La Guèrra de Secession, tanben Guèrra Civila Americana, es una guèrra civila que se debanèt d'abriu de 1861 a junh de 1865. Opausèt leis Estats dau nòrd deis Estats Units d'America a un ensems d'Estats secessionistas dau sud. S'acabèt per la victòria deis unionistas e per la reïntegracion deis Estats rebèls dins l'Union.
La causa principala dau conflicte foguèt l'oposicion creissenta entre leis interès economics deis Estats dau Nòrd, industrializats e proteccionistas, e aquelei dau Sud, agricòlas e favorables au liure cambi. Aquela divergéncia se cristallizèt pauc a pauc sus la question dau mantenement de l'esclavatge qu'èra indispensable au foncionament dei plantacions sudistas.
Lei tensions aumentèron dins lo corrent deis ans 1850 fins a l'eleccion dau candidat republican abolicionista Abraham Lincoln en 1860. Considerada coma una menaça mortala per lo Sud, entraïnèt, entre genier e abriu de 1861, la secession d'onze Estats esclavagistas que decidèron de formar leis Estats Confederats d'America. Pasmens, Washington refusèt de reconóisser l'estat novèu e decidèt de mobilizar una armada per restaurar l'Union. Ansin, de combats comencèron entre lei dos camps a partir d'abriu.
Lei combats durèron mai de quatre ans. Inicialament, lo Sud aprofichèt sa tradicion militara per rebutar lei tropas nordistas, mau formadas e mau comandadas. Dins aquò, èra mens poblat e aviá una capacitat industriala fòrça inferiora a aquela de son adversari. Ansin, a partir de julhet de 1863, lei Nordistas prenguèron pauc a pauc l'avantatge. En 1864, comencèron l'invasion dau còr de la Confederacion que deguèt finalament capitular en abriu de 1865.
Lo conflicte entraïnèt la mòrt d'aperaquí un milion de personas e marquèt prefondament l'istòria deis Estats Units. Militarament vencuts e ravatjats per lei combats e lo blocus navau organizat per la flòta nordista, leis Estats dau Sud foguèron politicament marginalizats e l'esclavatge i foguèt abolit. Pasmens, en 1877 après de menaças novèlas de guèrra civila, lei populacions blancas i obtenguèron la mesa en plaça de regimes de segregacion raciala que durèron fins ais ans 1960.
Causas
La causa prefonda dau conflicte es la divergéncia d'interès qu'opausava, dempuei la formacion deis Estats Units d'America, leis Estats dau Nòrd-Èst, en cors d'industrializacion e proteccionistas, ais Estats dau Sud, agricòlas, esclavagistas e favorables au liure escambi. De tensions mai e mai grèvas apareguèron ansin dins lo corrent de la premiera mitat dau sègle XIX. Se cristallizèron pauc a pauc sus la question de l'esclavatge fins a l'eleccion d'Abraham Lincoln, cap d'un partit republican vengut ardidament antiesclavagista, qu'entraïnèt la rompedura definitiva entre lei dos camps.
Lei tensions entre lo Nòrd e lo Sud
L'oposicion economica e sociala
En despiech de son union còntra lo Reiaume Unit durant la guèrra d'independéncia (1776-1783), lei Tretze Colonialas fondadritz deis Estats Units d'America presentavan de diferéncias importantas que venguèron pauc a pauc d'oposicions frontalas. La question de l'esclavatge, sovent presentada coma la causa premiera dau conflicte, n'èra la pus visibla mai foguèt pas necessariament la pus importanta car, en 1861, cinc Estats esclavagistas chausiguèron de demorar dins l'Union.
D'efiech, au començament dau sègle XIX, lo Nòrd s'industrializèt rapidament e desvolopèt una economia de tipe capitalista. Dirigit vèrs son mercat interior, aviá besonh d'una politica proteccionista per protegir seis usinas de la concurréncia internacionala. De son caire, lo liure cambi e leis exportacions de produchs agricòlas (principalament lo coton) èran la basa de l'economia de plantacions dau Sud.
Tre lo començament dau sègle XIX, lei tensions venguèron recurrentas. Èran liadas a l'expansion vèrs l'oèst de l'Union e a la desirança dei colons d'i importar son modèl de societat. Lei colons nordistas (Free Soilers) èran en favor d'un modèl de tenements familhaus esplechats per d'òmes liuresLo besonh de tèrras novèlas au Nòrd èra sostengut per l'immigracion fòrça importanta en provenéncia d'Euròpa. Abraham Lincoln nasquèt ansin en 1809 dins una familha de colons installada lòng de la « Frontiera ».. Lei Sudistas, au contrari, volián desvolopar son modèl de plantacionAqueu besonh èra favorizat per l'agotatge rapide dei sòus dei regions productritz de coton.. D'oposicions politicas fòrtas apareguèron ansin entre lei dos camps.
Se cristallizèron sus la question de l'esclavatge qu'èra l'aspècte pus visible de l'oposicion. Ansin, fins ais ans 1850, lei nombres d'Estats esclavagistas e abolicionistas foguèron mantenguts egaus (compromés de 1820). Leis admissions d'Estats novèus au sen de l'Union se realizèron sus la basa d'un pareu Estat liure / Estat esclavagista. Aqueu sistèma foncionèt mai ò mens corrèctament fins a 1850 e l'adesion de Califòrnia (estat liure) car i aviá ges d'Estat esclavagista lèst a jónher l'Union. Ansin, un compromés novèu foguèt edictat : en cambi de l'intrada de Califòrnia, leis Estats dau Nòrd acceptèron desenant de restituir au Sud totei leis esclaus en fugida sus son territòri.
Aquel acòrdi escandalizèt l'opinion publica dau Nòrd, majoritàriament abolicionista, e suscitèt una fòrta maufisança dins leis Estats dau Sud. Dins lo corrent dau decenni 1850, aquela maufisança aumentèt rapidament quand apareguèron lei dificultats practicas per obtenir una aplicacion vertadiera dau tèxte.
Lei progrès dau movement abolicionista
thumb|right|Division deis Estats Units entre Estats esclavagistes e Estats liures en 1860.
Lo movement abolicionista foguèt l'artesan principau de l'aplicacion marrida dau compromés de 1850 dins leis Estats dau Nòrd. S'èra desvolopat pauc a pauc après l'independéncia e èra sostengut per l'arribada d'immigrants europèus, ostils a l'esclavatge, e per de movements de renaissença religiosas apareguts dins lo corrent deis ans 1840. D'inspiracion protestanta, aquelei glèisas avián una influéncia importanta au sen dei colons anglofòns. Dins lo corrent deis ans 1840, plusors condamnèron l'esclavatge e sei fidèus participèron activament a la formacion de rets clandestins d'ajuda ais esclaus en fugida.
D'efiech, lo movement abolicionista se contentèt pas d'accions moralas. Fòrça opausat au compromés de 1850, formèt de filieras destinadas a escondre leis esclaus en fugida e a leis ajudar durant son viatge vèrs Canadà. Menèt tanben una ofensiva sus lo plan culturau onte lo roman La cabana de l'oncle Tom rescontrèt un succès important en atacant violentament l'esclavatge. Utilizèt tanben – sensa succès – lei mejans ofèrts per la justícia estatsunidenca (afaire Dred Scott).
Enfin, leis abolicionistas portèron la question sus la scèna politica onte prenguèt l'avantatge a la fin deis ans 1850. Lo partit republican li apondèt son sostèn e lo partit democrata se devesiguèt a prepaus de la question entre Nordistas e Sudistas. En 1860, aquela division entraïnèt la nominacion de dos candidats democratas a l'eleccion presidenciala. Lo contèxte politic venguèt alora fòrça favorable ais abolicionistas car lo candidat republican, Abraham Lincoln, èra un antiesclavagista.
Lo Sud « en perilh »
D'un biais generau, lo Sud èra conscient de sa feblesa a respèct dau Nòrd e menèt plusors accions politicas per mantenir son mòde de vida. En particular, sa classa politica revendiquèt la legalizacion de l'esclavatge sus tot lo territòri estatsunidenc, la conquista d'un empèri coloniau en Cuba ò en America Centrala ò l'importacion novèla d'esclaus dempuei Africa. D'intellectuaus sudistas s'inspirèron tanben de la teoria marxista per escriure de justificacions de l'esclavatge basadas sus de consideracions racistas e economicas.
Lei captaus sudistas adoptèron pereu de metòdes pus dirèctes. Ansin, en Kansas, territòri fòrça partejat entre partisans e adversaris de l'esclavatge, mandèron de grops armats per sostenir son ponch de vista. L'intensitat dei trèbols inquietèt lo govèrn centrau qu'adoptèt en 1854 una lèi permetent ai colons sudistas d'organizar un vòte – largament trucat – en favor de sa causa. Pasmens, aqueu resultat escandalizèt l'opicion publica dau Nòrd e agravèt lei desacòrdis. Ansin, dins aquel Estat, d'escaramochas opausèron lei dos camps de 1854 a 1861, entraïnant la mòrt d'un centenau de personas (Bleeding Kansas).
Aquelei combats escandalizèron mai l'opinion publica dau Nòrd e la situacion s'agravèt. En 1857, lo compromés de 1850 foguèt annulat, çò que laissèt lo Sud en fàcia de la poissança demografica e economica dau Nòrd. De mai, la classa politica nordista comencèt de revendicar l'adopcion de mesuras economicas favorablas ais industrias dau Nòrd, coma l'adopcion de proteccions doanieras, que representavan per lo Sud una menaça pus grèva que l'abolicion de l'esclavatge.
L'eleccion presidenciala de 1860 e la secession deis Estats dau Sud
thumb|right|Formacion de la Confederacion en 1860-1861.
Lo detonator de la crisi entre lo Nòrd e lo Sud foguèt l'eleccion presidenciala de 1860 e la victòria d'Abraham Lincoln. Foguèt facilitada per la division dau camp democrata que presentava un candidat nordista e un candidat sudista. Ansin, Lincoln poguèt ganhar l'escrutinh amb solament 39,7% dei sufragis exprimits.
Au Sud, èra percebut coma una menaça mortala en causa de declaracions ancianas còntra l'esclavatge. De mai, èra fòrça sostengut per lo camp abolicionista qu'esperava aprofichar son eleccion per obtenir un vòte definitiu còntra l'institucion particularaAqueu tèrme designava l'esclavagisme dins leis Estats dau Sud.. En realitat, Lincoln èra subretot preocupat per lo mantenement de l'Union e èra lèst a de compromés sus la question de l'esclavatge. Pasmens, voliá impausar de tarifas doanieras proteccionistas.
Dins lo contèxte de tensions exacerbadas de decembre de 1860, lei temptativas de negociacions mau capitèron. Leis Estats dau Sud aprofichèron lo relambi de tres mes entre l'eleccion e la presa de foncion dau president per proclamar sa volontat de quitar l'Union. Lo premier foguèt la Carolina dau Sud que votèt la secession tre lo 20 de decembre. Foguèt imitada, en genier e en febrier de 1861, per sièis autreis Estats dau Sud qu'èran tanben dependents deis exportacions de coton.
L'entraïnament de la guèrra
Leis Estats secessionistas formèron una union novèla que portèt lo nom d'Estats Confederats d'America. Sa creacion foguèt proclamada lo 4 de febrier de 1861 per lei representents de la Carolina dau Sud, de Mississipí, de Florida, d'Alabama, de Georgia, de Loïsiana e de Tèxas. Jefferson Davis, senator democrata que s'èra opausat a la secession, ne'n venguèt president. La capitala foguèt inicialament installada a Montgomery en Alabama avans d'èsser desplaçada a Richmond.
La Confederacion creèt de fòrças armadas en febrier per se protegir còntra una ataca dau Nòrd. D'efiech, en març de 1861, après la revirada d'una conferéncia amb de delegats dau Sud, lei Republicans e Lincoln refusèron d'acceptar la secession. Militarament, lo ponch pus sensible èra Fort Sumter, pichona fortificacion situada dins lo territòri confederadat. Èra tenguda per una garnison nordista que refusava d'evacuar. Lo 12 d'abriu, lei Sudistas decidèron de bombardar l'endrech. Tres jorns pus tard, Lincoln aprofichèt lo combat per començar una guèrra vertadiera e ordonèt la creacion d'una armada de òmes per protegir l'Union e matar la rebellion.
Aquò entraïnèt la secession de quatre Estats suplementaris (Virgínia, Carolina dau Nòrd, Arkansas e Tennessee). En revènge, après d'esitacions, leis autreis Estats esclavagistas (Delaware, Maryland, Missorí, Kentucky) demorèron dins l'Union. Pasmens, en Missorí e Kentucky, la situacion politica èra instabla car lei partisans dau Nòrd e dau Sud i èran a s'afrontar. Per assaiar de demorar en fòra dau conflicte, Kentucky proclamèt sa neutralitat.
Debanament