017) e de Lahore a l'èst (11,1 milions). Leis autreis aglomeracions majoras son tanben de ciutats ancianas coma Faisalabad (3,2 milions), Rawalpindi (2,1 milions), Gujranwala (2 milions), Peshawar (2 milions), Multan (1,9 milions), Hyderabad (1,7 milions) e Quetta (1 milion). La màger part d'aquelei centres urbans si tròban en Penjab e en Sind. La capitala, Islamabad, aviá una populacion leugierament superiora au milion d'abitants e èra solament la 9 aglomeracion pus importanta de Paquistan.
Lengas
L'ordo es la lenga oficiala dau país mai es solament la lenga mairala de 8 % de la populacion. Pasmens, lenga de l'elèit, de l'administracion e dau sistèma educatiu, es parlada ò compresa per 80 % deis abitants. Es una lenga dau grop indoiranian qu'es subretot parlada dins lo sud de Paquistan e dins lo nòrd-oèst d'Índia. L'anglés es tanben utilizat per l'elèit e probablament mestrejat per 5 % dei Paquistanés.
Quatre autrei lengas son reconegudas coma lenga províncialas : lo panjabi, lo sindhi, lo balochi e lo pashto. Segon la constitucion paquistanesa, aquelei lengas pòdon èsser declaradas cooficialas dins una província. Lo panjabi es parlat per 39 % de la populacion e es probablament la premiera lenga mairala dins lo país. Lo saraiki, parlat per 12 % deis abitants, e l'hindko, parlat per 2,2% deis estatjants, son de còps considerats coma de dialèctes d'aquela lenga. Pasmens, existisse tanben de corrents politics e culturaus fòrts que revendican una definicion distinta. Aquelei lengas son parladas dins lo centre e dins lei regions orientalas de Paquistan.
Lo pashto, parlat per 18,2% de la populacion en 2017, es la segonda lenga mairala paquistanesa. Es principalament utilizat dins lei regions frontalieras d'Afganistan. Lo sindhi es probablament la tresena lenga de Paquistan. Totjorn en 2017, èra la lenga premiera de 14,6% deis abitants. Es subretot parlat en Sind. Enfin, la darriera lenga provínciala, lo balochi, es la lenga majoritària de Balochistan. Pasmens, en causa de la demografia febla de la region, sei locutors representan solament 3% de la populacion paquistanesa.
Leis autrei lengas minoritàrias an pas d'estatut oficiau. Pasmens, segon lo recensament de 2017, son usatge es en aumentacion. Son generalament de lengatges pròches de l'ordo ò d'una lenga províncialas. La pus importanta, lo brahui (parlat per 1,2 % deis estatjants), si tròba dins lo centre. Dins aquò, lor nombre es pus important dins lei regions montanhosas dau nòrd (cachemiri, shina, balti, ladakhi, borochaski...). Dins lei regions occidentalas, es tanben possible de trobar de lengas persanas, coma l'hazara e lo dari, que son probablament arribadas per lo mejan de refugits ò d'imigrats afgans.
Religion
Paquistan es un país musulman a dominanta sunita. D'efèct, environ 75 a 85 % deis abitants son sunitas e 10 a 20% chiitas. L'islam tenguèt un ròtle centrau dins la fondacion dau país en 1948 e lo sunisme li es reconegut religion d'Estat. Pasmens, fins ais ans 1980, lo caractèr religiós demorèt limitat. Puei, Muhammad Zia-ul-Haq menèt una politica d'islamizacion en adoptar de lèis estrictas sus lei mors e sus lo blasfèmi.
Lei chiitas vivon principalament en Sind, en Kurram e en Sargodha mai de minoritats importantas si tròban dins la màger part dei vilas. Lei sunitas seguisson subretot l'escòla hanafita. Dins aquò, son devesits entre lo corrent barelvi, influenciat per lo sofisme, e lo corrent deobandi, literalista e conservator. Lei dos movements an sovent de mosquetas desseparadas e de tensions grèvas opausan regularament sunitas e chiitas e corrents barelvi e deobandi. Ansin, de 1990 a 2007, foguèron tuadas dins d'esmogudas entraïnadas per aquelei conflictes.
Leis autrei religions son fòrça minoritàrias. Leis indós representan de 1,2 a 2 % de la populacion. Vivon principalament dins dos districtes de Sind, Tharparkar e Umerkot, onte constituïsson la majoritat deis abitants. Lo nombre de crestians seriá leugierament inferior a aqueu deis indós. Son pus dispersats e son victimas de discriminacions fòrça importantas.
Istòria
Fins au partiment deis Índias Britanicas, Paquistan fasiá partida de l'ensems indian e son istòria es aquela d'Índia. En 1947, foguèt devesit entre un Paquistan Occidentau que correspond au Paquistan actuau e un Paquistan Orientau que vendriá Bangladèsh après son independéncia en 1971.
Lo problema de l'unitat nacionala
thumb|right|Partiment de la peninsula indiana en 1947.
Au contrari de l'Union Indiana, Paquistan aviá a sa naissença una legitimitat istorica limitada en despiech de l'existéncia d'una religion comuna, l'islam, a totei leis abitants. D'efèct, devesit entre dos territòris alunchats e poblat de pòbles fòrça diferents, deguèt faciar lei volontats d'autonòmia, e de còps d'independéncia, de certanei regions. Aquò entraïnèt l'adopcion d'una politica autoritària de part dau govèrn centrau per impausar l'unitat nacionala que favorizèt rapidament la formacion de regimes fòrça autoritaris dirigits per lei militars.
Après la mòrt de Muhammad Jinnah, considerat coma lo paire de Paquistan, lo Premier Ministre Liaquat Ali Khan prenguèt la direccion dau país fins a son assassinat en 1951. Durant aqueu periòde, engatjèt Paquistan dins la Premiera Guèrra Indopaquistanesa entraïnada per lei tensions liadas au partiment deis estats indós ó musulmans frontaliers d'Índia e de Paquistan. S'acabèt per lo partiment de la region de Cachemir entre lei dos país que foguèt per la seguida l'objècte de tres guèrras suplementàrias. Liaquat Ali Khan deguèt tanben faciar una scission intèrna de la Liga Musulmana que perdèt son ròtle federator. En particular, foguèt remplaçada en Paquistan Orientau per la Liga Awami que s'opausava a la politica dau govèrn.
En 1956, l'adopcion d'una constitucion organizant oficialament Paquistan coma una federacion de doas províncias (Paquistan Occidentau e Paquistan Orientau) agravèt lo maucontament de plusors pòbles minoritaris de la mitat occidentala en causa de la dissolucion deis ancianei províncias istoricas. En fàcia dau desvolopament de l'instabilitat politica, lo president Iskander Mirza decidèt alora de reagir d'un biais autoritari. En octòbre de 1958, prononcièt l'abrogacion de la constitucion, la dissolucion dei partits politics e la proclamacion de la lèi marciala que son aplicacion foguèt fisada au generau Ayyub Khan.
Lo periòde Ayyub Khan
thumb|right|Division de Cachemir après 1963.